“ضارب” کلیمەسی، باش اؤرتۆسۆنۆ باشا وە بۇیونا ثابیتلەمە آنلامئندا دا قوللانئلئر. ایلگیلی آیت شؤیلەدیر:
… وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ… ﴿۳۱﴾ (سورة النور)
… (مۆمین قادئنلار) باش اؤرتۆسۆنۆن بیر قئسمئنئ دا یاقا آچئقلارئنئن اۆستۆنە یرلشتیرسینلر… (نور سورەسی؛ 31)
گؤرۆلدۆگۆ اۆزەرە؛ “بیر شەیی بیر شەیین اۆزەرینە وورماق وەیا یرلشتیرمک” آنلامئنا گلن “ضارب” کلیمەسی شیددتی ایچرن وورما آنلامئندا قوللانئلدئغئندا نە ایلە وورولاجاغئ وە نەرەیە وورولاجاغئ آیرئجا بلیرتیلمکتەدیر.
بو ایعتیبارلا نیسا سورەسینین 34-نجۆ آیتیندە “ضارب” کلیمەسی “وورماق /دؤومک” آنلامئندا قوللانئلمئش اۇلسا نە ایلە قادئنئن نەرەسینە وورولاجاغئ دا آیرئجا بیلدیریلمیش اۇلوردو، آیتتە بؤیلە بیر ایفادە یر آلماماقتادئر.
قورئانئ کریمدە هیچبیر آیتتە نفسی مۆدافاعا دئشئندا بیرەیلرە بیربیرینی دؤومە وەیا هرحانگی بیر جزالاندئرما ایمکانئ وریلدیگیندن باحثەدیلمز. چۆنکی بورادا کائۇس اۇرتایا چئقار. آللاە تعالا قامو اۇتۇریتەسینین یرینە هیچبیر بیرەیە جزا ورمە یتکیسینی ورمەمیشتیر.
قادئنئن بۇشانماقتان وازگچمەسی حالیندە أرکگین یاپماسئ گرکنلر شؤیلە بیلدیریلمکتەدیر:
… فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا ﴿۳۴﴾ (سورة النساء)
سیزی گؤنۆلدن قابول أدرلرسە اۇنلارا قارشئ باشقا بیر یۇل آرامایئن (بۇشانمایا قالقمایئن)! آللاە یۆجەدیر، بۆیۆکتۆر. (نیسا سورەسی؛ 34)
بو آیتە گلەنکتە وریلن آنلام شؤیلەدیر:
“أگر ایطاعات أدرلرسە آرتئق اۇنلارئن عالەیهینە باشقا بیر یۇل آرامایئن!” یاعنی “أولیلیک حۆکۆملرینە باش قالدئردئغئ گؤرۆلن قادئنلارئ دؤودۆکتن سۇنرا، کندیسینە ایطاعات أدرلرسە آرتئق اۇنلارئن عالەیهینە باشقا بیر یۇل آرامایئن!”
عارابچادا “ایطاعات”؛ “بیر ایشی گؤنۆلدن یاپماق” آنلامئنا گلمکتەدیر. دایاق سۇنوجو بیر ایشی یاپماق “ایطاعات” دگیل، “زۇراکی” اۇلور. آللاە تعالا، باقارا سورەسینین 256-نجئ آیتیندە شؤیلە بویورماقتادئر:
لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ… ﴿۲۵۶﴾ (سورة البقرة)
دیندە هیچبیر زۇرلاما اۇلاماز؛ دۇغرو ایلە یانلئش قورغولار بیربیریندن اییجە آیرئلمئشتئر. (باقارا سورەسی؛ 256)
بیر قۇجانئن کندیسینی ترک أتمک اۆزەرە اۇلان أشینی دؤوەرک بۇشانماقتان وازگچیرەمەیەجگی آچئقتئر. بو نیدنلە “نیسا؛ 34” آیتیندە؛ “واضربوهن” ایفادەسی ایلە دؤومک گیبی ایکراە ایچرن بیر فیعیل دگیل، تام ترسینە أرکگین، قارئسئنئن گؤنلۆنۆ آلاراق اۇنو بۇشانماقتان وازگچیرەجک داورانئشلارلا أویندە توتماسئنئن یۇللارئ گؤستریلمکتەدیر.
دؤومە فیعیلی ایکراهئن، باسقئنئن أن شیددتلی حاللریندن بیری اۇلدوغوندان بؤیلە بیر فیعیللە قارشئ قارشئیا قالان بیر قادئنئن بۇشانئپ گیتمکتن وازگچمەسی اۇلاسئ دگیلدیر. هیچبیر قادئن دؤوۆلەرک بۇشانماقتان وازگچمز. آنجاق دؤوۆلەرک باسقئ اویغولانان بیر قادئن أگر بۇشانماقتان وازگچرسە بو گؤنۆللۆ اۇلاراق دگیل، زۇراکی بیر وازگچمە اۇلور کی آیتتە وورغولانان بو دگیلدیر.
بو نیدنلە آیتین سۇنوندا؛ “سیزی گؤنۆلدن قابول أدرلرسە اۇنلارا قارشئ باشقا بیر یۇل آرامایئن (بۇشانمایا قالقمایئن). آللاە یۆجەدیر، بۆیۆکتۆر.” دەنیلمکتەدیر.
