3. آللاە قوصورلو ایمانئ قابول أتمز
شیرک ایمانسئزلئق اۇلمادئغئ گیبی مۆشریک دە ایمانسئز دگیلدیر. مۆشریک ایمانئنئ کیرلتن کیمسەدیر. آصلئندا آللاها وە ألچیسینە ایمانئ /گۆونی واردئر فاقاط بو ایمان باشقالارئندان مدد اومولماق وە باشقالارئنئ دا قوتساماق صورتییلە کیرلتیلمیشتیر. شیرک ایمانئن کیرلتیلمیش حالیدیر.
شەیطان اینسانلارئ ایمانسئز یاپماق ایچین اوغراشماز. شەیطانئن آماجئ حورافەلر وە شیرکلە کیرلتیلمیش بیر ایمان ایلە اینسانئ اۇیالایئپ قاندئرماقتئر. کیرلی بیر ایمان شەیطانئن چئقارلارئ آچئسئندان ایمانسئزلئقتان داحا فاضلا ایشە یارار. بؤیلەجە کیشی کندیسینی گرچک ایمانلئ سانئر، اۇیسا کی بو ایمانئ آللاە قابول أتمز. اؤیلەیسە ایمانئمئزئ شیرک ایلە کیرلتمکتن کسینلیکلە اوزاق دورمالئیئز.
شونو دا چۇق ایی بیلملیییز کی سادەجە قورئانا، آللاها اینانماق یتمز، عاینئ زاماندا شیرکتن آرئندئرئلمئش بیر ایمان اۇلمالئدئر. اینسان کندیسی ایچین بگندیگی هرحانگی بیر أشیادا یئپرانما گؤرۆرسە قابول أتمییۇر. پکی آللاە ساقاط بیر ایمانئ قابول أدر می؟ شۆبهەسیز کی آللاە کیرلتیلمیش، ایچینە پیسلیک بولاشمئش بیر ایمانئ آصلا قابول أتمز. کیشی أن فاضلا قۇرونماسئ گرکن ایمانئنئ اؤنمسەمزسە، آللاە بو کیمسەنین ایمانئنا هیچبیر دگر ورمز.
آللاە شؤیلە بویورماقتادئر:
الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولَئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ ﴿۸۲﴾ (سورة الأنعام)
ایمان أدیپ دە ایمانئنئ هرحانگی بیر ظولۆملە کیرلتمەینلر وار یا! گۆوندە (گۆونیلیر) اۇلما، ایشتە اۇنلارئن حاققئدئر. دۇغرویو وە گۆزلی یاقالایانلار دا اۇنلاردئر. (أنعام سورەسی؛ 82)
آللاە شیرکین أن بۆیۆک ظولۆم اۇلدوغونو آچئقلامئشتئر. (لۇقمان؛ 13) بو وە ایلگیلی دیگر آیتلر بیر آرادا دگرلندیریلدیگیندە شیرک قۇشانلارئن ایمانسئز اۇلمادئغئ، ترسینە ایمانئنئ کیرلتتیگی آنلاشئلماقتادئر. ایمانئنئ شیرکلە کیرلتنلرە آللاە گۆونجە ورمز، أمنییتتە اۇلانلار ایمانئ اۇلانلار دگیل، ایمانئنئ حایات بۇیو قۇرویوپ شیرک بولاشتئرمایانلاردئر. آللاهئن قۇروما، عاففەتمە، مۆکافات واعادئ بو کیمسەلر ایچیندیر. قورئانئن بیلدیردیگینە گؤرە ایمان أدنلرین چۇغو ایمانئنا شیرک بولاشتئرماقتادئر. دیمک کی، آصئل پرۇبلم ایمانسئزلئق دگیل، ایچیندە شیرک بارئندئران ایماندئر.
وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَهُمْ مُشْرِكُونَ ﴿۱۰۶﴾ أَفَأَمِنُوا أَنْ تَأْتِيَهُمْ غَاشِيَةٌ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ أَوْ تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ ﴿۱۰۷﴾ قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿۱۰۸﴾ (سورة یوسف)
اۇنلارئن چۇغو شیرک قۇشمادان آللاها ایمان أتمزلر. یۇقسا بونلار آللاهئن عاذابئندان حپسینی ساراجاق بیر فلاکت گلمەسیندن وەیا فارقئندا دگیللرکن آنسئزئن باشلارئنا قئیامتین قۇپوورمەسیندن گۆون ایچیندە میدیرلر؟ دە کی: “ایشتە بنیم یۇلوم بودور؛ باصیرت اۆزەرە آللاها داعوت أدیۇروم. بن وە بانا اویانلار (ایشتە بؤیلەییز). بن آللاهئ تسبیح أدریم وە بن مۆشریکلردن دگیلیم.” (یوسوف سورەسی؛ 106-108)
4. دینی آللاها حالیص قئلماق
“حالیص”؛ قاتئشئقسئز، ترتمیز، دئشارئدان مۆداحالە أدیلمەمیش آنلامئنا گلیر. نیتەکیم “حالیص سۆت” دەرکن “ایچینە سو قارئشتئرئلمامئشتئر” دەمک ایستەریز. “دینین آللاها حالیص قئلئنماسئ” ایسە اینانجئمئزئن بیدعاتلاردان، حورافەلردن، شیرکتن وە کۆفۆردن آرئندئرئلمئش حالدە اۇلماسئدئر. اینسانلارئن سۇنرادان عیلاوە أتتیگی اینانچلار، بویروق وە یاساقلار دینی حالیص اۇلماقتان چئقارئر. دین، آللاەتان گلدیگی گیبی صاف اۇلورسا وە بیر تاقئم عیلاوەلر یاپئلمازسا، بو آللاهئن حالیص دینیدیر.
ایی بیلین کی، حالیص دین یالنئز آللاهئندئر. (زۆمر؛ 3) ایلکەسی، مۆسلۆمانئن آصلا ذیهنیندن چئقارماماسئ گرکن بیر قورئان گرچگیدیر. دینی آللاها حالیص قئلماق، دینین هیچبیر ایلکەسینی دگیشتیرمەمک، عیلاوە یاپماماق وە آللاەتان ناسئل گلدییسە، اؤیلەجە قابول أدیپ اویغولاماقتئر. آتالارئمئزدان، کۆلتۆرۆمۆزدن، گچمیش یابانجئ گلەنکلردن، ریوایت قالئنتئلارئندان آرئندئرئلمامئش دین، طئبقئ ایچینە سو قاتئلمئش سۆت گیبی اۇلوپ “حالیص” دگیلدیر. هیچ کیمسە ایچینە پیسلیک آتئلمئش بیر بارداق سویو ایچەمەیەجگی گیبی، ایچینە حورافە وە شیرک بولاشمئش بیر دینی دە ایچینە سیندیرەمز. شو حالدە شیرک ایلە بولاندئرئلمئش، کیرلتیلمیش حالیص اۇلمایان دین، آللاها عائید دگیلدیر وە قورتولوش گتیرمز.
آتالارئنئن حورافە وە اویدورمالارلا دۇلو دین آنلایئشئنئ قورئان سۆزگجیندن گچیرمەدن بنیمسەینلر، دینی حالیص اۇلماقتان چئقارمئشلار، ایسلام ایلە حورافەلرین قارئشئپ سنتزلندیگی بیر دین ایجاد أتمیشلردیر. عاینئ دوروم دیگر اینانئشلار ایچین دە گچرلیدیر. یاهودی وە حئریستیانلار دا بو شکیلدە ایفساد اۇلموشلاردئر. بیزیم یوموشوموز هم حالیص دینە اینانماق وە یاشاماق هم دە بو دینی دیگر اینسانلارا تبلیغ أتمکتیر.
اینسانلئغئ بیرەیسل وە تۇپلومسال بونالئملاردان قورتاراجاق اۇلان ایشتە بو دیندیر. اونوتمایالئم کی حالیص دینین تک قایناغئ قورئاندئر. آصلئ أساسئ بللی اۇلمایان ریوایتلری اؤنجەلەییپ حایاتئنا یؤن ورن وە قورئانئ آرد پلانا ایتن کیمسەلر “حالیص دیندن /ایسلامدان” دگیللردیر. ایمانئ، تەوحیدی، کۆفرۆ، حورافەیی وە بیدعاتلری ایچیندە بارئندئران دین آنلایئشئ آصلئندا “شیرک دینیدیر”. قورئان بیزی شؤیلە اویارئر:
اتَّبِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلَا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ ﴿۳﴾ (سورة الأعراف)
راببینیزدن سیزە ایندیریلنە اویون؛ آللاها داحا یاقئندئر دییە أولیایا اویمایئن. بیلگیلرینیزی نە قادار آز قوللانیۇرسونوز! (آعراف سورەسی؛ 3)
5. بیر آیت وە دۆشۆندۆردۆکلری
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ ﴿۲۷﴾ (سورة البقرة)
آللاهئن عاهدینی پکیشتیردیکتن سۇنرا بۇزانلار، بیرلشتیریلمەسینی أمرەتتیگی شەیی قۇپارانلار، یر یۆزۆندە فساد چئقارانلار، ایشتە اۇنلار حۆسرانا اوغرایانلارئن تا کندیسیدیر. (باقارا سورەسی؛ 27)
آللاهئن بیرلشتیریلمەسینی أمرەتتیگینی قۇپارانلار کیملردیر؟ بیزە گؤرە بو کیمسەلر شونلاردئر:
* آللاە ایلە ایلیشکیسینی قۇپارانلار، آللاە ایلە آرالارئنا آراجئلار قۇیوپ اؤنجەلیگی اۇنا دگیل دە، اۇنا یاقئن ظاننەتتیگی وارلئقلارا ورنلر.
* اینسان ایلە قورئان آراسئنا أنگللر قۇیانلار. باشقا کیتابلارا، لیدرلرە وەیا قوروملارا یؤنلندیرنلر.
* آیتلر آراسئ ایچ بۆتۆنلۆگۆ پارچالایانلار، آیتلری جئمبئزلایئپ کەیفی آلئنتئلامالارلا ذیهنیندەکی ماعنایئ آیتە سؤیلتمەیە چالئشانلار.
