کیتابلارئندا اوزمان اۇلانلارئن یانئندا، اوزمان اۇلمایئپ دا یالنئزجا وریلن کیتابئن ایچریگینی بیلن کیشیلر دە، قورئان وە اۇنو گتیرن نبی گلدیگی زامان اۇنو نت بیر شکیلدە تانئمالارئنئ ساغلایاجاق قادار چۇق بیلگییی کندی کیتابلارئندا بولابیلیر.
قورئانئن ایلک ایندیگی دؤنمدن بری، اۇنون آللاهئن ایندیردیگی واحیین تام متنی دگیل؛ “موحاممدین سؤزلری” اۇلدوغونو سؤیلەینلر چئقمئشتئر. شیمدی بو ایددیعالارئ فارقلئ بۇیوتلارئیلا ألە آلاراق ایلگیلی یانئتلارئ ورەلیم:
آ- ألچیلیک قاورامئ دلیلی
یازئمئزئن گری قالان قئسمئندا، قورئانئن موحاممدین (ع) کندیسینە عائید سؤزلردن اۇلوشتوغو یاعنی اۇنو موحاممدین (ع) یازدئغئ ایددیعاسئنا پک چۇق آچئدان یانئت وریلەجکتیر. بو قئسئم ایسە، قورئانئ آللاهئن ایلهام أدیپ موحاممدین کلیمەلرە دؤکتۆگۆ ایددیعاسئنئن دۇغرو اۇلمایاجاغئنئ ألچیلیک قاورامئ اۆزەریندن آچئقلاماقتادئر. “ألچی” شکلیندە ترجۆمە أتتیگیمیز “رسول” سؤزجۆگۆ؛ “بیرینە گؤندریلن سؤز” آنلامئنا گلدیگی گیبی؛ “اۇ سؤزۆ ایلتمک ایچین گؤندریلن ألچی” آنلامئنا دا گلیر.
آللاهئن ألچیلرینین یوموشو، اۇنون سؤزلرینی اینسانلارا اولاشتئرماقتئر. قورئاندا “آللاهئن رسولۆ (ألچیسی)، ألچیمیز، ألچیلریمیز وە آللاهئن ألچیسی” شکلیندەکی ایفادەلر، آللاهئن سچتیگی اینسانلاردان اۇلان ألچیلر وە ملکلر ایچین پک چۇق آیتتە قوللانئلمئشتئر. دیمک کی ألچیلر؛ “اینسان یا دا ملک” اۇلماق اۆزەرە ایکی تۆردندیر.
- قورئانئ آللاەتان آلئپ سچیلمیش ألچی موحاممدە (ع) ایلتن ألچی (جبرائیل)
قورئان واحیینی، آللاە قاتئندان موحاممدە (ع) ألچی وە ملک جبرائیل (ع) گتیرمیشتیر. بونا بینائن، قورئانئن “دگرلی بیر ألچینین سؤزۆ” اۇلدوغو عیبارەسی بیذذات قورئاندا گچر:
إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ ﴿۴۰﴾ وَمَا هُوَ بِقَوْلِ شَاعِرٍ قَلِيلًا مَا تُؤْمِنُونَ ﴿۴۱﴾ وَلَا بِقَوْلِ كَاهِنٍ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ ﴿۴۲﴾ تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ ﴿۴۳﴾ (سورة الحاقة)
قورئان دگرلی بیر ألچینین (جبرائیلین آللاەتان آلئپ تبلیغ أتتیگی) سؤزۆدۆر. اۇ بیر شاعیرین سؤزۆ دگیلدیر. نە قادار آز اینانئپ گۆونیۇرسونوز! بیر کاهینین سؤزۆ دە دگیلدیر. بیلگینیزی نە قادار آز قوللانیۇرسونوز! بۆتۆن وارلئقلارئن صاحیبی طارافئندان ایندیریلمیشتیر. (حاققا سورەسی؛ 40-43)
بو آیتە راغمن غایرئ مۆسلیملرین، اۇریانتالیستلرین یا دا باشقا دۆشۆنجە آقئملارئنا منسوب کیشیلرین عاقلئنا “قورئان واحی ملگی یازدئ،” دەمک گلمەمیشتیر. چۆنکی هرکس بیلیر کی واحی ملگی یالنئزجا بیر ألچیدیر وە ألچینین یوموشو، اۇنا سؤیلنن سؤزلری کندیندن هیچبیر شەی قاتمادان اۇلدوغو گیبی اولاشتئرئلماسئ ایستنن کیشییە ایلتمکتیر. بو یۆزدن ألچی جبرائیلین سؤزۆ، کلیمەسی کلیمەسینە آللاهئن سؤزۆدۆر وە عاکسینی ایددیعا أدن اۇلمامئشتئر.
