مۆسلۆمانلار دا کندیلرینە تۆربەلر بلیرلەمیش وە اۇنلارا فارقلئ یوموشلار یۆکلەمیشلردیر. بونلاردان باعضئلارئ شونلاردئر:
* گۆلبابا تۆربەسی: آنقارادا بولونان گۆلبابا تۆربەسی یۇلجولوق پلانئ اۇلانلارئن یا دا یۇلجولوقتا اۇلانلارئن گیتتیگی تۆربەدیر.
* تزورن تۆربەسی: آنادۇلونون بیرچۇق یریندە بولونان تۆربە عاینئ کیشییە عائید دگیلدیر. دیلگین تز واقیتتە قابول اۇلماسئ ایچین بو تۆربەیە گیدیلیر.
* صادرددین قۇنەوی تۆربەسی: تۆربە قۇنیادا بولونماقتادئر. چئبان وە بنزەری یارالارئ اییلشتیردیگی سؤیلنیر.
* تللی بابا تۆربەسی: رومەلی قاواغئنداکی تللی بابا تۆربەسینە أولنمک ایستەین گنچ قادئنلار گیدر، گلین دوواغئنئن تلی بئراقئلئر. أولی اۇلانلار دا تۆربەیە گیدیپ أولیلیکلرینین گۆزل گچمەسینی دیلەرلر.
* دەدە بابا تۆربەسی: قاهرامان ماراشئن آفشین ایلچەسیندە بولونماقتادئر. فلچلی اینسانلار تۆربەیە گؤتۆرۆلەرک شیفا ایستنیر.
* ایمام أفندی تۆربەسی: ألازئغدا بولونان ایمام أفندی تۆربەسی ایش بولماق ایستەینلرین گیتتیگی بیر تۆربەدیر.
* قئسمت آرایان قئزلار، مانیساداکی یدی قئزلار تۆربەسینە گیدیپ، آداق آدایاراق دوعا أدرلر. تۆربە هر زامان تللی دوواقلئ اۇلاراق حاضئر توتولور.
* چۇجوق صاحیبی اۇلماق ایستەینلر، زیلە’دەکی حۆسەین غازی تۆربەسینە گیدرلر.
* آنقارادا بولونان حاجئ بایرام ولی تۆربەسینین مینارەسینین کیلیدینی أو آناحتارئیلا قورجالارسانئز أوینیز، آرابا آناحتارئیلا آچمایا چالئشئرسانئز آرابانئز وە بیر ایش یری آناحتارئنئ ایچینە سۇقوپ اۇیناتئرسانئز ایشینیز اۇلورموش. جومعا گۆنلری وە قادئنلار یاپاجاق بونو آما. باغلانان چاپوتلار، تۇپلانان تاشلار، کسیلن حۇرۇزلار، آتئلان بۇزوق پارالار، أل یۆز سۆرۆلن تابوتلار، اؤپۆلن مزار تاشلارئ… سایماقلا بیتمز…
کاتۇلیک بیر حئریستیانئن آلغئسئ ایلە بیزدەکی تۆربەجیلیک بیرلیکتە اینجەلندیگیندە آراداکی بنزەرلیک همن گؤرۆلەجکتیر. آیرئجا دپرم گیبی دۇغال آفتلردە أولیالارئن قۇرویوجولوق یاپتئغئ دا ایددیعا أدیلمکتەدیر. واطانئن میللتین؛ أولیالارئن یۆزۆ سویو حۆرمتینە آیاقتا دوردوغو ایددیعاسئ دا یایغئندئر. رۇما ایمپاراتۇرلوغو دؤنمیندە تاپئنئلان تانرئلارئن یرینی زامانلا عازیزلر، عازیزلرین یرینی دە زامانلا أولیالار آلمئشلار وە بونلارئن یوموشلارئ هیچ دگیشمەمیشتیر. ایشتە بۆتۆن بونلار تاریح ایچریسیندە گرچکلشن أتکیلشیمین وە بنزشمەنین أن جانلئ قالئنتئلارئدئر.
