دیققات أدیلیرسە دۇغرودان آللاەتان ایستنمەمکتە، موحاممدین (ع) بیزە یاردئم أتمەسی ایستنمکتەدیر. آنلاشئلان بو سؤزلرین صاحیبی یا آللاها گۆونمییۇر یا دا موحاممدین (ع) قورتارئجئ اۇلدوغونو ظاننەدیۇر. حئریستیانلار دا قورتولوشو مسیح عیسادان بکلەمکتەدیرلر، بورادا بنزەرلیک دگیل، عاینئلئق واردئر. یۆجە آللاە بو چارپئق آنلایئش حاققئندا شؤیلە بویورماقتادئر:
وَأَنْذِرْ بِهِ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلَى رَبِّهِمْ لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ ﴿۵۱﴾ (سورة الأنعام)
راببینین حوضوروندا تۇپلاناجاغئ گۆندن قۇرقانلارئ قورئان ایلە اویار؛ اۇنلارئن آللاەتان باشقا نە بیر دۇستو نە دە شفاعاتچئسئ واردئر. بلکی (بو سایەدە) کندیسینی قۇرورلار. (أنعام سورەسی؛ 51)
إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عِبَادٌ أَمْثَالُكُمْ فَادْعُوهُمْ فَلْيَسْتَجِيبُوا لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ ﴿۱۹۴﴾ أَلَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌ يُبْصِرُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا قُلِ ادْعُوا شُرَكَاءَكُمْ ثُمَّ كِيدُونِ فَلَا تُنْظِرُونِ ﴿۱۹۵﴾ إِنَّ وَلِيِّيَ اللَّهُ الَّذِي نَزَّلَ الْكِتَابَ وَهُوَ يَتَوَلَّى الصَّالِحِينَ ﴿۱۹۶﴾ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَكُمْ وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ ﴿۱۹۷﴾ (سورة الأعراف)
آللاهئن یاقئنئندان چاغئردئقلارئنئز دا، سیزین گیبی قوللاردئر. أگر حاقلئیسانئز اۇنلارئ چاغئرئن دا سیزە جواب ورسینلر باقالئم. اۇنلارئن یۆرۆیەجک آیاقلارئ مئ وار، یۇقسا توتاجاق أللری می وار، یا دا گؤرەجک گؤزلری می وار، وەیا ایشیتەجک قولاقلارئ مئ وار؟ دە کی: “اۇرتاقلارئنئزئ چاغئرئن، سۇنرا بانا توزاق قورون، هیچ گؤز آچتئرمایئن. چۆنکی بنیم ولیم کیتابئ ایندیرن آللاەتئر. اۇ، اییلرە ولیلیک أدر. اۇنون بریسیندن چاغئردئقلارئنئز، کندیسینە یاردئم أدەمزلر کی سیزە یاردئم أتسینلر.” (آعراف سورەسی؛ 194-197)
قُلْ إِنَّمَا أَدْعُو رَبِّي وَلَا أُشْرِكُ بِهِ أَحَدًا ﴿۲۰﴾ قُلْ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا ﴿۲۱﴾ قُلْ إِنِّي لَنْ يُجِيرَنِي مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ وَلَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَدًا ﴿۲۲﴾ (سورة الجن)
دە کی: “بن آنجاق راببیمە دوعا أدر وە اۇنا هیچبیر شەیی اۇرتاق قۇشمام.” دە کی: “حابرینیز اۇلسون، بن سیزە کندیلیگیمدن نە بیر ضارار ورەبیلیریم، نە دە بیر یۇل گؤسترەبیلیریم.” دە کی: “آللاەتان بنی کیمسە قورتاراماز وە بن اۇندان باشقا بیر سئغئناق بولامام.” (جین سورەسی؛ 20-22)
حئریستیانلارئن عیسا (ع) وە عازیزلر ایچین اۆرتتیگی میتۇلۇژیک /ماثالسئ آنلاتئملارئن ایسیم دگیشتیرەرک مۆسلۆمانلار آراسئندا گزیندیگینە عیبرتلە شاهیدلیک أتمکتەییز. ایلاهیلر، شیعیرلر وە قاصیدەلر ایچریسیندە یر آلان ایفادەلرە وە آنلاتئم طارزئنا دیققات أتتیگیمیزدە آللاهئن نبیسی موحاممدین (ع) وە آللاە دۇستو قابول أدیلن کیمسەلرین ایلاهلاشتئرئلدئغئنئ اۆزۆلەرک گؤرمکتەییز. عاقلا حایالە گلمەدیک میتۇلۇژی وە حورافەلر، ایلاهیلر یۇلو ایلە دین یاشانتئمئزئ قورئان چیزگیسیندن اوزاقلاشتئرماقتادئر.
