تۇپلومون یاپئ تاشئ اۇلان عائیلەیە قورئانئ کریم اؤنم ورمکتەدیر. چۇق ایی اینسانلار اۇلسالار دا موحالیف یاپئلارئندان دۇلایئ قارئ قۇجا آراسئندا سئقئنتئلار مەیدانا گلەبیلیر.
آللاە، اینسانئ یاراتمئش، اۇنا حالیفەلیک اؤزللیگی ورمیشتیر. (باقارا؛ 30) حالیفە؛ “حالیف” کلیمەسینە، مۆبالاغا (آبارتئ) ایچین “ة”نئن أکلنمەسی ایلە اۇلوشموشتور. چۇقچا موحالیف اۇلان وە کندینە چۇقچا موحالفت أدیلن آنلامئندادئر. بیریسینین آرقاسئندان گلن وەیا آرقاسئندان بیریلرینی بئراقان آنلامئنا گلیر. آللاە تعالا شؤیلە دەمیشتیر:
وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ ﴿۱۱۸﴾ (سورة هود)
راببین ترجیحینی فارقلئ یاپسایدئ ألبتتە اینسانلارئ تک بیر تۇپلوم حالینە گتیریردی. (ترجیحی بؤیلە یاپتئغئ ایچین) اۇنلار موحالفت أتمەیی سۆردۆرەجکلردیر. (هود سورەسی؛ 118)
إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ ﴿۱۱۹﴾ (سورة هود)
راببینین ایکرامدا بولوندوقلارئ بونون دئشئندادئر. اۇ، اینسانلارئ ایحتیلاف ایچین یاراتمئشتئر. راببینین شو سؤزۆ کسینلشمیشتیر: “جهننمی جینلرلە وە اینسانلارلا دۇلدوراجاغئم. (هود سورەسی؛ 119)
موحالفت أتمەیی سۆردۆرمەیەجک اۇلانلار آللاهئن ایکرامدا بولوندوقلارئ کیمسەلردیر.
وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا ﴿۶۹﴾ (سورة النساء)
کیم آللاها وە رسولۆنە (ألچیسینین گتیردیگی آیتلرە) گؤنۆلدن بۇیون أگرسە اۇنلار، آللاهئن نیعمت وردیگی نبیلر، اؤزۆ سؤزۆ دۇغرو کیشیلر، بیلگینلر وە اییلرلە برابر اۇلاجاقلاردئر. اۇنلار نە ایی یۇلداشتئر! (نیسا سورەسی؛ 69)
راببیمیز، فاتیحا سورەسینین 6-نجئ آیتیندە بیزە؛
“بیزی دۇغرو یۇلونا قابول أت” دەدیرتەرک نیعمت وردیکلرینین یۇلونا بیزی دە قابول أتمەسی ایچین دوعا أتتیرمکتەدیر.
صئراطئ مۆستاقیم؛ “دۇغرو یۇل” دیمکتیر. بو یۇلدا اۇلماق، یالنئزجا آللاها قوللوق أتمکلە اۇلور. (آلی عیمران؛ 51) یالنئزجا آللاها قوللوق أتمک ایسە، اۇنون کیتابئنا سارئلماقلا مۆمکۆندۆر. (أنعام؛ 151-153)
اینسانئن موحالیف یاپئسئندان دۇلایئ أن زۇر ایمتیحان عائیلە ایچیندە وریلیر. آللاە یر یۆزۆنۆن ایلک عائیلەسی اۇلان آدم وە حاووایئ بولوندوغو باغچەدن چئقارئرکن شو اویارئدا بولونموشتو:
قَالَ اهْبِطَا مِنْهَا جَمِيعًا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى ﴿۱۲۳﴾ (سورة طە)
(آللاە، آدم ایلە حاووایا) دەدی کی: “ایکینیز بیرلیکتە اۇ باغچەدن اینین. هر بیرینیز دیگرینە دۆشماندئر. طارافئمدان بیر رهبر /کیتاب گلیر دە کیم رهبریمە اویارسا نە یانلئش یۇلا گیرر نە دە موتسوز اۇلور. (طاها سورەسی؛ 123)
دۆشمان آنلامئ وردیگیمیز کلیمەنین کؤکۆ اۇلان “ع-د-و”؛ “حاددینی آشماق وە اویومسوزلوق” آنلامئندادئر. (مۆفردات) بورادا ایکیل ضامیردن چۇغول ضامیرە گچیلمیشتیر. عارابچادا چۇغول أن آز اۆچۆ ایفادە أتتیگیندن بوراداکی اۆچۆنجۆ وارلئق ایبلیستیر. شەیطان اینسانا موحالیفتیر. موحالفت أشلر وە چۇجوقلار آراسئندا دا اۇلور. (تغابون؛ 14)
سادەجە قارئ قۇجا دگیل، عائیلەنین بۆتۆن فردلری بیربیرینە موحالیفتیر. هر بیری دیگرینین حاققئنا گؤز دیکیپ باش قالدئرابیلیر. موتلو اۇلماق ایستەینین یاپماسئ گرکن شەی، شو آیتە اویماقتئر:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ وَأَوْلَادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ وَإِنْ تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ﴿۱۴﴾ (سورة التغابن)
أی اینانئپ گۆوننلر! أشلرینیزدن وە چۇجوقلارئنئزدان سیزە قارشئ دۆشمان اۇلانلار اۇلور؛ اۇنلارا قارشئ دیققاتلئ اۇلون. آنجاق قوصورلارئنئ گؤرمز، ینی بیر صایفا آچار وە یاپتئغئ یانلئشلارئ اؤرترسنیز، بیلین کی آللاە دا سیزین یانلئشلارئنئزئ اؤرتر وە ایکرامدا بولونور. (تغابون سورەسی؛ 14)
کلیمەنین کؤکۆ اۇلان “ع-د-و”؛ “حاددینی آشماق وە اویوشمازلئق أتمک”تیر. (مۆفردات) باشقاسئنئن ألیندەکینە گؤز دیکمە، اۇنون حاققئنئ ألە گچیرمە ایستگیدیر. بو دا حاددینی آشماق اۇلور.