عازیزلرین آللاە ایلە قوللارئ آراسئندا آراجئلئق أتتیگی اینانجئ دا چۇق یایغئندئر:
“عازیزلرین دوعا أدیلیرسە، بو داورانئشئن ماقصادئ، اۇنلارا تاپئنماق دگیل، بیلعاکیس اۇنلارئن شفاعاتئنئ دیلەمکتیر؛ دیمک کی اۇنلار آللاە ایلە قوللارئ آراسئندا بیر نویع آرابولوجو یوموشونو گؤرۆرلر. اۇنلار آرتئق آللاهئن یانئندا بولونورلار، هم دە بۆتۆن قوصورلارئندان آرئنمئش بیر دورومدادئرلار؛ بوندان دۇلایئ اۇنلارئن نیازلارئ گۆناهکار اۇلان بیزیم نیازلارئمئزدان داحا قۇلایجا قابولە شایان اۇلمالئدئرلار؛ بو سببتن دۇلایئ وە بو ماقصادلا حئریستیانلار اۇنلارا باش وورابیلیرلر؛ اۇنلار آللاە عیندیندە کندیسی ایچین شفاعاتتا بولونسونلار، دییە اۇنلارا دوعا أدر وە یالوارئرلار.”
“کاتۇلیک حئریستیانلار، عازیزلرە دوعا أتتیگیندە اۇنلاردان کندیسی آدئنا تانرئیا دوعا أتمەسینی ایستەمکتەدیرلر. بو دورومو دا؛ حایاتتا دا بیزیم آدئمئزا ریجا أتمەسی ایچین سئق سئق آراجئلار قوللانئرئز. چۇجوقکن ایستەدیگیمیز بیر شەیی بابامئزا سؤیلەمەسی ایچین آننەمیزی آرایا قۇیموشوزدور. ‘بنیم یریمە سن ایستە!’ باشقالارئندان بیر اییلیک ایستەیەجگیمیز زامان چۇق سئق قوللاندئغئمئز بیر قالئبتئر. بو یۆزدن عازیزلرین دە بیزلرە یاردئمجئ اۇلماسئنئ ایستییۇروز.” شکلیندە ایضاح أدرلر.
حئریستیانلاردا بولونان آللاە ایلە اینسان آراسئنا آراجئ قۇیما “شیرک اینانجئ” طاریقات چەورەلریندە، صوفیلر آراسئندا أپەیجە یایغئندئر. بنزەری گرکچەلری سؤیلەیەرک آللاە ایلە آراسئنا قۇیدوغو ولیلردن شەیحلردن مدد اومارلار. آراجئلئق شیرکینی ایشلەین صوفیلر حئریستیانلاردان کۇپیالا یاپئشتئر یاپمئشلار، اۇنلارلا عاینئ شیرک اینانجئنئ پایلاشئر حالە گلمیشلردیر:
“أگر سن بیر شەیحە باغلانمادان بین سنە کندی باشئنا آللاها قاووشماق ایچین اینلەییپ دورسان، بؤیلەجە اۇ مەولا تعالایئ بولمان مۆمکۆن دگیلدیر. سن، اۇ پادیشاەلار پادیشاهئ اۇلان مەولا تعالایئ، اۇنون آیناسئ مثابەسیندە اۇلان کامیل اینساندان گؤزت! اۇ کامیل اینسانئن گؤنلۆنە گیرەرک، مەولایا واران یۇلو بول! همن اۇنلارا گؤنۆل باغلایئپ (رابئطا أدیپ) حاققا گیدەلیم!”
“جنابئ حاق، دۇستلارئنئ بۆتۆن عالملرە راحمت وە برەکت وسیلەسی یاپار. اۇنون هر سؤزۆ، هر ایشی برەکتلیدیر. اۇنون باستئغئ تۇپراقلار، گزدیگی یرلر، گؤردۆگۆ اینسانلار، کندیسییلە برەکتلنیر، فەییضلنیر. آللاە تعالا یری، قارایئ، هاوایئ، دنیزی، حایوانلارئ دۇستونون أمرینە وریر. (…) جنابئ حاق دۇستلارئنئ اولو قاپئسئنا عارض أدیلەجک ایشلردە بیر وسیلە وە رئیس یاپار. حالق ایلاهی حوضورا گیرمەیە اۇنو وسیلە أدر؛ اۇنا حیذمت أتتیرەرک حالقا سەودیریر وە بو وسیلە ایلە اینسانلارئن هیدایتینە وسیلە أدر. اۇنون آراجئلئغئ ایلە ایحتیاجلار حوضورا عارض أدیلیر، اۇنون حاق قاتئنداکی حاطئرئنا دردلرە چارە آرانئر؛ اۇ، سئقئنتئلاردان قورتولوش ایستەر.”
