- “تانرئ-عیسا”یا قارشئ “یارئ تانرئ موحاممد” آنلایئشئ
موحاممد (ع) شؤیلە بویورماقتادئر: “حئریستیانلارئن، مریەمین اۇغلو عیسایئ اؤودۆگۆ گیبی بنی اؤومەیین. بن سادەجە بیر قولوم. سیز: ‘آللاهئن قولو وە رسولۆ’ دەیین.” پکی، بیز مۆسلۆمانلار بو اویارئیا نە قادار صادئق قالدئق؟ بیر قارشئلاشتئرما یاپاراق آنلامایا چالئشالئم:
* حئریستیانلارا گؤرە هر شەی عیسا حۆرمتینە یاراتئلدئ، طاریقاتچئ گلەنگیمیزە گؤرە ایسە موحاممدین (ع) حۆرمتینە یاراتئلدئ.
* حئریستیانلارا گؤرە عیسا قئیامت گۆنۆ یارغئلاما یاپاجاق وە قورتاراجاق، تاصاووف وە طاریقات گلەنگیمیزە گؤرە نبی (ع) قئیامت گۆنۆ کندیسینی قورتاراجاقتئر.
* تثلیثچیلرە گؤرە عیسانئن قانئنئ ایچن جننتە گیدەجکتیر، گلەنکسل آلغئیا گؤرە آللاهئن ألچیسینین قانئنئ ایچن جهننمە گیرمەیەجکتیر.
* تثلیثچیلرە گؤرە عیسا رۆیالارا گیرر، سۆرکلی اویارئلار وریر، عاینئ شکیلدە موحاممد (ع) طاریقاتلارا گلیر تفسیر یازدئرئر.
* کیلیسەیە گؤرە عیسانئن أشیالارئ وە ألینین دگدیگی هر شەی قوتسالدئر، بیزە گؤرە موحاممدین (ع) هر شەیی قوتسال وە شیفا قایناغئدئر.
* کیلیسەیە گؤرە عیسا نوردور وە هر وارلئق اۇ نوردان یاراتئلمئشتئر، بو اینانئش بیزدە “موحاممد نوردور وە هر وارلئق بو نوردان یاراتئلمئشتئر” شکلینە دؤنۆشمۆشتۆر.
* حاچلئلارا گؤرە عیسا أشیتتیر آللاە، تاصاووف گلەنگیمیزدە موحاممدین (ع) آللاها أشیت سایان پک چۇق اؤرنک واردئر. حاتتا “موحاممد أشیتتیر آللاە” دیەجک قادار گؤزلری دؤننلر داحی واردئر.
* حاچلئلارا گؤرە عیسا گۆناە ایشلەمز وە حاطا یاپماز، عاینئ اینانئش رسولوللاە ایچین دە واردئر. حاتتا طاریقات شەیحلرینین بیلە “سۇل طارافئنا سەییئە یازئلمامئشتئر” دییە اینانچ واردئر.
* حئریستیانلاردا؛ “یتیش یا عیسا!” دەرلر. بیزدە ایسە؛ “یتیش یا موحاممد! بوگۆن ایمداد گۆنۆدۆر،” دییە یالوارئلئر.
* حئریستیانلارا سۇرارسانئز؛ عیسانئن ساواشلارا قاتئلدئغئنئ وە یاردئم أتتیگینی گؤرۆرسۆنۆز، بیزیم ایچیمیزدەکی حورافەجیلرە گؤرە ایسە موحاممد (ع) ساواشلارا قاتئلئر، یاردئم أدر وە قورتارئجئلئق یاپار.
لیستەیی اوزاتماق مۆمکۆندۆر. اوزاقتان باقئنجا موحاممد (ع) گیبی گؤرۆنن شاحصا یاقئندان باقئنجا تثلیثچیلرین عیساسئنئ گؤرۆرسۆنۆز. حئریستیانلار حض. عیسایئ شو شکیلدە تانئملارلار: “گؤرۆنمز تانرئنئن گؤرۆنۆمۆ، بۆتۆن یاراتئلئشئن ایلک دۇغانئ اۇدور. نیتەکیم یردە وە گؤکتە، گؤرۆنن وە گؤرۆنمەین هر شەی -تاحتلار، أگەمنلیکلر، یؤنتیملر، حۆکۆمرانلئقلار- اۇندا یاراتئلدئ. هر شەی اۇنون آراجئلئغئیلا وە اۇنون ایچین یاراتئلدئ. هر شەیدن اؤنجە وار اۇلان اۇدور وە هر شەی، وارلئغئنئ اۇندا سۆردۆرمکتەدیر.” (اینجیل) قئساجا عیسا تانرئنئن أتە کمیگە بۆرۆنۆپ بدن آلمئش حالیدیر.
