ىو آیتلردە قادئن أرکک گۆونیلیر ایکی مۆسلۆمان شاهید اؤن گؤرۆلمکتەدیر. یۇلجولوقتا واصییت یاپئلاجاقسا، مۆسلۆمان اۇلمایان ایکی کیشینین شاهیدلیگی دە یترلی اۇلور. دوروما گؤرە شاهیدلرین تامامئ قادئن، تامامئ أرکک وەیا بیری قادئن بیری أرکک اۇلابیلیر.
بورادا دلیل آلئناجاق جۆملە شودور؛ “ایشتە بو، گرگی گیبی شاهید گتیرمەنین أن آلت سئنئرئدئر.” (مائیدە؛ 108) بو جۆملەیی، باقارا سورەسینین 282-نجی آیتیندەکی؛ “… بؤیلەسی، شاهیدلیک ایچین داحا ساغلامدئر…” جۆملەسی ایلە قارشئلاشتئرئلئنجا، شاهیدلرین ایکی أرکک وەیا بیر أرکک ایلە ایکی قادئن اۇلماسئنئن، بۇرچلارئن یازئلماسئندا دا قورال اۇلمادئغئ، بونون بیر ترجیح سببی اۇلدوغو پکیشمیش اۇلور.
بۆتۆن بونلار گؤستریۇر کی؛ “قادئنئن شاهیدلیگی أرکگین شاهیدلیگینین یارئسئ قاداردئر” دیەرک اۇنون عاقلئنئن نۇقصانلئغئنا حۆکمەدیلەمز. ذاتن بؤیلە بیر شەی دۇغرو اۇلسا، قادئنلارئن سۇروملولوقلارئ أرککلردن آز اۇلوردو. بونو گؤسترن تک بیر آیت یۇقتور.
سۇنوچ
بو یازئ، ایسلام ایلە مۆسلۆمانلار آراسئنداکی مسافەنین نە قادار آچئلدئغئنئ گؤسترمەسی باقئمئندان اؤنملیدیر. بو مسافە، بۆتۆن نبیلردن سۇنرا عاینئ شکیلدە آچئلمئشتئر. آللاە تعالا موحاممدە (ع) قادار گلن بۆتۆن نبیلرە گؤندرمە یاپتئقتان سۇنرا شؤیلە دەر:
فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا ﴿۵۹﴾ (سورة مریم)
فاقاط اۇنلارئن آردئندان نامازئ ایهمال أدن وە چکیجی شەیلرین پشینە دۆشن بیر نسیل گلدی. اۇنلار ایلریدە قورغولارئیلا یۆزلشەجکلردیر. (مریەم سورەسی؛ 59)
موحاممددن (ع) سۇنرا دا دگیشن بیر شەی اۇلمادئ. ایبنی عابباسئن بیلدیردیگینە گؤرە بیر گۆن نبیمیز شؤیلە دەدی: “قئیامت گۆنۆ آصحابئمدان بیر گۆروە سۇل طارافا آلئناجاق وە بن؛ ‘آصحابئم! آصحابئم!’ دیەجگیم. آللاە تعالا دیەجک کی: ‘بونلار، سنین آیرئلماندان سۇنرا سۆرکلی گرییە گیتتیلر.’ بن دە صالیح قول عیسانئن دەدیگی گیبی دیەجگیم:
… آرالارئندابولوندوغوم سۆرەجە اۇنلارا شاهیدتیم. بنی وفات أتتیردیکتن سۇنرا اۇنلار، سادەجە سنین گؤزلمین آلتئندایدئلار. هر شەیە شاهید اۇلان سنسین! أگر عاذاب أدرسن، اۇنلار سنین قوللارئندئر. آما باغئشلارسان، اۆستۆن اۇلان سن، دۇغرو قارارلار ورن سنسین!” (مائیدە؛ 118-117)
بۆیۆک بیر ایمتیحاندان گچمکتەییز. ایمتیحانئ، آللاهئن کیتابئنا تسلیم اۇلانلار قازاناجاقتئر. آرزو وە ایستکلرینی اؤنە آلانلار ایسە آیتلری آرد سئرایا قۇیار، داحا سۇنرا اۇنلارئ گؤرمەمەیە باشلار وە کافیر اۇلورلار. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَكَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ ﴿۱۰۶﴾ (سورة آل عمران)
باعضئ یۆزلرین آق اۇلاجاغئ، باعضئ یۆزلرین دە قاراراجاغئ گۆندە، یۆزلری قارارانلارا شؤیلە دەنیر: “سیز ایناندئقتان سۇنرا کافیر اۇلدونوز، اؤیلە می؟ کافیر اۇلمانئزا قارشئلئق، تادئن شو عاذابئ!” (آلی عیمران سورەسی؛ 106)
بؤیلەلری کندیسینی مۆمین سایارلار آما آللاها تام تسلیم اۇلامادئغئنئ دۆشۆنۆرلر. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ ﴿۲﴾ ذَرْهُمْ يَأْكُلُوا وَيَتَمَتَّعُوا وَيُلْهِهِمُ الْأَمَلُ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ ﴿۳﴾ (سورة الحجر)
کافیر اۇلانلار، زامان زامان؛ “کشکە بیز دە آللاها تام تسلیم اۇلانلاردان اۇلساق!” دییە آرزو أدرلر. بئراق اۇنلارئ؛ یەسین، ایچسین، حایاتئن تادئنئ چئقارسئنلار! بکلنتیلری کندیسینی اۇیالاسئن؛ ناسئل اۇلسا یاقئندا اؤگرنەجکلردیر. (حیجر سورەسی؛ 3-2)
بو گیبی اینسانلار أن بۆیۆک دستگی، منفاعاتلارئنئ اؤنە آلان عیلیم آداملارئندان وە دین آداملارئندان آلئرلار. آللاە تعالا بیزلری، بو گیبی کیشیلرە قارشئ شؤیلە اویارمئشتئر:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ ﴿۳۴﴾ يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْنِزُونَ ﴿۳۵﴾ (سورة التوبة)
أی اینانئپ گۆوننلر! عیلیم آداملارئنئن وە دین آداملارئنئن چۇغو، اینسانلارئن ماللارئنئ حاقسئز یۇللا یەر وە اۇنلارئ آللاهئن یۇلوندان چەویریرلر. آلتئنئ وە گۆمۆشۆ بیریکتیریپ دە آللاە یۇلوندا حارجامایانلارا آجئقلئ بیر عاذابئ مۆژدەلە!
