اۆچۆنجۆ بؤلۆم
قادئنئن دۇغوشتان سوچلو وە
گۆناەلارئن قایناغئ اۇلاراق قابول أدیلمەسی
تەوراتتا آدم (ع)، قارئسئنئن سؤزۆنۆ دینلەدیگی ایچین جننتتن قۇوولدوغو وە بو یۆزدن یر یۆزۆنۆن لاعنتلندیگی آنلاتئلماقتادئر.
اینجیلدە دە شؤیلە ایفادەلر یر آلماقتادئر: “… وە آدم آلدانمادئ، فاقاط قادئن آلداناراق سوچا دۆشتۆ.”
قورئانئ کریمدە ایسە، آدم وە حاووانئن جننتتن چئقارئلماسئ قۇنوسوندا، آعراف سورەسی 19-نجو آیتیندە شؤیلە دەنیلمکتەدیر:
وَيَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ فَكُلَا مِنْ حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ ﴿۱۹﴾ (سورة الأعراف)
“آدم! سن وە أشین شو باغچەیە یرلشین. ایستەدیگینیز یردن یەیین آما شو آغاجا یاقلاشمایئن، یۇقسا یانلئش یاپانلاردان اۇلورسونوز.” (آعراف سورەسی؛ 19)
اۇراسئ، دۆنیاداکی بیر باغچەدیر. عارابچادا بیتکیلرلە اؤرتۆلۆ باغچەیە “جننت” دەنیر. (مۆفردات)
فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُورِيَ عَنْهُمَا مِنْ سَوْآتِهِمَا وَقَالَ مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَنْ تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ ﴿۲۰﴾ (سورة الأعراف)
شەیطان هر بیرینین بدنیندەکی اؤرتۆلۆ یرلری کندیسینە گؤسترمک ایچین اۇنلارا فئسئلدایئپ شؤیلە دەدی: “باقئن! راببینیز بو آغاجئ سیزە صئرف ایکینیز دە حۆکۆمدار یا دا اؤلۆمسۆزلشنلردن اۇلورسونوز، دییە یاساقلادئ.” (آعراف سورەسی؛ 20)
وَقَاسَمَهُمَا إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ ﴿۲۱﴾ (سورة الأعراف)
ایکیسینە دە شؤیلە یمین أتتی: “بن سادەجە سیزین اییلیگینیزی ایستەینلردنیم.” (آعراف سورەسی؛ 21)
فَدَلَّاهُمَا بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَأَقُلْ لَكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُبِينٌ ﴿۲۲﴾ (سورة الأعراف)
بؤیلەجە ایکیسینی دە قاندئرئپ بولوندوغو یردن ایندیردی. اۇ آغاچتان تاتتئغئندا ایکیسینین دە بدنلری کندیسینە گؤرۆندۆ. باغچەدەکی یاپراقلارئ اۆست اۆستە قۇیوپ اؤرتۆنمەیە باشلادئلار. راببی اۇنلارا شؤیلە سسلندی: “ایکینیزە دە با آغاجئ یاساق أتمەدیم می؟ ‘شەیطان، ایکینیزین دە آچئق دۆشمانئدئر’ دەمەدیم می؟” (آعراف سورەسی؛ 22)
قورئانئ کریمین بیرچۇق آیتیندە آنلاتئلان بو قئصصا دا آدم وە حاووا، یاپتئقلارئنئن یانلئش اۇلدوغونو آنلایئپ سوچلارئنئ ایعتیراف أدەرک راببیندن باغئشلانما دیلەدیگی (آعراف؛ 23) وە عاففەدیلدیگی بیلدیریلمکتەدیر. (باقارا؛ 37)
یر یۆزۆنۆن قادئن (حاووا) یۆزۆندن لاعنتلنمەسی ایددیعالارئنا گلینجە:
قوئانئ کریمدە یر یۆزۆنۆن چشیتلی نیعمتلرلە دۇناتئلدئغئ بیرچۇق آیتتە بیلدیریلمکتەدیر. بو قۇنودا ایکی آیتتە آللاە تعالا شؤیلە بویورماقتادئر:
الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿۲۲﴾ (سورة البقرة)
یر یۆزۆنۆ سیزین ایچین دایالئ دؤشەلی حالە گتیرن، گؤگۆ دە بینا گیبی یاپئلاندئران اۇدور. گؤکتن سو ایندیریر دە اۇنونلا اۇلوشان اۆرۆنلردن سیزە رئزئق چئقارئر. (باقارا سورەسی؛ 22)
إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ﴿۷﴾ (سورة الکهف)
کیم داحا گۆزل ایش یاپاجاق دییە اینسانلارئ یئپراتئجئ بیر ایمتیحاندان گچیرمک ایچین، بیز یرین اۆستۆندە اۇلانلارئ اۇنون سۆسۆ یاپتئق. (کهف سورەسی؛ 7)
آللاە تعالا یر یۆزۆنۆ لاعنتلەمەمیش، عاکسینە اینسان ایچین دایالئ دؤشەلی حالە گتیرمیش آغاچلارلا؛ دنیزلر، آقارسولار وە چشیتلی چیچکلرلە یر یۆزۆنۆ عادتا جننت باغچەسی گیبی سۆسلەمیشتیر. بۆتۆن بونلارئ کیم داحا گۆزل ایش یاپاجاق دییە، اینسانلارئ یئپراتئجئ بیر ایمتیحاندان گچیرمک ایچین یاپتئغئنئ بیلدیرمیشتیر.
