ت- قادئنئن نۆشوزو
قورئاندا، أرکگە تانئنان بۇشانما حاققئنئن بنزەری قادئنا دا تانئندئغئندان، قادئنئ نۆشوزو؛ أشیندن آیرئلما قارارئدئر. بؤیلە بیر دورومدا أرکگین أشینە قارشئ داورانئش ایلکەلرینی آنلاتان آیت، نیسا سورەسینین 34-نجۆ آیتیدیر:
… وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا… ﴿۳۴﴾ (سورة النساء)
… نۆشوزوندان (آیرئلماسئندان) قۇرقتوغونوز قادئنلارئنئزا، گؤنۆل آلئجئ سؤزلر سؤیلەیین، یاتاقتا اۇنلاردان اوزاقلاشئن وە اۇنلارئ (أویندە) بئراقئن. سیزی گؤنۆلدن قابول أدرلرسە اۇنلارا قارشئ باشقا بیر یۇل آرامایئن… (نیسا سورەسی؛ 34)
بیر قادئن قۇجاسئنا نۆشوز أتمیشتی. بیرلیکتە قاضئ شورایح’ا گیتتیلر. شورایح: “أرکگین عائیلەسیندن بیر حاکم وە قادئنئن عائیلەسیندن بیر حاکم گؤندرین،” دەدی. حاکملر گلدیلر، أشلرین دوروملارئنئ اینجەلەدیلر وە (شورایح’ا) اۇنلارئ آیئرماسئ قۇنوسوندا گؤرۆش بیلدیردیلر. بو گؤرۆش أرکگین حۇشونا گیتمەدی. شورایح: “بیز بوگۆن نەیین پشیندەیدیک؟” دەدی وە حاکملرین گؤرۆشۆنۆ اۇنایلادئ.
قاضئ شورایح، قادئنئن نۆشوزو ایلە ایلگیلی اۇلان شو آیتە گؤرە داورانمئشتئ:
وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا إِنْ يُرِيدَا إِصْلَاحًا يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا ﴿۳۵﴾ (سورة النساء)
(أی مۆمینلر!) أشلرین آیرئلاجاغئندان قۇرقارسانئز؛ بیر حاکم أرکگین عائیلەسیندن، بیر حاکم دە قادئنئن عائیلەسیندن گؤندرین. أشلرین ایکیسی دە آرایئ دۆزلتمک ایستەرسە، آللاە اۇنلارئ اوزلاشتئرئر. آللاە بیلیر وە هر ایشین ایچ یۆزۆندن حابرداردئر. (نیسا سورەسی؛ 35)
آیتلر آچئقچا گؤستریۇر کی نۆشوزون “باش قالدئرما” وەیا “حوضورسوزلوق چئقارما” ایلە بیر ایلگیسی یۇقتور.
3- قورئاندا ضارب (الضرب)
داحا اؤنجە گؤرۆلدۆگۆ گیبی همن هر ایش ایچین قوللانئلان “ضارب”؛ بیر شەیی بیر شەیین اۆستۆنە وورماق وەیا ثابیتلەمکتیر. قورئانداکی آنلاملارئنئن بیر قئسمئ شؤیلەدیر:
آ- دؤومە
“ضارب”؛ بیرینین وۆجودونا تکمە، تۇقات، شامار وەیا سۇپا وورماق ایچین قوللانئلئرسا “دؤومە” آنلامئ وریلیر. آللاە تعالا، بدیر ساواشئندا ملکلرە شؤیلە بیر أمیر ورمیشتی:
إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلَائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْنَاقِ وَاضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍ ﴿۱۲﴾ (سورة الأنفال)
ملکلرە دە شونو واحیەدیۇردو: “بن سیزینلە برابریم. سیز مۆمینلری جسارتلندیرین. بن دە کافیرلرین یۆرکلرینە قۇرقو سالاجاغئم.” اؤیلەیسە (أی مۆمینلر!) اۇنلارئن بۇیون کؤکلرینە وە پارماق اوچلارئنا وورون! (أنفال سورەسی؛ 12)
ملکلر، اینسانلار گیبی اۇلمادئغئندان قورەیشلی عاسکرلردە دؤومە ایزی اۇلدوغونا دائیر بیر بیلگی دە یۇقتور.