آللاە ایلە قوللارئ آراسئنا آراجئ قۇیما شیرکی طاریقاتلارئن پک چۇغوندا ماعال أسف بولونماقتادئر. آللاهئن یاردئمجئیا، بیریلرینین کندیسینە بیر شەیلر عارض أتمەسینە ایحتیاجئ یۇقتور. ذاتن هر آنئمئز وە تۆم ایحتیاجلارئمئز اۇنون بیلگیسیندەدیر. بورادا أولیا اینانجئنئن عازیز اینانجئ ایلە یارئشتئرئلدئغئنئ گؤریۇروز. اینسانئ اینسانا قول أتمک، حئریستیانلئقتان بیزلرە بولاشان بیر شیرک ویرۆسۆدۆر. داحا جیددی چالئشمالار وە آراشتئرمالار یاپئلدئقچا باشقا آلانلاردا دا بنزەرلیکلر اۇرتایا قۇناجاقتئر. بو قۇنو باشلئ باشئنا کیتاب قۇنوسو اۇلماقلا بیرلیکتە بیز فیکیر ورمک وە بیرقاچ اؤرنکلە یتینمەیی اویغون بولدوق.
- “تانرئ-عیسا”یا قارشئ “یارئ تانرئ موحاممد” آنلایئشئ
موحاممد (ع) شؤیلە بویورماقتادئر: “حئریستیانلارئن، مریەمین اۇغلو عیسایئ اؤودۆگۆ گیبی بنی اؤومەیین. بن سادەجە بیر قولوم. سیز: ‘آللاهئن قولو وە رسولۆ’ دەیین.” پکی، بیز مۆسلۆمانلار بو اویارئیا نە قادار صادئق قالدئق؟ بیر قارشئلاشتئرما یاپاراق آنلامایا چالئشالئم:
* حئریستیانلارا گؤرە هر شەی عیسا حۆرمتینە یاراتئلدئ، طاریقاتچئ گلەنگیمیزە گؤرە ایسە موحاممدین (ع) حۆرمتینە یاراتئلدئ.
* حئریستیانلارا گؤرە عیسا قئیامت گۆنۆ یارغئلاما یاپاجاق وە قورتاراجاق، تاصاووف وە طاریقات گلەنگیمیزە گؤرە نبی (ع) قئیامت گۆنۆ کندیسینی قورتاراجاقتئر.
* تثلیثچیلرە گؤرە عیسانئن قانئنئ ایچن جننتە گیدەجکتیر، گلەنکسل آلغئیا گؤرە آللاهئن ألچیسینین قانئنئ ایچن جهننمە گیرمەیەجکتیر.
* تثلیثچیلرە گؤرە عیسا رۆیالارا گیرر، سۆرکلی اویارئلار وریر، عاینئ شکیلدە موحاممد (ع) طاریقاتلارا گلیر تفسیر یازدئرئر.
* کیلیسەیە گؤرە عیسانئن أشیالارئ وە ألینین دگدیگی هر شەی قوتسالدئر، بیزە گؤرە موحاممدین (ع) هر شەیی قوتسال وە شیفا قایناغئدئر.
* کیلیسەیە گؤرە عیسا نوردور وە هر وارلئق اۇ نوردان یاراتئلمئشتئر، بو اینانئش بیزدە “موحاممد نوردور وە هر وارلئق بو نوردان یاراتئلمئشتئر” شکلینە دؤنۆشمۆشتۆر.
* حاچلئلارا گؤرە عیسا أشیتتیر آللاە، تاصاووف گلەنگیمیزدە موحاممدین (ع) آللاها أشیت سایان پک چۇق اؤرنک واردئر. حاتتا “موحاممد أشیتتیر آللاە” دیەجک قادار گؤزلری دؤننلر داحی واردئر.
* حاچلئلارا گؤرە عیسا گۆناە ایشلەمز وە حاطا یاپماز، عاینئ اینانئش رسولوللاە ایچین دە واردئر. حاتتا طاریقات شەیحلرینین بیلە “سۇل طارافئنا سەییئە یازئلمامئشتئر” دییە اینانچ واردئر.
* حئریستیانلاردا؛ “یتیش یا عیسا!” دەرلر. بیزدە ایسە؛ “یتیش یا موحاممد! بوگۆن ایمداد گۆنۆدۆر،” دییە یالوارئلئر.
* حئریستیانلارا سۇرارسانئز؛ عیسانئن ساواشلارا قاتئلدئغئنئ وە یاردئم أتتیگینی گؤرۆرسۆنۆز، بیزیم ایچیمیزدەکی حورافەجیلرە گؤرە ایسە موحاممد (ع) ساواشلارا قاتئلئر، یاردئم أدر وە قورتارئجئلئق یاپار.
