بونونلا برابر موحاممد (ع)، آللاەتان گلن بیر کلیمەیی داحی اینسانلارا أکسیک اولاشتئرسایدئ، آللاهئن وردیگی ألچیلیک یاعنی ریسالت یوموشونو یرینە گتیرمەمیش اۇلوردو. اۇ زامان موطلاقا آللاە طارافئندان اویارئلئر یا دا آشاغئداکی آیتتە باحثەدیلدیگی گیبی ایشی بیتیریلدی:
يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ ﴿۶۷﴾ (سورة المائدة)
أی رسول! راببیندن سانا هر نە ایندیریلمیشسە سن اۇنو تبلیغ أت (اولاشتئر)! أگر بؤیلە یاپمازسان، اۇنون وردیگی ألچیلیک یوموشونو یرینە گتیرمەمیش اۇلورسون. (مائیدە سورەسی؛ 67)
أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَلَا تَمْلِكُونَ لِي مِنَ اللَّهِ شَيْئًا هُوَ أَعْلَمُ بِمَا تُفِيضُونَ فِيهِ كَفَى بِهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ﴿۸﴾ (سورة الأحقاف)
یۇقسا؛ “اۇنو کندیسی اویدوروپ آللاها مال أتتی،” می دییۇرلار؟ دە کی: “اویدوروپ آللاها مال أتتییسم، بنی هیچبیر شکیلدە اۇنون ألیندن قورتارامازسئنئز. آللاە یاپتئغئنئز دەدیقۇدولارئ چۇق ایی بیلیر. سیزینلە بنیم آرامدا آللاهئن شاهیدلیگی یتر. اۇ چۇق باغئشلار، ایکرامئ بۇلدور.” (آحقاف سورەسی؛ 8)
ملک اۇلان ألچی ایلە اینسان اۇلان ألچی آراسئنداکی أساس فارق ایسە؛ واحیی آللاهئن سچتیگی کیشییە گتیریر وە واحییلە ایلگیلی یوموشو بیتر. رسول موحاممد (ع) ایسە، واحیی اینسانلارا ایلتیرکن ألچیلیک یوموشونو یرینە گتیرمیشتیر؛ آنجاق اۇ، عاینئ زاماندا بیر “نبی” یاعنی “دگری واحی سایەسیندە یۆکسلتیلمیش کیشی” اۇلدوغو ایچین، ألچیلیک یاپتئغئ زامانلارئن دئشئندا؛ کندیسینە ایندیریلن واحیدن حۆکۆم چئقارما وە اۇنو اویغولاما سۇروملولوغو آلتئندادئر. “رسول /ألچی” وە “نبی” قاوراملارئ آراسئنداکی فارقئ؛ “آللاەتان آلئنان اویارئلار” آلت باشلئغئندا، داحا آیرئنتئلئ اۇلاراق اینجەلەیەجگیز.
- واحیە أکلەمە /چئقارما یاپماسئ طالبلری
قورئانئن ایندیریلیش سۆرجیندە، گلن آیتلر پک چۇق کسیمدن اینسانئن چئقارلارئنا ترس دۆشتۆگۆ ایچین اۇنلارئ راحاتسئز أتمیشتیر. مەوجود دۆزنلرینین بۇزولماماسئ ایچین موحاممد (ع) ایلە پازارلئق یاپارجاسئنا، اۇندان ایشینە گلەجک باشقا آیتلر تبلیغ أتمەسینی داحا دۇغروسو “کندی گیریشیمییلە بیر شەیلر سؤیلەمەسینی” ایستەینلر اۇلموشتور. هرحانگی بیر آیت، بیر کلیمەیلە داحی اینسانلارئن چئقارلارئنا حیذمت أدەجک شکیلدە دگیشتیریلەبیلەجککن، بو طالبلرین هیچبیری قارشئلئق بولمامئشتئر. چۆنکی ألچینین بؤیلە بیر یتکیسی یۇقتور:
وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي هَذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ﴿۲۰۳﴾ (سورة الأعراف)
اۇنلارا بیر آیت گتیرمەدیگین زامان؛ “کندین اۇلوشتورسایدئن یا!” دەرلر. دە کی: “بن سادەجە راببیمدن بانا واحیەدیلنە اویارئم. بونلار، راببینیزدن گلن گؤسترگەلردیر. اینانئپ گۆونن بیر تۇپلولوق ایچین بیر رهبر وە ایکرامدئر.” (آعراف سورەسی؛ 203)