* ایندیریلن آیتلرلە، یاراتئلان آیتلرین آراسئنئ آیئرانلار.
* قورئان ایلە ایندیریلمیش اۇلان اؤنجەکی کیتابلار آراسئنداکی باغلانتئیئ یۇق سایانلار.
ایشتە بو کیشیلر آللاهئن ایستەدیگی باغلارئ قۇپارئپ اینسانلارئ اۇنون دئشئندا وەیا اۇنا یاقئن وارلئقلارا قول یاپانلاردئر. شو آیت بیزی داحا دا دۆشۆنمەیە ایتملیدیر:
اتَّبِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلَا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ ﴿۳﴾ (سورة الأعراف)
راببینیزدن سیزە ایندیریلنە (قورئانا) اویون. اۇنو بئراقئپ دا باشقا دۇستلارئن پشیندن گیتمەیین. نە قادار دا آز اؤگۆت آلیۇرسونوز! (آعراف سورەسی؛ 3)
ألبتتە کی، آقرابالئق باغلارئ وە دیگر سۇسیال مۆناسبتلر اؤنملیدیر، آنجاق بو ایلیشکیلرین قۇپوق اۇلماسئنئن آلتئندا یینە آللاهئن اؤنجەلیکلی اۇلاراق بیرلشتیریلمەسینی ایستەدیگی باغلارئن قۇپارئلماسئ یاتماقتادئر.
سۇن سؤز
وە دگرلندیرمە
شیرک قۇنوسوندا داحا اؤنجە داحا اؤنجە قالمە آلئنان أثرلری اؤنمسییۇر وە قاتقئلارئندان اؤتۆرۆ یازارلارئنا تشککۆر أدیۇروز. هیچبیر قۇنو شیرک قاورامئنئ تانئماقتان داحا اؤنملی اۇلاماز. بو نۇقطادا مۆسلۆمانلارئ آیدئنلاتمایا یؤنەلیک تۆم چالئشمالار دگرلی وە اؤنملیدیر.
بؤیلەسینە جیددی بیر قۇنودا أثر اۇرتایا قۇیابیلمەنین موتلولوغونو یاشئیۇروز. چالئشمامئزئ سۇنلاندئردئغئمئز بو بؤلۆمدە دگرلی اۇقویوجویا شو حاطئرلاتمالارئ یاپمایئ اویغون گؤریۇروز.
أثریمیزدە شیرکی وە مۆشریکلری تانئمایا چالئشتئق. اؤزللیکلە دە مۆسلۆمان کۆلتۆرۆن ایچیندە بولونان شیرک عونصورلارئنئ گۆندمە گتیرەرک ایچیمیزدەکی شیرک تهلیکەسینە دیققات چکتیک. شیرک وە کۆفۆر قاوراملارئنئ گۆجۆمۆز یتتیگینجە آنلامایا وە آنلاتمایا چالئشتئق.
مۆسلۆمانلارئن حئریستیان کۆلتۆرۆندن ناسئل أتکیلندیگینە دگیندیک. طاریقاتلار وە تاصاووفتا قوللانئلان تریملرین ایچریگینە تماس أتتیک وە سۇن اۇلاراق تک ایلاە دەنیلینجە نە آنلامامئز گرکتیگینە دە آچئقلئق گتیرەرک أثریمیزی سۇنلاندئردئق.
عیلیمدە سۇن سؤزۆ سادەجە آللاە سؤیلەر. کیتابئمئزئن بۆتۆن تارتئشمالارئ سۇنلاندئردئغئنئ ایددیعا أتمییۇروز آنجاق اۇقویوجویو شیرک قۇنوسو اۆزەریندە یۇغون بیر شکیلدە دۆشۆندۆرەجگینی اومماقتایئز.
مۆمین اۇلماق ألیندن گلن أن ایی صالیح عاملی ایمانئنا شیرک بولاشتئرمادان یاپمایئ گرکتیریر. أثریمیز بو باقئش آچئسئ ایلە قالمە آلئندئ. یاپاجاغئنئز اۇلوملو ألشتیریلر وە اؤنریلرین حاطالارئمئزئ آزالتئپ، چالئشمامئزئ داحا دا فایدالئ بیر نۇقطایا گتیرەجگینە اینانیۇروز.
شیرک وە کۆفۆر قۇنولارئنئ اینجەلەدیگیمیز “ایبراهیمین ایزیندە” سریمیزین ایلک کیتابئنئ بورادا سۇنلاندئرمئش اۇلیۇروز. بیر سۇنراکی چالئشمامئزدا قارشئنئزدا اۇلماق اۆمیدی ایلە آللاها أمانت اۇلون.
وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ ﴿۶۹﴾ (سورة العنکبوت)
بیزیم یۇلوموزدا جیهاد أدنلری، ألبتتە کندی یۇللارئمئزا أریشتیرەجگیز. هیچ شۆبهە یۇق کی آللاە ایی داورانانلارلا برابردیر. (عانکبوت سورەسی؛ 69)
بیتتی
فهمی چچن ایلکای