قورئان ایلە دنتلنمەین هر أیلم وە سؤیلم بیزە نە قادار چکیجی /جاذیب وە أگلنجەلی گلسە دە بو طارز أیلملردە آللاهئن رئضاسئ کسینلیکلە یۇقتور. باعضئ کیمسەلرین اؤلچۆسۆزجە اؤوۆلدۆگۆ ایلاهیلر وە شارقئلار نیدنییلە، بو کیشیلر زامانلا ایلاهلاشتئرئلماقتادئر، اۇنلاردان مدد اومولور حالە گلمکتەدیر.
اینسانلارئن گۆزل سؤز، سس وە مۆزیگە اۇلان أگیلیملری ماعال أسف چۇق چیرکین بیر آماجا مالزمە اۇلماقتادئر. ایچیندە شیرک اۇلدوغو حالدە بیلەرک یا دا بیلمەیەرک سؤیلەدیگیمیز یا دا دینلەدیگیمیز ایلاهیلرین، آحیرت حایاتئمئزئ حۆسرانا چەویرەجگینی ایفادە أتمک زۇروندایئز. داحا درلی تۇپلو بیر ایفادە ایلە سؤیلەمک گرکیرسە اینانجئمئزلا باغداشمایان سؤیلملری /شیعارلارئ مۆزیک أشلیگیندە ماعنەوی بیر دویغو یۇغونلوغو ایچریسیندە نۇرماللشمکتە وە حایاتئن بیر پارچاسئ حالینە گلمکتەدیر. ایشین داحا غاریب اۇلان طارافئ ایسە بو نۇقطالارداکی چارپئقلئقلارئ دۆزلتمەیە چالئشان کیمسەلرە دین قارشئتئ، أولیا دۆشمانئ، نۇدرنیست، سۆننت دۆشمانئ، مذهبسیز وە عیلیم عیرفاندان ماحروم قالمئش کیشیلر گؤزۆیلە باقئلماسئدئر.
مۆزیک أشلیگیندە سەودیگیمیز شارقئجئلارئن آغزئندان چئقتئغئ ایچین گؤز یومدوغوموز یا دا فارق أدەمەدیگیمیز شارقئ سؤزلری، دۆز یازئ اۇلاراق اۇقوندوغوندا ایچیندەکی عیصیانئن بۇیوتلارئ اینسانئ اۆرپرتەجک بۇیوتتادئر. آشاغئدا اؤرنگینی وردیگیمیز باعضئ ایفادەلر اینسانئن ایمانئنئ ألیندن آلاجاق قادار تهلیکەلیدیر:
* سجدە أتتیم عاشقا تاپارجاسئنا.
* بیر سانا تاپتئم بیر تانرئیا تاپتئم.
* مادم اونوتاجاقتئن، بنی نیدن یاراتتئن؟
* نە یاپتئن دەمە لان آللاەسئز سانا تاپتئم.
* قولونا قول اۇلدوم سەوەرک تاپتئم.
* راببیم عادالتین بو قادار مئ؟
* بونجا قولون ایچیندە تانرئ سنی می بولدو؟
* سەودیم سنی راببیم قادار.
* یتیش یا موحاممد، یتیش یا عالی!