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَذَا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ ﴿۱۵﴾ قُلْ لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ وَلَا أَدْرَاكُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِيكُمْ عُمُرًا مِنْ قَبْلِهِ أَفَلَا تَعْقِلُونَ ﴿۱۶﴾ (سورة یونس)
آیتلریمیز، بیربیرینی آچئقلایاجاق شکیلدە باغلانتئلارئیلا اۇقونونجا، بیزیملە قارشئلاشمایئ اوممایانلار دەرلر کی: “بیزە باشقا بیر قورئان (آیتلر کۆمەسی) گتیر یا دا بونو دگیشتیر.” دە کی: “اۇنو کندیلیگیمدن دگیشتیرمەیە یتکیم یۇقتور. بن سادەجە بانا واحیەدیلنە اویارئم. أگر راببیمە قارشئ گلیرسم، بۆیۆک بیر گۆنۆن عاذابئندان قۇرقارئم.” دە کی: “آللاە، فارقلئ ترجیحتە بولونسایدئ؛ اۇنو سیزە اۇقومازدئم، اۇ دا سیزە اۇنو بیلدیرمزدی. بونون (قورئانئن) اؤنجەسیندە، آرانئزدا بیر عؤمۆر گچیردیم. هیچ عاقلئنئزئ قوللانماز مئسئنئز؟” (یونوس سورەسی؛ 15-16)
قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ ﴿۹﴾ (سورة الأحقاف)
دە کی: “ألچیلرین ایچیندە ینی سؤزلر تۆرتن بیری دگیلیم. بانا دا سیزە دە نە یاپئلاجاغئنئ بیلمم. بن سادەجە بانا واحیەدیلنە اویارئم. بن سادەجە دۇغرولارئ اۇرتایا قۇیان بیر اویارئجئیئم، اۇ قادار.” (آحقاف سورەسی؛ 9)
ب- تاصدیق وە نسیح دلیللری
- قورئانئن آللاەتان گلدیگینین دلیل اۇلاراق تاصدیق
آللاە، قورئانئن آللاەتان باشقاسئنا عائید متین اۇلامایاجاغئنئن بیر دیگر دلیلی اۇلاراق کندیسیندن اؤنجەکی کیتابلارئ تاصدیق أدیۇر وە اۇنلارئن ایچیندەکی کیمی قۇنولارئ دتایلئجا آچئقلئیۇر اۇلماسئنئ گؤستریر:
… مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَى وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ﴿۱۱۱﴾ (سورة یوسف)
… (قورئان) اویدورولموش بیر سؤز دگیلدیر. عاکسینە کندیندن اؤنجەکیلری تاصدیق أدر، هر شەیی دتایلئجا آچئقلار. اینانئپ گۆونن بیر تۇپلولوغا رهبر وە تام بیر ایکرامدئر. (یوسوف سورەسی؛ 111)
وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ… ﴿۴۸﴾ (سورة المائدة)
کندیندە اۇلانلا اؤنجەکیلری اۇنایلایان وە قۇروما آلتئنا آلان بو کیتابئ، سانا حاق اۇلاراق ایندیردیک. اۇ حالدە آرالارئندا آللاهئن ایندیردیگی ایلە حۆکمەت! سانا گلن دۇغرولارئ بئراقئپ اۇنلارئن آرزولارئنا اویما!.. (مائیدە سورەسی؛ 48)
تۆم نبیلر، اؤنجەکی ایلاهی کیتابلارئ تاصدیق أدیجی اۇلاراق گلیر. بو، اۇنلارئن نبی اۇلدوغونون دا بیر تۆر بلگەسیدیر. شو آیت بو آچئدان اؤنملیدیر:
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ لَمَا آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنْصُرُنَّهُ… ﴿۸۱﴾ (سورة آل عمران)
آللاە نبیلردن سؤز آلدئغئ گۆن اۇنلارا: “سیزە بیر کیتاب وە حیکمت وریریم دە ألینیزدە اۇلانئ تاصدیق أدن بیر ألچی گلیرسە، اۇنا کسینلیکلە ایناناجاقسئنئز وە دستک ورەجکسینیز!” دەمیشتی… (آلی عیمران سورەسی؛ 81)