أرککلرین، قادئنلارئن قۇرویوجوسو اۇلدوغو ایفادەسی ایلە باشلایئپ، آللاهئن یۆجە وە بۆیۆک صئفاتلارئیلا سۇنا أرن آیتە قادئنلارئن دؤوۆلمەسینە ایذین وریلدیگی یؤنۆندەکی آنلام، آیتین بۆتۆنلۆگۆ ایلە اویوشماماقتادئر.
آیرئجا؛ “(أولیلیک یۆکۆملۆلۆکلرینی رددەدەرک) باش قالدئرماسئندا أندیشە أتتیگینیز قادئنلارا اؤگۆت ورین، اۇنلارئ یاتاقلاردا یالنئز بئراقئن وە (بونلارلا یۇلا گلمزلرسە) دؤوۆن!” آنلامئ، أرکگین قارئسئنئ دؤومەسینین دۇغال بیر حاققئ اۇلدوغو آلغئسئنا نیدن اۇلماقتادئر. بو آلغئ، عائیلە ایچی شیددتین کؤرۆکلنمەسینە، أرککلرین أشلرینە قارشئ شیددتە باش وورماسئنا حاتتا قادئنلارئن قۇجاسئ طارافئندان اؤلدۆرۆلمەسینە نیدن اۇلماقتادئر.
بوگۆن یاشانان قادئن جینایتلرینە باقئلدئغئندا همن همن حپسینین بۇشانماق ایستەین وەیا بۇشانمئش اۇلان قادئنلارئن قۇجاسئ طارافئندان مەیدانا گلدیگی گؤرۆلمکتەدیر. بونون آلتئندا یاتان نیدن ایسە یینە ذیهینلرە یرلشن “قادئنئن قۇجاسئنئ بۇشایامایاجاغئ” آلغئسئدئر. اۇیسا آللاە تعالا أرکگە وردیگی بو حۆررییتی قادئنا دا ورمیشتیر.
تۇپلومون یاپئ تاشئ اۇلان عائیلەیە قورئانئ کریم اؤنم ورمکتەدیر. چۇق ایی اینسانلار اۇلسالار دا موحالیف یاپئلارئندان دۇلایئ قارئ قۇجا آراسئندا سئقئنتئلار مەیدانا گلەبیلیر.
آللاە، اینسانئ یاراتمئش، اۇنا حالیفەلیک اؤزللیگی ورمیشتیر. (باقارا؛ 30) حالیفە؛ “حالیف” کلیمەسینە، مۆبالاغا (آبارتئ) ایچین “ة”نئن أکلنمەسی ایلە اۇلوشموشتور. چۇقچا موحالیف اۇلان وە کندینە چۇقچا موحالفت أدیلن آنلامئندادئر. بیریسینین آرقاسئندان گلن وەیا آرقاسئندان بیریلرینی بئراقان آنلامئنا گلیر. آللاە تعالا شؤیلە دەمیشتیر:
وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ ﴿۱۱۸﴾ (سورة هود)
راببین ترجیحینی فارقلئ یاپسایدئ ألبتتە اینسانلارئ تک بیر تۇپلوم حالینە گتیریردی. (ترجیحی بؤیلە یاپتئغئ ایچین) اۇنلار موحالفت أتمەیی سۆردۆرەجکلردیر. (هود سورەسی؛ 118)
إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ ﴿۱۱۹﴾ (سورة هود)
راببینین ایکرامدا بولوندوقلارئ بونون دئشئندادئر. اۇ، اینسانلارئ ایحتیلاف ایچین یاراتمئشتئر. راببینین شو سؤزۆ کسینلشمیشتیر: “جهننمی جینلرلە وە اینسانلارلا دۇلدوراجاغئم. (هود سورەسی؛ 119)
موحالفت أتمەیی سۆردۆرمەیەجک اۇلانلار آللاهئن ایکرامدا بولوندوقلارئ کیمسەلردیر.
وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا ﴿۶۹﴾ (سورة النساء)
کیم آللاها وە رسولۆنە (ألچیسینین گتیردیگی آیتلرە) گؤنۆلدن بۇیون أگرسە اۇنلار، آللاهئن نیعمت وردیگی نبیلر، اؤزۆ سؤزۆ دۇغرو کیشیلر، بیلگینلر وە اییلرلە برابر اۇلاجاقلاردئر. اۇنلار نە ایی یۇلداشتئر! (نیسا سورەسی؛ 69)
راببیمیز، فاتیحا سورەسینین 6-نجئ آیتیندە بیزە؛
“بیزی دۇغرو یۇلونا قابول أت” دەدیرتەرک نیعمت وردیکلرینین یۇلونا بیزی دە قابول أتمەسی ایچین دوعا أتتیرمکتەدیر.
صئراطئ مۆستاقیم؛ “دۇغرو یۇل” دیمکتیر. بو یۇلدا اۇلماق، یالنئزجا آللاها قوللوق أتمکلە اۇلور. (آلی عیمران؛ 51) یالنئزجا آللاها قوللوق أتمک ایسە، اۇنون کیتابئنا سارئلماقلا مۆمکۆندۆر. (أنعام؛ 151-153)
