فیرعاوون وە چەورەسی، موسا (ع) وە هارونون (ع) آللاهئن ألچیسی اۇلدوغونو کسین اۇلاراق آنلادئ، آما کندیسینین دۆزنی بۇزولماسئن دییە اۇنلارا؛ “سیحیرباز” دیەرک عیوەج یاپتئلار. ایلگیلی آیتلر شؤیلەدیر:
فَلَمَّا جَاءَتْهُمْ آيَاتُنَا مُبْصِرَةً قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُبِينٌ ﴿۱۳﴾ وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ ﴿۱۴﴾ (سورة النمل)
بلگەلریمیز (موعجیزەلریمیز) تۆم گرچکلری آچئق گؤسترەجک شکیلدە اۇنلارا گلینجە: “بو آپآچئق بیر بۆیۆدۆر (سیحیردیر)!” دەدیلر. اۇنلارئن ایچیندە، موعجیزەلریمیز حاققئندا هیچبیر شۆبهە قالمادئغئ حالدە یانلئشا دالاراق وە اۆستۆنلۆک تاسلایاراق اۇنلارئ بیلە بیلە اینکار أتتیلر. گؤر باق، اۇ بۇزغونجولارئن سۇنو نە اۇلدو! (نمل سورەسی؛ 13-14)
قَالَ أَجِئْتَنَا لِتُخْرِجَنَا مِنْ أَرْضِنَا بِسِحْرِكَ يَا مُوسَى ﴿۵۷﴾ فَلَنَأْتِيَنَّكَ بِسِحْرٍ مِثْلِهِ فَاجْعَلْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ مَوْعِدًا لَا نُخْلِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتَ مَكَانًا سُوًى ﴿۵۸﴾ قَالَ مَوْعِدُكُمْ يَوْمُ الزِّينَةِ وَأَنْ يُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى ﴿۵۹﴾ فَتَوَلَّى فِرْعَوْنُ فَجَمَعَ كَيْدَهُ ثُمَّ أَتَى ﴿۶۰﴾ قَالَ لَهُمْ مُوسَى وَيْلَكُمْ لَا تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ كَذِبًا فَيُسْحِتَكُمْ بِعَذَابٍ وَقَدْ خَابَ مَنِ افْتَرَى ﴿۶۱﴾ فَتَنَازَعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ وَأَسَرُّوا النَّجْوَى ﴿۶۲﴾ قَالُوا إِنْ هَذَانِ لَسَاحِرَانِ يُرِيدَانِ أَنْ يُخْرِجَاكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ بِسِحْرِهِمَا وَيَذْهَبَا بِطَرِيقَتِكُمُ الْمُثْلَى ﴿۶۳﴾ فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى ﴿۶۴﴾ قَالُوا يَا مُوسَى إِمَّا أَنْ تُلْقِيَ وَإِمَّا أَنْ نَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَلْقَى ﴿۶۵﴾ قَالَ بَلْ أَلْقُوا فَإِذَا حِبَالُهُمْ وَعِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى ﴿۶۶﴾ فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسَى ﴿۶۷﴾ قُلْنَا لَا تَخَفْ إِنَّكَ أَنْتَ الْأَعْلَى ﴿۶۸﴾ وَأَلْقِ مَا فِي يَمِينِكَ تَلْقَفْ مَا صَنَعُوا إِنَّمَا صَنَعُوا كَيْدُ سَاحِرٍ وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ أَتَى ﴿۶۹﴾ (سورة طە)
فیرعاوون دەدی کی: “موسا، بۆیۆن ایلە بیزلری یوردوموزدان چئقارمایا مئ گلدین؟ بیز دە سنین بۆیۆن گیبی بیر بۆیۆ ایلە گلەجگیز. بیزیملە قارشئلاشمان ایچین آرامئزدا بیر گۆن بلیرلە؛ قارشئلاشما نە سنین نە دە بیزیم جایمایاجاغئمئز اویغون بیر یردە اۇلسون.” موسا دەدی کی: “قارشئلاشما بایرام گۆنۆ اۇلسون؛ اینسانلار قوشلوق واقتیندە تۇپلانسئن.” فیرعاوون دؤنۆپ گیتتی وە تۆم توزاقلارئنئ تۇپلایاراق گلدی. موسا اۇنلارا دەدی کی: “یازئق سیزە! آللاها قارشئ یالان اویدورمایئن! یۇقسا آللاە، عاذابئ ایلە سیزی رذیل أدر. یالان اویدوران قایبەدر.” گیزلیجە فئسئلداشاراق یاپاجاق ایشینی آرالارئندا تارتئشتئلار. دەدیلر کی: “بو ایکیسی (موسا وە هارون) ایکی