آللاها عیصیان وە شیرک دۇلو بو ایفادەلرین هیچبیر ماعضوم یانئ اۇلاماز. أن حاسساس اۇلمامئز گرکن ایمانئمئز ماعال أسف أن فاضلا سولاندئرئلان قۇنولار آراسئنا گیرمیشتیر. بوگۆن بیلینچسیزجە سؤیلەدیگیمیز وە ایچریگینە هیچ دیققات أتمەدیگیمیز شارقئلار ایلاهیلر، یارئن حساب گۆنۆ بیزی پیشمانلئقلار ایچیندە بئراقابیلیر. ایسلام ایلە، قورئان ایلە باغلانتئمئز کسیلدیگی حالدە کندیمیزی مۆسلۆمان سانیۇر اۇلابیلیریز. بو تهلیکەلی دورومدان قورتولماق ایچین ایمانئمئزئ ایلگیلندیرن قۇنولاردا چۇق دیققاتلئ اۇلمالئیئز، هیچبیر چارپئتمایا وە سولاندئرمایا آصلا مۆساعادە أتمەملیییز.
اونوتمایالئم کی، آللاە هر سؤزۆمۆزۆ قایدەتتیرمکتەدیر. (قاف؛ 17-18) آللاە سؤزلرینی وە أیلملرینی یازدئردئغئ کیمسەلری بیزە حابر ورمیشتیر. (آلی عیمران؛ 181)، (نیسا؛ 81) وە (مریەم؛ 79)
یینە حاطئردان چئقارمایالئم کی:
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَا يَكُونُ مِنْ نَجْوَى ثَلَاثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ وَلَا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سَادِسُهُمْ وَلَا أَدْنَى مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ مَا كَانُوا ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿۷﴾ (سورة المجادلة)
گؤکلردە اۇلانلارئ دا، یردە اۇلانلارئ دا آللاهئن بیلدیگینی بیلمز میسین؟ اۆچ کیشینین گیزلی بولوندوغو یردە دؤردۆنجۆسۆ موطلاقا اۇدور، بش کیشینین گیزلی بولوندوغو یردە آلتئنجئسئ موطلاقا اۇدور. بونلاردان آز وەیا چۇق اۇلسونلار وە نەرەدە بولونورسا بولونسون؛ اۇ، موطلاقا اۇنلارلا برابردیر. سۇنرا قئیامت گۆنۆ، یاپتئقلارئنئ اۇنلارا حابر ورەجکتیر. دۇغروسو آللاە هر شەیی بیلندیر. (مۆجادلە سورەسی؛ 7)
آیتتن نت اۇلاراق آنلاشئلدئغئ اۆزەرە آللاە تۆم أیلم وە سؤیلملریمیزی دنتلەمکتەدیر. قئیامت گۆنۆ دە قارشئمئزا چئقاراجاقتئر. شو حالدە آغزئمئزدان چئقانلارا چۇق دیققات أتملیییز. نەرەیە واراجاغئنئ حساب أتمەدن، کیمین حاققئندا قۇنوشتوغوموزو دۆشۆنمەدن گلیشیگۆزل اۇرتایا آتتئغئمئز هر بیر سؤز بیزی ماحجوب أدەجکتیر.
آللاهئن ألچیسی شؤیلە بویورماقتادئر: “آللاها وە آحیرت گۆنۆنە ایمان أدن کیمسە، یا حایئر سؤیلەسین وەیا سوسسون.” (بوحاری) نبی (ع) سوسمایئ یا دا قۇنوشمایئ ایمان ایلە ایرتیباطلاندئرماقتادئر، زیرا اینسانئن سؤزلری ایلە آحیرتینی گۆزللشتیرەبیلەجگی گیبی أبدی حۆسرانئنا دا نیدن اۇلابیلیر.
بورادا شو سۇرونو سۇرمامئز گرکمکتەدیر. کندیمیز حاققئندا راضئ اۇلمادئغئمئز شکیلدە قۇنوشولدوغوندا قئزیۇروز. پکی، آللاهئن کندیسی حاققئندا راضئ اۇلمادئغئ شکیلدە قۇنوشورساق، بیر دە بونون شارقئسئنئ ایلاهیسینی یاپئپ تۇپلوم ایچیندە یایارساق سۇنوچلارئ نە اۇلور؟ بیزیم آحیرتیمیزی ناسئل أتکیلەر؟ بو نۇقطادا شو حادیثی آنئمساماق یریندە اۇلاجاقتئر:
“… بیر قول آللاهئن غاضابئنئ گرکتیرن بیر سؤزۆ هیچ اؤنمسەمکسیزین سؤیلەییوریر دە آللاە اۇنو بو سؤزۆ سببییلە جهننمین دیبینە آتار.” (بوحاری)