شیمدی دیانت ایسلام آنسیکلۇپدیسیندن “نورئ موحاممدی” اینانجئنئن نە اۇلدوغونا باقالئم: “حض. پەیغامبرین آلتمئش اۆچ سنەلیک زامانلا سئنئرلئ جیسمانی حایاتئندان آیرئ بیر وارلئغئ داحا مەوجودتور. آللاەتان باشقا هیچبیر شەی یۇقکن ایلک دفعا حاقیقاتی موحاممدیە وار اۇلموش، بۆتۆن یاراتئقلار بو حاقیقاتتان وە اۇنون ایچین حالق أدیلمیشتیر. عالمین وار اۇلما سببی، ماددەسی وە غایەسی بو حاقیقاتتئر. (…)”
آراداکی پارالللیگی گؤریۇرسونوز، دگیل می؟ “اۇغول تانرئ عیسا” آنلایئشئنا قارشئ “موحاممد میتۇلۇژیسی” ایجاد أدیلدیگی چۇق آچئقتئر، بو آرادا “سن اۇلماسایدئن کائیناتئ یاراتمازدئم یا دا کائیناتئ موحاممد (ع) حۆرمتینە یاراتئلدئغئ” حورافەسی تمللرینی، پاولوس’ون مکتوبلارئندان آلان بیر یالاندئر، اۇنون دا أسکی یونان میتۇلۇژیسیندن کۇپیا أدیلمیش اۇلماسئ قووتلە موحتملدیر.
“قورتارئجئ عیسایا” قارشئ “قورتارئجئ موحاممدین” اۆرتیلدیگینە عیبرتلە شاهیدلیک أتمکتەییز: “بیزیم گیبی بیر اینسان اۇلان موحاممد یرینە، گؤلگەسی اۇلمایان؛ دئشقئسئ تۇپراقتا کندیلیگیندن قایبۇلان، تری هر زامان میسک گیبی قۇقان، ایدرارئ وە تۆکۆرۆگۆ شیفا اۇلان، ساچ وە ساقالئنئن تللری قوتسال اۇلان، گؤزۆ اویودوغو حالدە قالبی اویومایان، اینسانلاردان فارقلئ اۇلاراق آللاە طارافئندان دۇیورولان، اؤندن گؤردۆگۆ گیبی آرقادان دا گؤرنم وۆجودو تۇپراقتا چۆرۆمەین، اؤلدۆکتن سۇنرا دا دۆنیایا گلیپ بیزیم گیبی اینسانلارلا گؤرۆشن وە صؤحبتلرینە قاتئلان، سؤیلننلری قابریندە دویان وە سلام ورنلرە قارشئلئق ورن، اینسانلارئن رۆیاسئنا گیرن، بیر گجەدە بۆتۆن أشلرینی دۇلاشاراق اۇنلارلا جینسل ایلیشکی قوران وە دؤرت بین أرکک گۆجۆنە صاحیب بولونان، اینسانلارئن قالبلریندن گچنلری اۇقویان وە نییتلرینی بیلن، (…) أللی واقیت نامازئ بش واقتە ایندیرتمک ایچین موسا پەیغامبر ایلە آللاە آراسئندا مکیک دۇقویان، اۆزەرینە ایدرار سئچراماسئندان وە دەدیقۇدودان ساقئنمادئغئ ایچین قابیرلرین ایچیندە عاذاب چکنلری گؤرەرک، دیکتیگی یاش داللارلا عاذابلارئنئ آزالتان وەیا عاذابتان قورتاران، قئیامتین نە زامان اۇلاجاغئنئ کستیرەرک اۇندان اؤنجە بۆیۆکلۆ کۆچۆکلۆ عالامتلرینی بلیرتن، کاهین وەیا مۆنججیم گیبی سۆرکلی غایبدان وە گلەجکتن حابرلر ورن، دججالین، مهدینین وە عیسا مسیحین نە زامان گلەجگینی وە نە یاپاجاقلارئنئ بیلن، عازیم صاحیبی (اولول عازم) پەیغامبرلرین بیلە چارەسیز قالاجاغئ آحیرت گۆنۆندە آللاها حاطئرلاتئر وەیا یۇل گؤستریر گیبی ظالیم گۆناهکارلارا شفاعات أدەرک اۇنلارئ ماحشرین دهشتیندن وە آتشین عاذابئندان قورتاران بیر موحاممد گؤرۆرۆز.”
سۇقاقتا یا دا جامیعدەکی مۆسلۆمانئن ذیهنیندە اۇلان موحاممد (ع) آلغئسئ بؤیلەدیر. آز وەیا چۇق بو آنلایئشتان أتکیلنمەینیمیز یۇق گیبیدیر. قول وە نبی موحاممد گرچگینین اۆزەری عاقلا حایالە گلمەدیک بیر یئغئن یالان ایلە اؤرتۆلمۆش، اینسان قئلئغئنا بۆرۆنمۆش، آدئ دا موحاممد اۇلان ایلاهی بیر وارلئق اۇرتایا چئقمئشتئر. أگر قورئان “آللاهئن اۇغلو” قاورامئنئ ماحکوم أتمەسەیدی، بلکی دە تاصاووف کیتابلارئمئز “موحاممد آللاهئن اۇغلودور” حورافەسییلە دۇلاجاقتئ. أساسن طاریقاتلاردا بونون پسیکۇلۇژیک زمینی حاضئر اۇلدوغوندان، گۆنۆمۆزدە وە گلەجکتە هر آن بیریلرینین تانرئلاشتئرئلدئغئنا شاهیدلیک أدەبیلیریز.
آللاهئن ألچیسی موحاممدین (ع) کیملیگینی بیزە أن ساغلئقلئ ورن قایناق قورئاندئر. اؤیلەیسە “سیەر” قورئان مرکزلی اۇقونمالئدئر. آللاە اۇنون حاققئندا شؤیلە بویورماقتادئر:
قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ… ﴿۶﴾ (سورة فصلت)
دە کی: “بن، سادەجە سیزین گیبی بیر بشریم…” (فوصصیلت؛ 6)
قورئان اۇنون قول وە ألچی اۇلدوغو گرچگی اۆزەریندە دورور، ألبتتە بو چۇق شرفلی وە دگرلی بیر ماقامدئر. اۇ بیزیم نبیمیز وە أن سەودیگیمیز اینساندئر. آنجاق اۇنو اینسان اۆستۆ گؤرەمەییز. اۇلاغان اۆستۆ اؤزللیکلرە صاحیب قابول أدرسک، اۇنو اؤنجە آللاهئن یانئنا قۇیارئز، سۇنرا دا اۇنون یرینە. موحاممدی (ع) ایلاە ظاننەدن تۆم ساپقئنلار ایلک اۇلاراق اۇنو اۇلاغان اۆستۆ قابول أتتیلر. ذاتن بیر کیشییی اینسان اۆستۆ قابول أدیۇرسانئز تانرئلاشتئرما سۆرجی باشلامئش دیمکتیر.
“قورئانئن آنلاتتئغئ حض. موحاممدی آنلاماق قۇلایدئر. چۆنکی قورئاندا حض. موحاممد یالئن وە نت بیر شکیلدە آنلاتئلماقتادئر. ضوحا وە اینشیراح سورەلریندە بلیرتیلدیگی گیبی، یتیم ایکن بارئندئرئلان، گرک ثروت، گرکسە واحیین وردیگی بیلگی باقئمئندان فاقیر ایکن زنگینلشتیریلن، بیلمەدیگی هیدایت یۇلونا ایلتیلن، ایچی ایسلاما ائسئندئرئلان وە بلینی بۆکن جاهیلیە حایاتئ سئقئنتئسئندان قورتارئلان، آللاەتان واحی آلان، اۇنو اینسانلارا تبلیغ أتمەسی أمرەدیلن وە تبلیغ أدن، اۇنونلا اویاران وە دۆشمانلئق یاپانلارا قارشئ اۇنونلا مۆجادلە أدن، بو یۇلدا تۆرلۆ تپکیلرلە، دۆشمانلئقلارلا وە زۇرلوقلارلا قارشئلاشان وە حپسینە قارشئ صابرەتمەسی أمرەدیلن، بونون قارشئلئغئندا اۆجرتینی یالنئز آللاەتان بکلەین، کندیسینە اینانمئش کیشیلرلە برابر آچلئق، تهدید وە طاردلارا ماعروض قالان، موحالیفلرینین اینانماقتا دیرنمەسی قارشئسئندا زامان زامان ایچی دارالان وە جانئ سئقئلان، آما سۇنوجون باشلادئغئ دورومدان داحا ایی اۇلاجاغئ مۆژدەلنن، یاشادئغئ تۇپلومدان اۆمیدلری آزالئنجا باشقا یرلردە موحاطابلار آرایان، ألی بۇش دؤنۆنجە دە دۆنیاسئ دارالان، اینانماسئنئ اوماراق مۆشریکلرین اوزلاشما تکلیفلرینە بیر بشر اۇلاراق آرادا بیر قاپئ آرالایئنجا یۆجە آللاەتان سرت اویارئلار آلان، واحیی یامولتماسئ وەیا کندیندن اۇنا بیر شەی قاتئلماسئ حالیندە أن آغئر جزالارلا تهدید أدیلن، ألچیلیک یوموشونو یرینە گتیرەبیلمەسی ایچین یرینی یوردونو، آقرابا وە یاقئنلارئنئ بئراقماق زۇروندا قالاراق دگیشیک دین وە اینانچ منسوبلارئنئن آرەناسئ اۇلان بیر مملکتە وە تۇپلوما گؤچ أدن، گلمەسییلە حسابلارئ بۇزولان وە بکلنتیلری سویا دۆشن کیشیلر وە کیمسەلر طارافئندان سۆرکلی موحالفت، کۇمپلۇ وە دۆشمانلئق گؤرن قالبلرینی بیرلشتیردیگی مۆمینلر طارافئندان هرکستن وە هر شەیدن چۇق سەویلن وە نە پاحاسئنا اۇلورسا اۇلسون ساوونولان، آللاهئن ألچیسی اۇلاراق کندیسینە ایطاحات أدیلن، کیمی زامان دا ایعتیراضلارلا قارشئلاشان، ایعتیراض أدنلری وەیا قارارلارئنئ دگیشتیرن، أشلری وە چۇجوقلارئ اۇلان، ساواشان، یارالانان، دۆشمانئ ینن، ظافرلر قازانان وە صئفئردان باشلایاراق تک باشئنا باشلادئغئ مۆجادلەنین سۇنوندا تبلیغ أتتیگی دینی دەولت وە ایقتیدار یاپان، شانئ دیللرە دستان اۇلان، آما عاینئ زاماندا زۇر آنلار یاشایان، راببینە چۇقچا ایستیغفار أدن، سەودیکلرینین قایبئنا اۆزۆلن، بابا وە عائیلە رئیسی، اؤگرتمن، آرقاداش، ایمام، مۆفتۆ، یارغئچ، قۇموتان، دەولت باشقانئ اۇلان یوموشونو باشارئیلا یرینە گتیرەرک، نیهایت حاستالانئپ اؤلن بیزیم گیبی بیر اینسان!
مۆسلۆمانلار زامانلا أهلی کیتابا اؤزنەرک اۇنلارئن عیسا مسیحی (ع) تانرئلاشتئردئغئ گیبی موحاممدی (ع) تانرئلاشتئرما یۇلونا گیتمیشلردیر. اؤزللیکلە تاصاووفی چەورەلردە بو ساپما چۇق یایغئندئر. موحاممدین (ع) ائصرارلئ اویارئلارئنا راغمن أندیشە أتتیگی پوتلاشتئرما گرچکلشمیش وە یۇق أتمەیە چالئشتئغئ شیرک سوچونون ماعال أسف نسنەسی اۇلموشتور. عیسایا بنزەر وە اۇنونلا یارئشتئرئلان “اینسان اۆستۆ موحاممد” اۆرتیلمیشتیر. موعجیزە وە اۇلاغان اۆستۆلۆک حیکایەلری ایلە اۇرتایا چئقارئلان “أفسانەوی موحاممدین” آللاهئن قولو وە ألچیسی موحاممد (ع) ایلە بیر ایلگیسی یۇقتور.
نبیلری وە صالیحلری ایلاهلاشتئران بو کیمسەلرین آصئل آماچلارئ، أطرافلارئنا تۇپلادئغئ اینسانلارئ کندیسینە قول-کؤلە أدینمکتیر. آللاە، ألچیلرینین بیزلر گیبی قول وە بشر اۇلدوغونو کیتابئندا ایفادە أتمیشتیر. (فوصصیلت؛ 6) وە (آلی عیمران؛ 79) نبیلری ایلاهلاشتئرانلارئن سؤزلرینی تەویل أتمەمیش، تکفیر أدیپ جهننملیک اۇلدوغونو آچئقچا سؤیلەمیشتیر. (مائیدە؛ 72-73)، یینە دین آداملارئنئ کندیسینە راب أدیننلری قئنامئش وە شیرک ایشلەدیگینی ایفادە أتمیشتیر. (تەوبە؛ 30)
فهمی چچن ایلکای
