گۆنۆمۆزدە ایسە بو یوموشو یرینە گتیرنلری سایماق مۆمکۆن دگیلدیر. حاتتا بیرچۇق سیاسی گۆچ، کیتلەلری بو تۆر أگلنجەلرە، اۇیالایئجئ شەیلرە تشویق أدیۇرلار. بو چابا بیرچۇق اۆلکەنین دەولت پۇلیتیکاسئ حالینە گلمیش بولونیۇر. توتتوغو بیر سپۇر تاقئمئ ایچین جان ورن سپۇر حاستالارئ، مۆزیک مرکزلرینی تئقا باسا دۇلدوران، سەودیگی شارقئجئنئن ناغمەلرییلە کندیندن گچن، سەودیگی شارقئجئ وەیا آرتیستی آدئم آدئم ایزلەین، اۇنلارئ ایدۇل حالینە گتیرن کیشیلر “لهوەل حادیث” مۆشتریسی دگیل میدیر؟
مۆزیکلە، سپۇرلا، سکسلە وە دیگر تۆرلۆ تۆرلۆ أگلنجەلرلە ایگدیش أدیلن، اویوشتورولان گۆنۆمۆز اینسانئ، باشقا بیر شەیلە اوغراشاماز، أطرافئندا نە وار نە یۇق دییە مراق بیلە أدەمز حالە گلمیشتیر. چۆنکی کندینی اۇیالایاجاق یترلی مشغولییتی واردئر. ایسپانیا دیکتاتؤرۆ فرانکۇنون؛ “بو قادار یئل بو حالقئ ناسئل اۇیالادئن، دیکتاتؤرلۆگۆنۆ ناسئل سۆردۆردۆن؟” دییە سۇران گازەتەجییە وردیگی جواب شودور: “سپۇر وە سکسلە”.
بن کیمیم؟ نەرەدن گلدیم وە نەرەیە گیدیۇروم؟ آللاە بنی نیچین یاراتتئ؟ اؤلۆم سۇنراسئندا نەلر اۇلاجاق؟ عاجابا راببیم بانا ناسئل موعاملە أدەجک؟ بو حایاتئن سۇنو نە اۇلاجاق؟ یر یۆزۆندە بنیم یوموشوم نەدیر؟ دییە دۆشۆنمەین، آنجاق توتتوغو بیر فوتبۇل تاقئمئنا حایاتئنئ فدا أدن، دیلی بیر کرە آللاە دەمەیە اۆشندیگی حالدە حایاتئنئ مۆزیکلە دۇلدوران، قورئان آیتلرینی هیچ دۆشۆنمزکن، قافاسئنئ ساپتئرئجئ، ساچما ساپان اؤیکۆ، رۇمان، فلسفە وە فیلملرلە دۇلدوران؛ “لهوەل حادیث” توزاغئنا دۆشمۆش سایئلماز مئ؟ آللاهئ بیر دفعا بیلە راضئ أتمەیی دۆشۆنمەدیگی حالدە، نفسینین ایستکلرینی یرینە گتیرمەیی، أگلنجە ایحتیاجئنئ گیدرمەیی حایاتئنئن هدفی حالینە گتیرن، بۇش سؤزلرین أتکیسیندە قالمئش دیمکتیر.
تکرار حاطئرلاتماق گرکیر کی؛ “لهوەل حادیث” اینسانئ بۇش ایشلرلە اۇیالایئپ، آللاها ایطاعاتتان اوزاقلاشتئران هر شەیدیر. بونون آراچلارئ هر دەویردە دگیشەبیلیر. ایسلاما آیقئرئ اۇلمایان، گۆناها گؤتۆرمەین، حایرا آراجئ اۇلان، کیشییی عیصیانا وە ساپئقلئغا گؤتۆرمەین هر تۆرلۆ أگلنجە، مۆزیک، مدیا فاعالییتی، سپۇرلار، یایئن آراچلارئ، حیکایە وە رۇمان گیبی شەیلر، آشئرئ اۇلماماق وە اؤلچۆلۆ اۇلماق شارطئیلا حلال سئنئرلارئ ایچریسیندەدیر. بۆتۆن بونلارداکی آشئرئلئق اینسانئ “لهوەل حادیثین” وە بونو قوللاناراق اینسانلارئ ساپتئرماق ایستەینلرین توزاغئنا دۆشۆرەبیلیر.