بیر گۆن اۇ آلتئن وە گۆمۆشلر جهننم آتشیندە قئزدئرئلاجاق، اۇنلارلا آلئنلارئ، یانلارئ وە سئرتلارئ داغلاناجاق وە اۇنلارا شؤیلە دەنیلەجکتیر: “ایشتە کندینیز ایچین یئغئپ بیریکتیردیکلرینیز! شیمدی تادئن باقالئم یئغئپ بیریکتیردیکلرینیزی!” (تەوبە سورەسی؛ 35-34)
بونلار بوگۆن؛ ایمان، کۆفۆر، شیرک وە ایسلام قاوراملارئنئن وە چۇق سایئدا آیتین آنلامئنئ بۇزاراق دینی کندیلرینە اویدورموشلاردئر. آللاە تعالا بونلارلا ایلگیلی اۇلاراق شؤیلە بویورور:
… وَوَيْلٌ لِلْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ شَدِيدٍ ﴿۲﴾ الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ ﴿۳﴾ (سورة إبراهیم)
… کافیرلرین (آیتلری گؤرمزلیکتە دیرننلرین) چتین عاذابتان چکەجگی وار. اۇنلار، دۆنیا حایاتئنئ آحیرتتن داحا چۇق سەون، (اینسانلارئ) آللاهئن یۇلوندان أنگللەین وە اۇ یۇلدا قۇلایجا آنلاشئلامایاجاق بیر أگریلیک اۇلوشتورمایا چالئشانلاردئر. ایشتە اۇنلار درین بیر ساپقئنلئق ایچیندەدیرلر. (ایبراهیم سورەسی؛ 3-2)
قادئنئن ایعتیبارسئزلاشتئرئلماسئ؛ عائیلەنین، أکۇنۇمینین، مۆسلۆمان-غایرئ مۆسلیم ایلیشکیلرینین، دەولتی یؤنتمە بیچیمینین، حوقوقون وە داحا نیجە قۇنونون اینانئلماز بیر شکیلدە ساپتئرئلماسئ، بونلارئن ألییلە اۇلموشتور وە اۇلمایا دوام أتمکتەدیر. بیزە دۆشن، آللاهئن کیتابئنا تسلیم اۇلماق وە اۇنون دینینی دۇغرو یاشایاراق تۆم اینسانلئغا تبلیغ أتمکتیر. بیز، بیزیم یوموشوموزو یاپالئم. اۇنلارا دا شو آیتلری اۇقویالئم:
وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿۱۰۵﴾ (سورة التوبة)
دە کی: “یاپئن یاپاجاغئنئزئ! یاپتئقلارئنئزئ آللاە، ألچیسی وە مۆمینلر گؤرەجکتیر. سۇنرا غایبئ (آلغئلانامایانئ) وە شهادتی (آلغئلانابیلنی) بیلن آللاهئن حوضورونا چئقارئلاجاقسئنئز. اۇ دا سیزە نەلر یاپتئغئنئزئ بیلدیرەجکتیر. (تەوبە سورەسی؛ 105)
فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلَاءِ شَهِيدًا ﴿۴۱﴾ يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَعَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوَّى بِهِمُ الْأَرْضُ وَلَا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا ﴿۴۲﴾ (سورة النساء)
هر تۇپلومدان (اۆممتتن) بیر شاهید گتیردیگیمیز زامان، اۇنلارئن حالی نەجە اۇلور! (أی موحاممد!) سنی دە بونلارا شاهید گتیرەجگیز.
آیتلری گؤرمزلیکتە دیرنمیش وە بو رسولە /ألچینین گتیردیگی آیتلرە باش قالدئرمئش اۇلانلار، اۇ گۆن تۇپراغا قارئشئپ گیتمیش اۇلمایئ چۇق ایستەرلر. آللاەتان تک بیر سؤزۆ بیلە گیزلەیەمزلر. (نیسا سورەسی؛ 42-41)
پرۇف. دۇک. عابدولعازیز بایئندئر
