گۆلن جماعاتئ سادەجە بیر اؤرنکتیر. ایلاهیات فاکۆلتەسیندە وە دیانتتە، قورئان ایلە بیر یرە وارئلامایاجاغئنئ ساوونان یئغئنلا حۇجا واردئر. بونلار قورئانئ آللاهئن کیتابئ، موحاممدی آللاهئن ألچیسی سایدئغئنئ دا سؤیلەرلر. صامیمی ایسەلر شو اویارئلارئ دیققاتا آلمالئدئرلار:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا فَرِيقًا مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ يَرُدُّوكُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ كَافِرِينَ ﴿۱۰۰﴾ وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ وَأَنْتُمْ تُتْلَى عَلَيْكُمْ آيَاتُ اللَّهِ وَفِيكُمْ رَسُولُهُ وَمَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ﴿۱۰۱﴾ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ ﴿۱۰۲﴾ وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿۱۰۳﴾ (سورة آل عمران)
أی مۆمینلر! أهلی کیتابئن بیر کسیمینە اویارسانئز، اینانمانئزدان سۇنرا سیزی، کافیرلر (کندینی دۇغرولارا قاپاتان کیشیلر) حالینە گتیریرلر. کندینیزی دۇغرولارا ناسئل قاپاتئرسئنئز! سیزە آللاهئن آیتلری اۇقونیۇر، ایچینیزدە دە آللاهئن ألچیسی بولونیۇر. کیم آللاها سئقئ سارئلئرسا، دۇغرو یۇلا گیرمیش اۇلور. آللاەتان ناسئل چکینیپ قۇرونماق گرکیۇرسا اۇ شکیلدە چکینین وە قۇرونون. سۇن نفسینیزە قادار اۇنا تسلیم اۇلون. آللاهئن ایپینە (قورئانا) حپ برابر، سئقئ سارئلئن. کندینیزی کنارا چکمەیین. آللاهئن اۆزەرینیزدە اۇلان نیعمتینی عاقلئنئزدان چئقارمایئن. آرانئزدا دۆشمانلئقلار واردئ. آللاە قالبلرینیزی بیربیرینە ائسئندئردئ دا اۇنون نیعمتی سایەسیندە قاردشلر حالینە گلدینیز. بیر آتش چوقورونون کنارئندایدئنئز، اۇرادان سیزی اۇ قورتاردئ. آللاە آیتلرینی ایشتە بؤیلە آچئقلار؛ بلکی دۇغرویو بولورسونوز. (آلی عیمران سورەسی؛ 100-103)
مۆسلۆمانلار قورئانا اویغون داورانئرلارسا بو چابالار قۇلایجا أتکیسیزلشتیریلەبیلیر. نیتەکیم نبیمیز زامانئندا مککە مۆشریکلری وە یاهودیلر دە عیوەج یاپمئش، آما باشارئلئ اۇلامامئشلاردئ.
مککە مۆشریکلری
مۆسلۆمانلارا أذییت أدنلردن أبو جهیل، أبو لهب، أبو سۆفیان، ولید بین موغیرە، ناضر بین حاریث، اۆمەییە بین حالف وە عاص بین وائیل بیر آرایا گلدی وە دەدیلر کی:
“حاج زامانئندا عاراب هەیئەتلری گلیپ بیزە موحاممد حاققئندا سۇرو سۇریۇرلار، هر بیریمیز بیر باشقا جواب وریۇروز. بیریمیز دلی، دیگریمیز کاهین، بیر باشقامئز دا شاعیردیر، دییۇر. جوابلارئن فارقلئ اۇلماسئندان دۇلایئ عارابلار، بونلارئن حپسینین یانلئش اۇلدوغو سۇنوجونو چئقاریۇر. گلین، موحاممدە بیر تک ایسیم ورمک اۆزەرە آنلاشالئم.”
بیریسی دەدی کی: “اۇ شاعیردیر.” ولید بین موغیرە: “بن عوبەید بین أل-أبراص وە اۆمەییە بین أبیص-صالت’ئن شیعیرلرینی دینلەدیم، بونون سؤزۆ اۇنلارئنکینە بنزەمییۇر” دەدی.
بیر باشقاسئ دەدی کی: “اۇ کاهیندیر،” ولید: “کاهین کیمە دەرلر؟” دییە سۇردو. “باعضن دۇغرو باعضن دە یالان سؤیلەین کیمسەدیر” دەدیلر. ولید دەدی کی: “موحاممد آصلا یالان سؤیلەمەمیشتیر.”
بیری دە: “اۇ دلیدیر،” دەدی. ولید: “دلی کیمە دەرلر؟” دییە سۇردو. “اینسانلارئ قۇرقوتان کیشییە!” دەدیلر. ولید: “شیمدییە قادار موحاممدلە کیمسە قۇرقوتولمامئشتئر،” دەدی.
سۇنرا ولید قالقتئ، أوینە گیتتی. هرکس؛ ‘ولید بین موغیرە دین دگیشتیردی،’ دەدی. أبو جهیل همن اۇنون یانئنا گیتتی وە دەدی کی: “سنین نەیین وار؟ ایشتە قورەیش، سانا یاردئم تۇپلادئ. اۇنلار سنین ایحتیاج ایچینە دۆشۆپ دینینی دگیشتیردیگین قاناعاتئندالار.” ولید دەدی کی: “بنیم اۇنا ایحتیاجئم یۇق، آما موحاممد حاققئندا دۆشۆندۆم؛ “اۇ بیر سیحیربازدئر،” دییۇروم. چۆنکی سیحیرباز؛ بابا ایلە اۇغولون، قاردش ایلە قاردشین، قارئ ایلە قۇجانئن آراسئنئ آیئرئر.”