نبینین (ع) شیرکی چاغرئشتئران سؤزلرە مۆداحالەسی
حایاتئن هر آلانئنا تک ایلاە اینانجئنئ یرلشتیرمەیی آماچلایان آللاهئن ألچیسی موحاممد (ع) شیرک قۇقان هر سؤز وە أیلمین قارشئسئندا اۇلموشتور. قۇنوموز ایلە ایلگیلی اۇلماسئ آچئسئندان شو میثاللری ورمک یریندە اۇلاجاقتئر:
* بیر دۆگۆن أثناسئندا یاشانان اۇلایئ حادیث کیتابلارئمئز شؤیلە ناقلەدر: “… ایکی جاریە شارقئ سؤیلۆیۇر، بدیر ساواشئندا اؤلدۆرۆلن آتالارئنا آغئت یاقیۇرلاردئ. سؤزلری آراسئندا؛ “آرامئزدا یارئنئ بیلن پەیغامبر وار” دییۇرلاردئ. آللاهئ رسولۆ: “بو سؤزۆ سؤیلەمەیین، یارئن نە اۇلاجاغئنئ آللاەتان باشقا کیمسە بیلمز!” دەدی. (تیرمیذی)
* یینە بیر حادیثی شریفتە؛ بیر آدامئن نبییە (ع)؛ “آللاە وە سن ایستەرسنیز” دەدیگی وە بو سؤزە قارشئلئق رسولی أکرمین: “بنی آللاها أش می قۇشیۇرسون؟” بویوردوغو ریوایت أدیلیر.
* آللاهئن ألچیسی شؤیلە بویورموشتور: “حئریستیانلارئن مریەم اۇغلو عیسایئ آشئرئ صورتتە مدحەتتیگی گیبی، ساقئن سیزلر دە بنی مدحەدرکن آشئرئ گیتمەیینیز. شۆبهەسیز کی، بن سادەجە بیر قولوم. اۇنون ایچین بانا (سادەجە) آللاهئن قولو وە رسولۆ دەیینیز.” (بوحاری)
*بیر آدام نبییە (ع)؛ “أی أفندیم، أی أفندیمین اۇغلو! أی بیزی أن حایئرلئمئز، أی أن حایئرلئمئزئن اۇغلو!” دییە سسلنمیشتی. بونا جوابن پەیغامبریمیز شؤیلە بویورموشتور: “أی اینسانلار! آللاەتان قۇرقون. ساقئن شەیطان سیزی آلداتماسئن. بن عابدوللاهئن اۇغلو موحاممدیم. آللاهئن قولو وە رسولۆیۆم. آللاها یمین أدریم کی بنی، آللاهئن بانا وردیگی ماقامئن اۆستۆنە چئقارمانئزئ سەومییۇروم. (آحمد بین حانبل)
اؤرنکلردن آنلاشئلاجاغئ اۆزەرە آللاهئن ألچیسی موحاممد (ع) شیرکی چاغرئشتئران سؤیلملر وە ایمالار ایچرن هیچبیر شیعیرە، قاصیدەیە، شارقئیا وس. آدئنا نە دەرسنیز دەیین، ایذین ورمەمیشتیر. بو تۆرلۆ آنلاتئملارا همن، اۇ آن تپکیسینی گؤسترمیشتیر. بیز مۆسلۆمانلار دا بو قۇنولاردا چۇق دویارلئ اۇلمالئ؛ ألیمیزلە دیلیمیزلە، أگر بونا دا گۆجۆمۆز یتمزسە قالبیمیزلە حورافەلرین یایئلماسئنا طاوئر آلمالئیئز. ألیمیزدەکی تۆم کیتلە ایلتیشیم آراچلارئنئ بو ماقصادلا قوللانمالئیئز.
ایسلامی قاوراملار آرقاسئنا گیزلنمیش شیرک قالئنتئلارئنا قارشئ کندیمیزی وە چەورەمیزدەکی کیمسەلری اویارمالئیئز. هیچبیر ایی نییت، حارامئ حلال یاپاماز وە شیرکی حۇش گؤسترەمز. حالقئن یا دا باشقالارئنئن تپکیسیندن چکینەرک شیرکین یایئلماسئنا سسسیز قالئرساق، بیزیم عاقئبتیمیز دە مۆشریکلردن فارقلئ اۇلماز. (باقارا؛ 159)
شیرک سؤزلرینی اویارئلدئغئ حالدە، تکرار أدن یا دا؛ “أفندیم، نە اۇلاجاق؟ بونلار ایلاهی شارقئ وس.” دیەرک گۆزل گؤسترمەیە چالئشان کیمسەلر، ایسلام دینینین دئشئندا قالئرلار. یۆجە آللاە بو قۇنودا شؤیلە بویورماقتادئر:
وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ ﴿۶۵﴾ لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ إِنْ نَعْفُ عَنْ طَائِفَةٍ مِنْكُمْ نُعَذِّبْ طَائِفَةً بِأَنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِمِينَ ﴿۶۶﴾ (سورة التوبة)
نە یاپتئقلارئنئ اؤگرنمک ایستەسن؛ “دالئپ گیتمیشیز، أگلنیۇروز ایشتە!” دەرلر. دە کی: “آللاهئ مئ، آیتلرینی می، یۇقسا ألچیسینی می حافیفە آلیۇرسونوز؟” ساقئن باهانە اۆرتمەیین؛ سیز ایناندئقتان سۇنرا کافیر اۇلدونوز. ایچینیزدن بیر کسیمینی باغئشلاساق بیلە، بیر کسیمینی جزالاندئراجاغئز. چۆنکی اۇنلار سوچلودورلار. (تەوبە سورەسی؛ 65-66)
آیتلر دیققاتلئجا تفککۆر أدیلیرسە، شو گرچکلە قارشئلاشئرئز: آللاە بو کیمسەلرە؛ “سیز جیدیییدینیز، شاقا یاپمئیۇردونوز!” دەمەمکتەدیر. اۇنلارئ آللاهئن آیتلرینی آلای قۇنوسو یاپتئغئ ایچین تکفیر أتمکتەدیر، اؤنە سۆرەبیلەجگی تۆم ماعذرتلری رددەتمکتەدیر. اؤیلەیسە هیچبیر تهدید وە تهلیکە اۇلماقسئزئن شیرک-کۆفۆر سؤزلری سؤیلەینلر، ایسلام داحیلیندە قابول أدیلەمزلر.
چاغداش صانعات آدئ آلتئندا ایشلنن شیرک
شیرک چشیتلی قئلئقلاردا قئلئف دگیشتیرەرک آرامئزدا گزمکتەدیر وە قئیامتە قادار دا گزەجکتیر. گؤردۆگۆمۆز یردە اۇنونلا مۆجادلە أتمک وە بیربیریمیزی اویارماق حایات بۇیو یوموشوموزدور. شیمدی گۆنجل بیر شیرک سؤیلمی ایلە قۇنوموزو بیرآز آچالئم: “صانعات ایچین سۇیونماق، دۇغال وە صانعاتئن ایجراسئ ایچین گرکلیدیر، هر نە قادار هر اۇرتامدا اۇلماسا دا سۇیونمانئن گرکتیگی یرلر دە واردئر، بورادا اۇلماز باشقا اۆلکەدە اۇلور وب.”
شیرک اؤیلەسینە سینسیدیر کی، سیزە آصئل یۆزۆنۆ ألبتتە گؤسترەمەیەجکتیر وە سۆسلۆ قالئبلاردا گلەجکتیر. آللاهئن حارام قئلدئغئ غایرئ ایسلامی قئلئق قئیافتی صانعات ایچین (صانعاتئن رئضاسئ ایچین) مشروعلاشتئرئپ سۇیونمایئ یر یر گرکلی وە دۇغال گؤستریۇرسانئز، سیز “صانعات” آدئنئ تاشئیان سانال بیر تانرئنئن قولو اۇلموش دورومداسئنئز. (صانعاتا وە صانعاتکارا دگیل، اۇنا قول اۇلمایا وە اۇنو پوتلاشتئرمایا قارشئیئز.)
آللاهئن بویروق وە یاساقلارئ، نە جۇغرافیادان جۇغرافیایا دگیشیر، نە دە زامان آشئمئنا اوغرار. حودودوللاە یاعنی واحیین اۇرتایا قۇیدوغو سئنئرلار ایچین “باعضن اویغولانابیلیر باضن اویغولانمایابیلیر، چاغا گؤرە دگیشیر” دییۇرسانئز، قورئانا ایمان ایددیعانئز ایچی بۇش بیر شیعار اۇلماقتادئر.
شیرک فئطراتا دا آیقئرئدئر؛ صانعات ایچین سۇیونمایئ مۆباح سانانلار عاجابا بو سۇیونما حاققئنئ کندی بایان آقرابالارئنا دا ورەجکلر می؟ آیرئجا صانعات ایچین سۇیونمایئ مۆباح قئلانلارئن جینسل آحلاقسئزلئقلاردان شیکایت أتمەیە حاققئ یۇقتور. بو تۆرلۆ پوتلاشتئرمالار سۆردۆگۆ مