سؤزلۆکتە؛ “ساغ أل، ساغ طاراف، گرچک، آند، قووت، برەکت” آنلاملارئنداکی یمین (چۇغولو؛ “أیمان”) تریم اۇلاراق بیر کیمسەنین قارارلئلئغئنئ پکیشتیرمک وە باشقالارئنئ ایقناع أتمک آماجئیلا سؤز وە بەیانئنئ آللاهئن آدئنئ وەیا بیر صئفاتئنئ ذیکرەدەرک قووتلندیرمەسینی ایفادە أدر.
یمین أتمک، هر شەیی بیلن وە گؤرن بیر وارلئغئ تانئق توتماقتئر. اؤرنگین پارامئزئن اۇلمادئغئنا آللاهئن آدئنا یمین أدریز، چۆنکی آللاە بیزیم بۆتۆن وارلئغئمئزدان، جبلریمیزدن، بانکا حسابلارئمئزدان وس. حابرداردئر. آللاەتان باشقاسئ آدئنا یمین أتمک، بو کیمسەلری دە هر شەیی بیلن یۆجە بیر قۇنوما گتیرمک اۇلدوغوندان شیرک قۇشولموش اۇلور. یۆجە آللاە قورئاندا شؤیلە دەر:
الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ﴿۹﴾ (سورة البروج)
اۇ آللاە کی، گؤکلرین وە یرین أگەمنلیگی اۇنوندور. وە آللاە هر شەیە شاهیدتیر. (بوروج سورەسی؛ 9)
… إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ﴿۱۷﴾ (سورة الحج)
… آللاە، هر شەی اۆزەرینە شهیددیر، تانئقتئر. (حاج سورەسی؛ 17)
بو یۆزدن “آللاە، پەیغامبر شاهیدیم اۇلسون کی! اؤلمۆش فالانئم شاهید اۇلسون کی!” وس. سؤزلر شیرکتیر. یینە آللاهئن دیگر ولی قوللارئ (حض. عالی، حض. حۆسەین وس.) اۆزەرینە یمین أتمک دە شیرکتیر. بیر مۆسلۆمان آللاەتان باشقا هیچ کیمسە آدئنا یمین أتمز. آللاهئن ألچیسی شؤیلە بویورور:
“آللاەتان باشقاسئنا یمین أدن، شۆبهەسیز آپآچئق بیر شیرک قۇشموشتور.”
“کیم یمین أدەجکسە آللاها یمین أتسین، یاحود سوسسون.”
“شۆبهەسیز آللاە سیزی بابالارئمئز (آدئ) ایلە یمین أتمکتن منع أدیۇر. یمین أدەجک اۇلان، آللاها یمین أتسین وەیا سوسسون.”
ایبنی عؤمر: “کاعبەیە یمین أدریم کی حایئر، دییە یمین أدن بیر آدامئ دویوۆ اۇنا: ‘بن رسولوللاهئن؛ آللاەتان باشقاسئنا یمین أدن (اۇنا) اۇرتاق قۇشموشتور، بویوردوغونو ایشیتتیم.” دەدی.
“هر کیم یمین أدر دە یمینیندە: ‘لات وە عوززا حاققئ ایچین’ دەرسە (بونون کفارتی اۇلماق اۆزەرە) همن؛ ‘لا ایلاهە ایللاللاە’ دەسین…”
یینە “أکمک چارپسئن، بابامئن دەدەمین جانئ ایچین وس.” ایفادەلر؛ شیرک اۇلماماقلا بیرلیکتە گچرسیز وە بۇش سؤزلردیر. “أولیا سنی چارپار، فالان یاتئر سنی قۇرور” گیبی سؤزلر ایسە شیرک اۇلوپ بو طارز سؤیلملردن اوزاق دورولمالئدئر.
یۆجە آللاهئن یاراتتئقلارئ اۆزەرینە یمین أتمەسی دیققاتئمئزئ اۇنلارا چکمک ایچیندیر. یاراتتئغئ وارلئقلار آللاهئن صانعاتئدئر. آللاهئن اۇنلارئن اۆزەرینە یمین أتمەسی ایلە بیر فانینین کندیسی گیبی بیر وارلئغئن آدئیلا یمین أتمەسی عاینئ شەی دگیلدیر.
فهمی چچن ایلکای