أرکک ایچین دە قادئن ایچین دە عاینئ شەی گچرلیدیر. بیر قادئنئن قۇجاسئ اۇنون حاققئنا گؤز قۇیابیلیر، بیر أرکگین قارئسئ دا قۇجاسئنئن حاقلارئنا گؤز قۇیابیلیر. هر ایکیسی دە؛ “بنیم دەدیگیم اۇلسون” دیەبیلیر. یاحود آناتانئن حاقلارئنا أولادلارئ گؤز قۇیابیلیر. بوندان دۇلایئ دا آللاە تعالا؛ “اۇنلارا قارشئ دیققاتلئ اۇلون!” دیەرک؛ “أشینیز یا دا چۇجوقلارئنئزئن سیزین فلاکتینیز اۇلابیلەجگینی عاقلئنئزدان چئقارمایئن!” دییە اویارئدا بولونماقتادئر.
عائیلە ایچیندە باعضئ سۇرون یاشاندئغئندا بو سۇرونلار آللاهئن اؤلچۆلرینە گؤرە چؤزۆلمەدیگی زامان بو دۆنیا أشلر ایچیندە، چۇجوقلار ایچین جهننم اۇلماقتادئر. أشلر آیرئلیۇر، آیرئلماقلا قالمئیۇر حایاتلارئ بۇیونجا بیربیرینە سئقئنتئ ورمەیە دوام أدیۇرلار، حاتتا بیربیرینی اؤلدۆریۇر، چۇجوقلار داغئلیۇر عائیلەجە تۆم حایاتلارئنئ أتکیلەین بیر درامئ یاشئیۇرلار.
آللاە تعالا بیر اینسانئن بلکی بو دۆنیادا یاشایابیلەجگی أن کۆچۆک جهننمین بو یؤنۆیلە یاعنی أن یاقئنلارئ کانالئیلا گلەبیلەجگینە دیققات چکیۇر وە شؤیلە بویوریۇر:
… وَإِنْ تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا… ﴿۱۴﴾ (سورة التغابن)
… أگر قوصورلارئنئ گؤرمز، ینی بیر صایفا آچار وە سوچو اؤرترسنیز… (تغابون سورەسی؛ 14)
پرۇبلملر اۇلاجاق آما هر قوصورو گؤرمەیین، أگر گؤرمزدن گلیر ینی صایفا آچارسانئز؛ “آللاە دا سیزین یانلئشلارئنئزئ اؤرتر وە ایکرامدا بولونور.”
ایشتە اۇ زامان اؤنملی اۇلان بۆیۆک بیر ریسکی بؤیلەلیکلە حاللـەتمیش اۇلورسونوز. آما بوگۆن مۆسلۆمانلارئن چۇغو آللاهئن آیتلرینی دیققاتا آلمادئغئ ایچین ماعال أسف قادئن اۇلسون أرکک اۇلسون، چۇجوق اۇلسون بیربیرینە کۆچۆک جهننمی بو دۆنیادا یاشاتماقتادئرلار.
اۇیسا آللاە تعالا موتلو اۇلابیلمەسینین فۇرمۆلۆنۆ دە شو آیتلە بیلدیرمکتەدیر:
وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ ﴿۲۱﴾ (سورة الروم)
یانئندا راحاتلایاسئنئز، حوضور بولاسئنئز دییە سیزە، کندی تۆرۆنۆزدن أشلر یاراتماسئ دا آللاهئن آیتلریندندیر. آرانئزا سەوگی وە مرحامت دە قۇیموشتور. بوندا، دۆشۆنن بیر تۇپلولوق ایچین آیتلر واردئر. (روم سورەسی؛ 21)
آللاهئن أشلر آراسئنا سەوگی مرحامتی قۇیماسئ، “اۇنون” مرحامتیندندیر. حوضور وە سۆکونا قاووشمانئن ایکی آناحتارئندان بیر تانەسی أشلرین بیربیرینی سەومەسی، ایکینجیسی دە بیربیرینە مرحامت أتمەسیدیر. أشلر بیربیرینی چۇق سەومکلە بیرلیکتە بیربیرینە آجئمازلارسا یاعنی أشلر آراسئندا مرحامت اۇلمازسا، اۇ عائیلەدە موتلولوق اۇلماز.
چۆنکی آللاە تعالا أشلر آراسئنا سادەجە سەوگی قۇیمامئشتئر، سەوگی ایلە بیرلیکتە مرحامت دە قۇیموشتور.
“مرحامت”؛ ایکیسی دە أشیت، عاینئ سەویەدە اۇلان اینسانلارئن بیربیرینە آجئماسئ وە شفقات دویماسئ دیمکتیر. آما قادئنئن أرکگە، أرکگین دە قادئنا اۆستۆن اۇلدوغو دوروملار واردئر کی، اۇ دوروملاردا اۆستۆن اۇلانئن قارشئ طارافا مرحامتی ایکرام أتمکتیر.