اۇنا “سیحیرباز” دەمک ایچین آنلاشتئلار. چئقئپ مککەدە یۆکسک سسلە باغئردئلار. حالق تۇپلو حالدەیدی:
“موحاممد تام بیر سیحیربازدئر،” دەدیلر.
بو سؤز حالق آراسئندا یانقئلاندئ. بو، آللاهئن ألچیسینە (ع) چۇق آغئر گلدی. أوینە دؤندۆ وە اۆزەرینی ألبیسەسییلە اؤرتتۆ. بونون اۆزەرینە مۆددثثیر سورەسی ایندی.
ولید بین موغیرەنین بو قارارئ وریرکن ایچ سئقئنتئسئ چکتیگی وە زۇرلاندئغئ گؤرۆلیۇر. چۆنکی بۆیۆک بیر عیصیان ایچیندەیدی. آشاغئداکی آیتلر بونو اۇرتایا قۇییۇر:
إِنَّهُ فَكَّرَ وَقَدَّرَ ﴿۱۸﴾ فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ ﴿۱۹﴾ ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ ﴿۲۰﴾ ثُمَّ نَظَرَ ﴿۲۱﴾ ثُمَّ عَبَسَ وَبَسَرَ ﴿۲۲﴾ ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَ ﴿۲۳﴾ فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ يُؤْثَرُ ﴿۲۴﴾ إِنْ هَذَا إِلَّا قَوْلُ الْبَشَرِ ﴿۲۵﴾ (سورة المدثر)
اۇ دۆشۆندۆ، اؤلچتۆ بیچتی. قاهرۇلاسئ نە اؤلچمە بیچمەیدی اۇ! واە قاهرۇلاسئجا واە! نە بیچیم اۇلچمەیدی اۇ! سۇنرا باقتئ. سۇنرا قاشلارئنئ چئتتئ وە صورات آستئ. سۇنرا گری دؤندۆ، بۆیۆکلندی دە شؤیلە دەدی: “بو اۇلسا اۇلسا اۆستۆن بیر سیحیر اۇلور. اۇلسا اۇلسا بیر اینسان سؤزۆ اۇلور.” (مۆددثثیر سورەسی؛ 18-25)
مککەلیلرین آصئل دردی، تۇپلوملارئنئن تملی گؤردۆگۆ گلەنگی قۇروماقتئ. مککەدە اینن ایبراهیم سورەسی بو تۆر عیوەجلرە دیققات چکەرک اویارئلاردا بولونماقتادئر.
الر كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ ﴿۱﴾ اللَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَوَيْلٌ لِلْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ شَدِيدٍ ﴿۲﴾ الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ ﴿۳﴾ (سورة إبراهیم)
ألیف، لام، را! (بو) کیتابئ سانا ایندیردیک کی؛ اینسانلارئ، راببینین (صاحیبینین) ایذنییلە قارانلئقلاردان آیدئنلئغا، گۆچلۆ وە هر شەیی گۆزل یاپانئن یۇلونا چئقاراسئن. گؤکلردە نە وار، یردە نە وارسا حپسینین صاحیبی اۇلان آللاهئن یۇلونا… اۇ کافیرلرین (کندینی دۇغرولارا قاپاتانلارئن) چتین عاذابتان چکەجگی واردئر. اۇنلار دۆنیا حایاتئنئ آحیرتتن چۇق سەون وە بیر عیوەج یاپمایا (آنلاشئلاماز بیچیمدە چارپئتمایا) چالئشاراق آللاهئن یۇلوندان اوزاقلاشان /اوزاقلاشتئران کیمسەلردیر. اۇنلار درین بیر ساپقئنلئق ایچیندەدیرلر. (ایبراهیم سورەسی؛ 1-3)
کیمی یاهودیلر
یاهودیلر عیوەجی، آنلاشئلاماز بیچیمدە چارپئتما یاپاراق اینسانلارئ ایستەدیگی طارافا یؤنلندیرمەیی ایی بیلیرلر. یاحیایئ (ع) اؤلدۆرمۆشلر، عیسایئ (ع) آستئرماق ایستەمیشلر، نبیمیزە دە سوئیقاصد دۆزنلەمیشلردیر. شیمدی دە قورئانئ تاریحە گؤمەرک اۇنون نبیلیگینی اؤلدۆرمەیە چالئشیۇرلار.
سۆلەیمانا (ع) کافیر دەمەسی
سۆلەیمانئن (ع) وفاتئندان سۇنرا اۇنون ایقتیدارئنئ ألە گچیرمک ایستەین کیمی یاهودیلر، تەوراتا (کراللار /11:31-33) شو سؤزلری یرلشتیرمیشلردیر:
“وە یرۇبۇئاما دەدی: ‘کندینە اۇن پارچا آل! چۆنکی ایسرائیلین آللاهئ راب شؤیلە دییۇر: ‘ایشتە بن سۆلەیمانئن ألیندن کراللئغئ چکیپ آلاجاغئم وە اۇن سئبطئ سانا ورەجگیم… چۆنکی بنی بئراقتئلار وە صایدالئلارئن ایلاهەسی آستارتیە، مۇئاب ایلاهئ کمۇشا وە آممۇن اۇغوللارئنئن ایلاهئ میلکۇما تاپئندئلار…”
بو ایفادەلری تەوراتا سۇنرادان یرلشتیرمەسینین سببی، سۆلەیماندان سۇنرا تاحتا گچن اۇغلو رحاوام’ئن ألیندن کراللئغئ آلماقتئ.