بۆیۆجۆدۆر. سیزی بۆیۆسۆ ایلە یوردونوزدان چئقارماق وە اؤرنک دۆزنینیزی اۇرتادان قالدئرماق ایستییۇرلار. هایدئ، توزاقلارئنئزئ بیرلشتیرین وە تک صاف اۇلون. بوگۆن اۆستۆن گلن هدفینە اولاشاجاقتئر.” بۆیۆجۆلر دەدی کی: “موسا! سن می آتاجاقسئن، یۇقسا اؤنجە بیز می آتالئم؟” موسا: “یۇق! سیز آتئن!” دەدی. بیر دە نە گؤرسۆن؛ اۇنلارئن بۆیۆسۆندن دۇلایئ ایپلری وە دگنکلری اۇنا، قۇشیۇر گیبی گلدی. موسانئن ایچینە قۇرقو دۆشتۆ. اۇنا دەدیک کی: “قۇرقما! اۆستۆن گلەجک اۇلان سنسین. ساغ ألیندەکی دگنگی آت دا، اۇنلارئن اوستاجا یاپتئقلارئنئ یالایئپ یوتسون. اۇنلارئن یاپتئغئ، سادەجە بیر بۆیۆجۆ حیلەسیدیر. بۆیۆجۆ نە یاپارسا یاپسئن، اومدوغونا قاووشاماز!” (طاها سورەسی؛ 57-69)
فَأَلْقَى مُوسَى عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ ﴿۴۵﴾ فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سَاجِدِينَ ﴿۴۶﴾ قَالُوا آمَنَّا بِرَبِّ الْعَالَمِينَ ﴿۴۷﴾ رَبِّ مُوسَى وَهَارُونَ ﴿۴۸﴾ (سورة الشعراء)
آرقاسئندان موسا دگنگینی آتتئ. بیر دە نە گؤرسۆنلر! اۇنلارئن اویدوردوغو شەیلری، بکلنمەدیک بیر شکیلدە یالایئپ یوتووردی. بۆیۆجۆلر همن سجدەیە قاپاندئلار وە: “بیز وارلئقلارئن راببینە (صاحیبینە)؛ موسانئن وە هارونون راببینە ایناندئق!” دەدیلر. (شوعارا سورەسی؛ 45-48)
بو دفعا فیرعاوون ینی بیر عیوەج، بیر آلغئ یؤنتیمی دنەدی وە شؤیلە هایقئردئ:
قَالَ آمَنْتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ إِنَّهُ لَكَبِيرُكُمُ الَّذِي عَلَّمَكُمُ السِّحْرَ فَلَسَوْفَ تَعْلَمُونَ لَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلَافٍ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ ﴿۴۹﴾ (سورة الشعراء)
(فیرعاوون:) “بن سیزە ایذین ورمەدن اۇنا ایناندئنئز، اؤیلە می؟ دیمک کی، سیزە بۆیۆیۆ اؤگرتن بۆیۆگۆنۆز اۇ آداممئش! ایلریدە ألبتتە اؤگرنەجکسینیز؛ کسینلیکلە أللرینیزی وە آیاقلارئنئزئ چاپرازلاما کستیرەجگیم وە حپینیزی موطلاقا آستئراجاغئم.” دەدی. (شوعارا سورەسی؛ 49)
بۆیۆجۆلر شو قارشئلئغئ وردی:
قَالُوا لَا ضَيْرَ إِنَّا إِلَى رَبِّنَا مُنْقَلِبُونَ ﴿۵۰﴾ إِنَّا نَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لَنَا رَبُّنَا خَطَايَانَا أَنْ كُنَّا أَوَّلَ الْمُؤْمِنِينَ ﴿۵۱﴾ (سورة الشعراء)
(بۆیۆجۆلر:) “زیانئ یۇق! بیز ناسئل اۇلسا راببیمیزە (صاحیبیمیزە) دؤنەجگیز.” دەدیلر. ایلک اینانانلار بیز اۇلدوغوموز ایچین، راببیمیزین حاطالارئمئزئ باغئشلاماسئنئ اومارئز. (شوعارا سورەسی؛ 50-51)
عیسا (ع)
یاهودیلر مسیح’ین گلمەسینی بکلییۇرلاردئ آما دۆزنینین بۇزولماسئندان قۇرقان دین آداملارئ، فیرعاوونون موسایا (ع) یاپتئغئنئ، عیسایا (ع) یاپتئلار؛ موعجیزەلرینە سیحیر دەدیلر وە اۇنو چارمئحا گردیرمک ایچین هر یۇلو دنەدیلر. آللاە، قئیامت گۆنۆ عیسایا (ع) شؤیلە دیەجکتیر:
إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ ﴿۱۱۰﴾ (سورة المائدة)
اۇ گۆن آللاە (عیسایا) شؤیلە دیەجک: “مریەم اۇغلو عیسا! سانا وە آننەنە اۇلان نیعمتیمی حاطئرلا! حانئ سنی قوتسال روحلا (جبرائیل ایلە) دستکلەمیشتیم؛ بشیکتە ایکن دە، یتیشکین ایکن دە اینسانلارلا قۇنوشیۇردون. سانا کیتابئ وە حیکمتی، تەوراتئ وە اینجیلی اؤگرتمیشتیم. ایذنیملە بالچئقتان قوش شکلیندە بیر شەی یاراتئر، سۇنرا اۇنا اۆفلەردین دە یینە ایذنیملە قوش اۇلووریردی. دۇغوشتان کؤر اۇلان وە آلاجا حاستالئغئ اۇلانلارئ ایذنیملە اییلشتیریردین. یینە ایذنیملە اؤلۆلری (مزاردان دیری اۇلاراق) چئقارتئردئن. ایسرائیل اۇغوللارئنا آچئق موعجیزەلرلە گلدیگیندە، اۇنلاردان کافیرلیک أدنلر: “بو آپآچئق بیر بۆیۆدۆر!” دەمیشلردی دە، اۇنلارئ سندن بن أنگللەمیشتیم. (مائیدە سورەسی؛ 110)
عیسا (ع)، ینی بیر یۆک گتیرمەدی؛ یۆکلرینی حافیفلتمک ایچین گلدی وە اۇنلارا شؤیلە دەدی:
وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَلِأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ وَجِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ ﴿۵۰﴾ (سورة آل عمران)
“بن اؤنۆمدەکی تەوراتئ تاصدیق أدن بیری اۇلاراق وە سیزە حارام قئلئنمئش باعضئ شەیلری حلال قئلماق ایچین گلن بیر ألچیییم. سیزە راببینیزین (صاحیبینیزین) آیتی /موعجیزەسی ایلە گلدیم. آرتئق آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن وە بانا گؤنۆلدن بۇیون أگین. شۆبهەسیز آللاە بنیم دە راببیمدیر، سیزین دە راببینیزدیر. اؤیلەیسە اۇنا قوللوق أدین؛ بو دۇسدۇغرو بیر یۇلدور.” (آلی عیمران سورەسی؛ 50)
عؤمر فاروق حارمان’ئن قۇنویلا ایلگیلی تثبیتلری اؤزتلە شؤیلەدیر:
“عیسا، أردن جیوارئندا وە گالیلە’دە (جلیلە’دە) تبلیغ فاعالییتینە باشلایئنجا یازئجئلار وە فریسیلرین دۆشمانلئغئنئ جلب أتتی. (مارکۇس) فریسیلر، عیسایئ یۇق أتمە پلانئ قورارکن، حالق بۆیۆک بیر جۇشقویلا اۇنو تاعقیب أدیۇردو. عیسا حاستالارئ اییلشتیریپ چشیتلی موعجیزەلر گؤستردی، اؤرنکلر ورەرک گرچکلری آنلاتتئ. عیسایا اینانان گالیلەلیلر اۇنو کرال یاپماق ایستەدیلر. (یوحاننا) عیسا قودۆسە گیتتی، یاهودا وە پرە’یی دۇلاشتئ. دؤرت گۆن اؤنجە اؤلن لازار’ئ دیریلتتی. (یوحاننا) قودۆسە چۇق یاقئن بیر یردە مەیدانا گلن بو موعجیزە باش شهری سارستئ. قودۆستە باش کاهین کایافا، اۇنون اؤلدۆرۆلمەسی ایچین پلانلار یاپتئ. (یوحاننا) اۇن ایکی حاواریدن بیری اۇلان یاهودا ایسکاریۇت دا باش کاهینلرە گیدەرک اۇتوز گۆمۆش قارشئلئغئ عیسایئ ألە ورمەیی واعاد أتتی. قئسا بیر سۆرە سۇنرا عیسا توتوقلاندئ، حاواریلر قاچتئلار. عیسا، باش کاهین کایافا وە سانهدرین طارافئندان سۇرغولاندئ آما یاپتئقلارئندا سوچ عونصورو بولونامادئ. کایافا، مسیح اۇلوپ اۇلمادئغئنئ سۇردو. عیسا، مسیح اۇلدوغونو آچئقچا سؤیلەیینجە اؤلۆمۆ حاق أتتیگینە قارار وردی.
یاهودیلر عیسانئن میللتی قاندئردئغئنئ، قایصرە ورگی وریلمەسینە أنگل اۇلدوغونو وە کندیسینین مسیح کرال اۇلدوغونو ایددیعا أتتیگینی ایلری سۆرەرک (لوقا) رۇما والیسی پیلاتوستان اؤلدۆرۆلمەسی ایچین اۇنای ایستەدیلر. پیلاتوس، عیسایئ اؤزل اۇلاراق سۇرغویا چکتی؛ ایددیعالارئنئن سیاسی وە تهدیدکار اۇلمادئغئنئ گؤردۆ. (یوحاننا) یاهودیلرین ائصرارلا عیسانئن چارمئحا گریلمەسینی ایستەمەسی اۆزەرینە اۇنو هیرۇدس’ە گؤندردی. (لوقا) هیرۇدس، عیسایئ سۇرغولایئپ پیلاتوسا ایعادە أتتی. گؤنلۆ عیسایئ عاففەتمکتن یانا اۇلان پیلاتوس، یاهودیلرین باسقئسئ قارشئسئندا اۇنون چارمئحا گریلەرک اؤلدۆرۆلمەسینی اۇنایلادئ…”