قادئن دۇغوشتان سوچلو وە تۆم گۆناەلارئن قایناغئ اۇلاراق گؤسترن یاهودی وە حئریستیان قایناقلارئنئن عاکسینە قورئانئ کریمدە قادئنئن آللاهئن یاراتتئغئ هر شەیدن داحا دگرلی اۇلدوغو بیلدیریلمکتەدیر.
آلی عیمران سورەسینین 14-نجۆ آیتیندە آللاە تعالا شؤیلە بویورماقتادئر:
زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا… ﴿۱۴﴾ (سورة آل عمران)
قادئنلار، اۇغوللار، یئغئنلا آلتئن وە گۆمۆش، جینس آتلار، أنعام وە تۇپراق اۆرۆنلریندن عیبارت اۇلان چکیجی شەیلرین توتقوسو اینسانلارا حۇش گؤستریلمیشتیر… (آلی عیمران سورەسی؛ 14)
دۆنیا حایاتئنئن منفاعاتلارئ حوصوصوندا اینسانلار یارارلاندئغئ قادارئنئ دگیل، حپ داحا فاضلاسئنئ ایستەرلر. بیر اینسانا لازئم اۇلاجاق اۇلانئن چۇق چۇق اۆستۆندە بیر آرزو پشیندەدیر. اۇنون ایچین اینسانئن نە قادار چۇق مال وارلئغئ اۇلورسا فاضلاسئنئ، داحا فاضلاسئنئ ایستەر. مال آرتتئقچا کیشینین آرزوسو اۇ درەجە بۆیۆر. اۇنون ایچین آیتتە آللاە تعالا؛ “قالئجئ گۆزللیکلر، آللاە قاتئندادئر.” (آلی عیمران؛ 14) دەمکتەدیر.
اینسانلارئن دۆنیایا یاراتئلئشتان بیر دۆشکۆنلۆگۆ واردئر آنجاق ایمتیحان دۆنیا ایلە آحیرت آراسئنداکی ترجیحلە اۇرتایا چئقاجاقتئر. أگر اینسانئن دۆنیایا قارشئ، قادئنا قارشئ بیر ایستگی بیر هوەسی اۇلماسا، ایمتیحانئن دا بیر آنلامئ اۇلمازدئ.
آلی عیمران سورەسینین 14-نجۆ آیتیندە اینسانلارئن أن چۇق آرزو دویدوغو شەیلرین باشئندا قادئنئن اۇلماسئ، آللاهئن اۇنا ورمیش اۇلدوغو قئیمتیندن قایناقلانماقتادئر. ایلک یاراتئلان قادئن اۇلان حاووانئن قۇجاسئیلا بیرلیکتە جننتتن قۇوولماسئنا سبب اۇلدوغوندان دۇلایئ یر یۆزۆنۆن لاعنتلندیگینین تەوراتتا یر آلماسئ، تەوراتئن آیتلریندە یاپئلان آنلام قایدئرماسئندان دۇلایئدئر. شونو دا ایفادە أتمک گرکیر کی، شو آندا تەوراتئن مئالی اۆزەریندن یۇروملار یاپئلدئغئ ایچین بو ایفادەلرین تەوراتتا اۇلوپ اۇلمادئغئ أن آزئندان مۆسلۆمانلار طارافئندان بیلینمەمکتەدیر. چۆنکی کیتابلارئندا اوزمان اۇلان عولەمالار بیرچۇق بیلگییی گیزلەمکتەدیرلر.