ب- اؤلدۆرمە
بیرینە اؤلدۆرۆجۆ بیر آلتلە وورماق، اۇنو اؤلدۆرۆر. آللاە تعالا شؤیلە دەمیشتیر:
فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّى إِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا ذَلِكَ وَلَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَانْتَصَرَ مِنْهُمْ وَلَكِنْ لِيَبْلُوَ بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ وَالَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمَالَهُمْ ﴿۴﴾ (سورة محمد)
کافیرلیک أدنلرلە ساواشتا قارشئلاشئنجا بۇیونلارئنئ وورون! نیهایت (قووتلرینی قئرئپ) اۇنلارئ أتکیسیز حالە گتیرینجە باغلارئنئ سئقئ توتون (أسیر آلئن)! سۇنرا یا قارشئلئقسئز یا دا فیدیە قارشئلئغئ سربست بئراقئن کی، ساواشئن دۇغوردوغو آغئر سئقئنتئلار اۇرتادان قالقسئن. یاپمانئز گرکن بودور. آللاە فارقلئ ترجیحتە بولونسایدئ اۇنلارئن حاققئندان کسینلیکلە کندیسینی گلیردی. بونو یاپماماسئ، بیرینیزی دیگرینیزلە یئپراتئجئ بیر ایمتیحاندان گچیرمک ایچیندیر. آللاە یۇلوندا اؤلدۆرۆلنلرە گلینجە، آللاە اۇنلارئن ایشلرینی آصلا بۇشا چئقارماز. (موحاممد سورەسی؛ 4)
پ- اؤرنک ورمە
“ضارب”؛ اؤرنک ورمک ایچین دە قوللانئلئر. چۆنکی اؤرنک؛ بیر قۇنویو ذیهنە ثابیتلەمک ایچین وریلیر. ایلگیلی آیتلردن بیری شؤیلەدیر:
أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ ﴿۲۴﴾ (سورة إبراهیم)
آللاهئن ناسئل بیر اؤرنک وردیگینی گؤزۆندە جانلاندئرماز مئسئن؟ حۇش بیر سؤز؛ کؤکۆ ثابیت، داللارئ گؤگە اوزانمئش گۆزل بیر آغاچ گیبیدیر. (ایبراهیم سورەسی؛ 24)
ت- یۆرۆمە
آیاغئ یرە ثابیتلەمەدن یۆرۆنمز. بو سببلە “ضارب”؛ یۆرۆمە آنلامئندا دا قوللانئلئر. ایلگیلی آیتلردن بیری شؤیلەدیر:
وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا ﴿۱۰۱﴾ (سورة النساء)
یۇلو ضارب أتتیگینیز زامان (یۇلجولوغا چئقتئغئنئز زامان)، کافیرلیک أدنلرین سیزە سالدئرئ یاپماسئندان قۇرقارسانئز، اۇ نامازئ (یۇلجولوقتا قئلدئغئنئز نامازئ) قئسالتمانئزدا بیر گۆناە یۇقتور. کافیرلر، سیزین آپآچئق دۆشمانئنئزدئر. (نیسا سورەسی؛ 101)
ث- اؤرتمە
اؤرتمە؛ بیر شەیی بیر باشقا شەیین اۆزەرینە ثابیتلەمەدیر. بیر آیت شؤیلەدیر:
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ مَا ثُقِفُوا… ﴿۱۱۲﴾ (سورة آل عمران)
(أهلی کیتابتان اؤیلەلری وار کی) بولوندوغو هر یردە اۇنلارا آلچاقلئق دامغاسئ وورولور /ضارب أدیلیر (ثابیتلنیر)… (آلی عیمران سورەسی؛ 112)
آلچاقلئق، هر یردە اۇنلارئ، بیر اؤرتۆ گیبی سارار وە اۇندان قورتولامازلار.
“ضارب” کلیمەسی، باش اؤرتۆسۆنۆ باشا وە بۇینونا ثابیتلەمە آنلامئندا دا قوللانئلئر. ایلگیلی آیت شؤیلەدیر:
… وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ… ﴿۳۱﴾ (سورة النور)
… (مۆمین قادئنلار) باش اؤرتۆلرینین بیر قئسمئنئ دا یاقا آچئقلئقلارئنئن اۆزەرینە ضارب أتسینلر (یرلشتیرسینلر)!.. (نور سورەسی؛ 31)
ماغارادا سنە اویویان آصحابئ کهف ایلە ایلگیلی شؤیلە بویورولور:
فَضَرَبْنَا عَلَى آذَانِهِمْ… ﴿۱۱﴾ (سورة الکهف)
قولاقلارئنئ تئقالئ توتتوق (قولاقلارئ اۆزەرینی ضارب أتتیک)… (کهف سورەسی؛ 11)
زماحشری بو آیتی شؤیلە تفسیر أدر: “قولاقلارئنئن اۆزەرینە بیر پردە ووردوق.”
اۇ پردەدن دۇلایئ یئل بۇیونجا دئشارئداکی سسلری دویامامئشلاردئ.
