دۆنیانئن أن قالابالئق نۆفوسونا صاحیب اۇلان حئریستیانلارلا یۆزیئللار بۇیو بیرلیکتە یاشادئق وە حالا یاشاماقتایئز. آنادۇلو تۇپراقلارئ حئریستیانلئغئن یایئلماسئندا وە قورومسال حالە گلمەسیندە حض. عیسانئن دۇغدوغو یردن داحا أتکین بیر رۇل اۇینامئشتئر. داحا سۇنرا مۆسلۆمانلارئن بورالارا گلمەسی ایلە حاکیم دین دگیشسە دە اینانچلار وە کۆلتۆرلر بیربیرینی أتکیلەمەیە دوام أتتیلر. تۇپلوملارئن بیربیرینی أتکیلەمەسی دۇغال بیر دورومدور. باسقئن اۇلان کۆلتۆر وە آنلایئش یرلشتیگی هر تۇپلومدا رنگینی حیسسەتتیرەجکتیر. دۇغال اۇلمایان ایسە کیشینین کندی اینانچ وە کۆلتۆرل کیملیگیندن گؤنۆللۆ وازگچمەسی وە اوغرادئغئ بۇزولمایا سسسیز قالماسئدئر. بو نۇقطادا مۆسلۆمانلارئن حئریستیانلاردان أتکیلندیگینی سؤیلەمک آشئرئ بیر یۇروم اۇلمایاجاقتئر.
رسولوللاە بو قۇنوداکی أندیشەسینی شؤیلە دیلە گتیرمیشتیر: “قارئش قارئش، آرشئن آرشئن سیزدن اؤنجەکیلرین یۇللارئنا اویاجاقسئنئز. حاتتا اۇنلار بیر کلر دلیگیندن گیرسە، سیز دە گیرەجکسینیز.” بویورموش. صاحابەیی کیرامئن؛ “(بیزدن اؤنجەکیلردن ماقصاد) یاهودیلر وە حئریستیانلار مئ أی آللاهئن رسولۆ؟” طارزئنداکی سۇروسو اۆزەرینە؛ “اۇنلار دگیلسە یا کیم؟” بویورموشتور. (بوحاری وە مۆسلیم)
شیمدی بیزە گؤرە حئریستیانلاردان أن فاضلا أتکیلندیگیمیز نۇقطالارا ایشارت أتمک ایستییۇروز.
- عازیزلرین یرینی أولیانئن آلماسئ
کاتۇلیک حئریستیانلئقتاکی “عازیز” اینانجئ آز فارقلئلئقلارلا مۆسلۆمانلارداکی “أولیا” اینانجئنا اویغون دۆشمکتەدیر. عازیزلر، حئریستیانلار ایچین یۇل گؤستریجی اؤرنک شاحصییتلردیر. اۇنلارئن حایاتئ عیبرتلر، کرامتلر وە اؤگۆتلرلە دۇلودور. دۇلایئسئیلا ایی بیر حئریستیان اۇلابیلمک ایچین اۇنلارئن منقئبەلری بیلینملی وە اۇنلار گیبی یاشامایا اؤزن گؤستریلملیدیر.
کاتۇلیک وە اۇرتۇدۇکس حئریستیانلار عازیزلرین کرامت گؤستردیگینە، اؤلدۆکتن سۇنرا دا اینسانلارا یاردئم أتتیگینە وە تۆربەلرینین قوتسال اۇلدوغونا اینانئرلار. بو یۆزدن عازیزلرین رسیملرینە، اؤزل أشیالارئنا وە حاتتا اؤلمۆش عازیزلرین کمیکلرینە داحی درین سایغئ دویارلار. گلەنکسل مۆسلۆمانلا، حئریستیانلار آراسئنداکی بنزەرلیگی گؤرەبیلمک ایچین کمال پۇلات’ئن کاتۇلیک کیلیسەسیندە عازیزلیک وە عازیزلر ایسیملی أثرینە گؤز آتماق یریندە اۇلاجاقتئر.
“عازیزلرین یادیگارلارئنئن اینسانلارئن مسئەلەلرینە ائشئق توتتوغو سؤیلنیر وە دە بونلار عاینئ زاماندا دیندارلار ایچین ایلاهی گۆجۆن سۇموت بیر قانئتئ اۇلاراق گۆون حیسسی دویماسئنئ ساغلار، اۇنلارا یاردئمجئ اۇلور. بو یۆزدن حامیلە قالماقتا پرۇبلم یاشایان بیر قادئن عازیز مارئیا /مریەمە جاش وورابیلیر، چاغرئدا بولونابیلیر وە اۇندان یاردئم ایستەیەبیلیر. أگر سەوگی وە عاشق قۇنوسوندا کندیسینە یاردئم أدیلمەسینی دیلەرسە پادۇوانئن عازیز آنتۇنی’سینە بیر موم یاقابیلیر. چۆنکی بو اینانجا گؤرە عازیز وە عازیزەلر، ایستکلرین یرینەگتیریلمەسی ایچین اینسانلارا کندی گۆجۆندن داحا یۆکسک بیر گۆچلە چکیجی بیر أتکی یاراتئر (…) اۇنلارئن گۆچلری باعضن داحا زیادە دۆنیەوی ایستکلر ایچین آرزو أدیلیر. مثەلا هیندیستانلئ عازیز ساتهیا سای بابا، دیندارلار ایچین پاحالئ مۆجەوهرلر یا دا ساعاتلار ساغلادئغئنا، اینانئلدئغئ ایچین بگنییلە قارشئلانئر وە آلقئشلانئر. دیگرلری پیانگۇلارئن چکیلیشلری قازاندئرماق ایچین یاپتئقلارئ یاردئملارلا بیلینیر. یینە حاستالئقلارئ اییلشتیرمک وە دفع أتمک ایچین یاردئم أدن وە گؤزتلەیجی اۇلانلار واردئر.
عازیزلر وە حئریستیانلارئن اۇنلارا باقئش آچئلارئنئ گؤزلملەدیگیمیزدە حاطئرئمئزا چۇجوق صاحیبی اۇلماق ایچین تۆربەلرە مۆراجاعات أدن، زامان زامان تۆربە وە کیلیسەلردە موم یاقان، یاتئرلاردا دیلکلر توتان وە پیانگۇ بیلتلرینی تۆربە دووارلارئنا سۆرن مۆسلۆمانلار گلمکتەدیر. آنلاشئلان حئریستیانلاشما أگیلیمی گۆچلۆ بیر شکیلدە وارلئغئنئ حیسسەتتیرمکتەدیر. یازار عازیزلر حاققئنداکی دیگر ایددیعالارئ شؤیلە سئرالار:
“عازیز اؤلدۆکتن سۇنرا اۇنون ایشلەوینی، بدنیندن آرتا قالان کمیکلری، قوللاندئغئ أشیالارئ وە بونلارئن پارچالارئ (رلیک) ایلە اۇ عازیزین فیزیکسل وارلئغئنئن یرینە گچن بتیملری (ایکۇناسئ گیبی) گرچکلشتیرەجکتیر. ایکۇنا وە قالئنتئلار، عازیزلرین گؤرۆنمز دۆنیاسئنئ گؤرۆنۆر، فیزیکسل تماسئ وە ایلتیشیم قورولابیلیر، یاعنی گرچک قئلان آراچلاردئر. (…) حئریستیانلارئن تۆم رۇما تۇپراقلارئندا رسمی دین اۇلاراق قابولۆنە قادار گچن سۆرە ایچیندە حئریستیانلئغا اینانانلار پک چۇق ظولۆم گؤرمۆش، بیرچۇق طارافتارئ اؤلدۆرۆلمۆشتۆر. میلاددان سۇنرا 5-نجی یۆزیئلدان ایعتیبارن بو دین شهیدلری دییە آدلاندئرئلانلارئن عازیز ایعلان أدیلمەسی، آدلارئنا کیلیسەلر یاپئلاراق “قوتسال أمانت” سایئلان ساچ تلی، دیش، کمیک، گییسی وە دیگر أشیا پارچالارئنئن بو کیلیسەلردەکی اؤزل بؤلۆملرە یرلشتیریلمەسی بیر گلەنک اۇلموشتو. اینانئشا گؤرە دە، بو کیلیسەلرین بولوندوغو کنتلر اۇ عازیزلرین قۇروماسئ آلتئنا گیرمیشتی. (ایستانبولون قۇرویوجو عازیزەسی باکیرە مریەم ایدی.) باشقا بیر دەییشلە، آرتئق کنتلرین قۇرویوجو تانرئلارئ دگیل، قۇرویوجو عازیزلری واردئ. عازیزلر تانرئلارلا یر دگیشتیرمیشتی.
عازیزلرین بدنسل وە ألبیسە قالئنتئلارئنئن حئریستیانلار طارافئندان قوتساندئغئ گیبی أولیانئن ألبیسە وە قالئنتئلارئ دا مۆسلۆمانلار طارافئندان قوتسال سایئلماقتادئر. شەیحلرین کیتابلارئ، مزارلارئ، ألبیسەلری وس. برەکت قایناغئ، موصیبتلری أنگللەین وە اوغور گتیرن أمانتلر اۇلاراق آلغئلانماقتادئرلار. کاتۆلیک حئریستیانلارئن بنزەری اینانئشلار دا شونلاردئر:
“قۇرویوجو عازیزلیک نەدیر؟ وەیا قۇرویوجو عازیزلر کیملردیر؟ سۇرولارئ عاقلا گلەبیلیر. بو سۇرولارئن جوابلارئنئن بولونماسئندا یارار واردئر. کاتۇلیک حئریستیانلئغا گؤرە، قۇرویوجو عازیزلر حایاتئن بللی بیر آلانئ ایچین اؤزل قۇرویوجو وە حیمایەجی اۇلاراق سچیلن عازیزلردیر. بو آلان مسلکلر، حاستالئقلار، کیلیسەلر، اۆلکەلر، داعوالار وە اینسان ایچین اؤنملی اۇلان هرحانگی بیر آلان اۇلابیلیر. (…) قۇرویوجو عازیزلر، گنللیکلە بلیرلی بیر آلانلاحایاتئنداکی ایلگیلرینین، یتەنکلرینین وەیا اۇلایلارئن اویوم ساغلاماسئ بنزەرلیک اۇلوشتورماسئندان دۇلایئ سچیلیرلر. اؤرنگین آسیسیلی فرانسوئا دۇغایئ سەوردی، بوندان دۇلایئ اۇ أکۇلۇژیستلرین قۇرویوجو حازیزیدیر. فرانسیس دۀ سالس بیر یازاردئ وە گازەتەجیلرین وە یازارلارئن قۇرویوجو عازیزی اۇلدو. آسیسیلی کلائە تلەویزیۇنونون قۇرویوجوسو اۇلاراق آدلاندئرئلمئشتئر. چۆنکی بیر نۇئلدە یاتاغئندان قالقامایاجاق قادار حاستایکن کیلۇمترەلرجە اوزاقتا اۇلماسئنا راغمن نۇئل آیینینی (کریستمس ماسئ) گؤرمۆش وە دویموشتور…”
“… بیر عازیزین سویا باتئرئلمئش بیر ساچ تلینین ایی بیر مۆسهیل، سؤکتۆرۆجۆ اۇلاراق قابول گؤرمەسی؛ سئینت گال’ین مزارئ اؤنۆندە یانان لامبانئن یاغئنئن تۆمؤرلرە ایی گلدیگی شکلیندەدیر. بو اؤرنکلردن حارەکتلە آوروپانئن هر یریندەکی کیلیسەلر کندی یرل عازیزلرینین پارماق کمیکلری، دیشلری، ساچئ، قافاتاسئ. گییسی پارچالارئنئن، اۇنلارا عائید موعجیزەوی قالئنتئلار اۇلاراق دگرلندیریلدیگینی سؤیلەمک مۆمکۆندۆر.
مۆسلۆمانلار دا کندیلرینە تۆربەلر بلیرلەمیش وە اۇنلارا فارقلئ یوموشلار یۆکلەمیشلردیر. بونلاردان باعضئلارئ شونلاردئر:
* گۆلبابا تۆربەسی: آنقارادا بولونان گۆلبابا تۆربەسی یۇلجولوق پلانئ اۇلانلارئن یا دا یۇلجولوقتا اۇلانلارئن گیتتیگی تۆربەدیر.
* تزورن تۆربەسی: آنادۇلونون بیرچۇق یریندە بولونان تۆربە عاینئ کیشییە عائید دگیلدیر. دیلگین تز واقیتتە قابول اۇلماسئ ایچین بو تۆربەیە گیدیلیر.
* صادرددین قۇنەوی تۆربەسی: تۆربە قۇنیادا بولونماقتادئر. چئبان وە بنزەری یارالارئ اییلشتیردیگی سؤیلنیر.
* تللی بابا تۆربەسی: رومەلی قاواغئنداکی تللی بابا تۆربەسینە أولنمک ایستەین گنچ قادئنلار گیدر، گلین دوواغئنئن تلی بئراقئلئر. أولی اۇلانلار دا تۆربەیە گیدیپ أولیلیکلرینین گۆزل گچمەسینی دیلەرلر.
* دەدە بابا تۆربەسی: قاهرامان ماراشئن آفشین ایلچەسیندە بولونماقتادئر. فلچلی اینسانلار تۆربەیە گؤتۆرۆلەرک شیفا ایستنیر.
* ایمام أفندی تۆربەسی: ألازئغدا بولونان ایمام أفندی تۆربەسی ایش بولماق ایستەینلرین گیتتیگی بیر تۆربەدیر.
* قئسمت آرایان قئزلار، مانیساداکی یدی قئزلار تۆربەسینە گیدیپ، آداق آدایاراق دوعا أدرلر. تۆربە هر زامان تللی دوواقلئ اۇلاراق حاضئر توتولور.
* چۇجوق صاحیبی اۇلماق ایستەینلر، زیلە’دەکی حۆسەین غازی تۆربەسینە گیدرلر.
* آنقارادا بولونان حاجئ بایرام ولی تۆربەسینین مینارەسینین کیلیدینی أو آناحتارئیلا قورجالارسانئز أوینیز، آرابا آناحتارئیلا آچمایا چالئشئرسانئز آرابانئز وە بیر ایش یری آناحتارئنئ ایچینە سۇقوپ اۇیناتئرسانئز ایشینیز اۇلورموش. جومعا گۆنلری وە قادئنلار یاپاجاق بونو آما. باغلانان چاپوتلار، تۇپلانان تاشلار، کسیلن حۇرۇزلار، آتئلان بۇزوق پارالار، أل یۆز سۆرۆلن تابوتلار، اؤپۆلن مزار تاشلارئ… سایماقلا بیتمز…