- قورئانئ ملک ألچیدن آلئپ اینسانلارا ایلتن ألچی (موحاممد)
طئبقئ بونون گیبی، ألچی موحاممد (ع) دە اۇ سؤزۆ یینە کلیمەسی کلیمەسینە اینسانلارا ایلتمک یاعنی ریسالتلە سۇروملو توتولموش وە بو یوموشو یرینە گتیرمیشتیر؛ چۆنکی ایستەر ملک اۇلسون ایستەر اینسان اۇلسون، بۆتۆن ألچیلرین یوموشو تام اۇلاراق سارغئدئ ایلتمکتیر. هیچبیر ألچی، اۇنا ایلتمەسی ایچین وریلن سارغئدئ؛ اؤنجە ایچیندن اۇقویوپ سۇنرا اۇندان آنلادئغئنئ کندی سؤزلرییلە ینیدن دۆزنلەییپ گؤندریلدیگی ماقامداکی کیشیلرە اۇ شکیلدە ایلتمەیی دۆشۆنمز، بؤیلە بیر یتکییە دە صاحیب دگیلدیر:
وَإِنْ تُكَذِّبُوا فَقَدْ كَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ ﴿۱۸﴾ (سورة العنکبوت)
أگر یالانا سارئلاجاقسانئز سارئلئن. سیزدن اؤنجەکی تۇپلوملار دا یالانا سارئلدئلار. ألچییە دۆشن؛ سادەجە مۆبین بیر تبلیغدیر (آیتلری اۇرتایا قۇیان بیر اولاشتئرمادئر). (عانکبوت سورەسی؛ 18)
آیتتە گچن “مۆبین” کلیمەسی؛ “گۆن ائشئغئنا چئقارما، اۇرتایا قۇیما” آنلامئنداکی “أبَانَ = أبانە” ماصدارئندان ایسمی فاعیلدیر. یاعنی “مۆبین” کلیمەسی؛ “گۆن ائشئغئنا چئقاران، اۇرتایا قۇیان” دیمکتیر. آلی عیمران سورەسینین 187-نجی آیتیندە دە بو کؤکتن فیعیلین پکیشتیریلمیش حالی “گیزلەمە” ایذینین ضئددئ اۇلاراق قوللانئلمئشتئر. دیمک کی ألچینین یوموشو؛ “کندیسینە اولاشتئرئلانئن هیچبیر قئسمئنئ گیزلەمەدن حپسینی اۇلدوغو گیبی اۇرتایا قۇیاراق اینسانلارا اولاشتئرماقتئر”.
موحاممد (ع) دە ألچیلیک /ریسالت یوموشونو یاپارکن بؤیلە یاپمئش؛ کندیلیگیندن بیر سؤز سؤیلەمەمیش، بیر شەیی دە گیزلەمەمیش یالنئزجا آلدئغئ سارغئدئ اۇلدوغو گیبی اینسانلارا اولاشتئرمئشتئر.
مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى ﴿۲﴾ وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَى ﴿۳﴾ إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى ﴿۴﴾ عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوَى ﴿۵﴾ (سورة النجم)
آرقاداشئنئز یۇلدان چئقمادئ وە حاددینی دە آشمادئ. اۇ، سؤیلەدیگینی کندی آرزوسونا گؤرە سؤیلەمییۇر. سؤیلەدیگی (سؤز)، کندینە گلن واحیدن باشقاسئ دگیلدیر. بونو اۇنا، گۆجۆ ساغلام اۇلان (جبرائیل) اؤرتیۇر. (نجم سورەسی؛ 2-5)
آللاە، موحاممدین (ع) آللاەتان گلمەمیش هرحانگی بیر سؤزۆ آللاها مال أتمەسی دوروموندا اۇنون جانئنئن همن آلئناجاغئنئ وورغولانماقتادئر. دیمک کی آللاهئن واحیەتتیکلرینە کندیلیگیندن هرحانگی بیر سؤز أکلەمەسی سؤز قۇنوسو بیلە اۇلاماز:
وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنَا بَعْضَ الْأَقَاوِيلِ ﴿۴۴﴾ لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْيَمِينِ ﴿۴۵﴾ ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِينَ ﴿۴۶﴾ فَمَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حَاجِزِينَ ﴿۴۷﴾ وَإِنَّهُ لَتَذْكِرَةٌ لِلْمُتَّقِينَ ﴿۴۸﴾ (سورة الحاقة)
(ألچیمیز موحاممد) بیزیملە ایلیشکیلی بیر تاقئم سؤزلر اویدورسایدئ، اۇنو قئسقئوراق یاقالار، شاە دامارئنئ قۇپارئردئق. ایچینیزدن هیچبیری دە بونون اؤنۆنە گچەمزدی. قورئان؛ موتتاقیلرین (کندینی یانلئشلاردان قۇرویانلارئن) عاقلئندا توتماسئ گرکن دۇغرو بیلگیدیر. (حاققا سورەسی؛ 44-48)
بونونلا برابر موحاممد (ع)، آللاەتان گلن بیر کلیمەیی داحی اینسانلارا أکسیک اولاشتئرسایدئ، آللاهئن وردیگی ألچیلیک یاعنی ریسالت یوموشونو یرینە گتیرمەمیش اۇلوردو. اۇ زامان موطلاقا آللاە طارافئندان اویارئلئر یا دا آشاغئداکی آیتتە باحثەدیلدیگی گیبی ایشی بیتیریلدی:
يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ ﴿۶۷﴾ (سورة المائدة)
أی رسول! راببیندن سانا هر نە ایندیریلمیشسە سن اۇنو تبلیغ أت (اولاشتئر)! أگر بؤیلە یاپمازسان، اۇنون وردیگی ألچیلیک یوموشونو یرینە گتیرمەمیش اۇلورسون. (مائیدە سورەسی؛ 67)
أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَلَا تَمْلِكُونَ لِي مِنَ اللَّهِ شَيْئًا هُوَ أَعْلَمُ بِمَا تُفِيضُونَ فِيهِ كَفَى بِهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ﴿۸﴾ (سورة الأحقاف)
یۇقسا؛ “اۇنو کندیسی اویدوروپ آللاها مال أتتی،” می دییۇرلار؟ دە کی: “اویدوروپ آللاها مال أتتییسم، بنی هیچبیر شکیلدە اۇنون ألیندن قورتارامازسئنئز. آللاە یاپتئغئنئز دەدیقۇدولارئ چۇق ایی بیلیر. سیزینلە بنیم آرامدا آللاهئن شاهیدلیگی یتر. اۇ چۇق باغئشلار، ایکرامئ بۇلدور.” (آحقاف سورەسی؛ 8)
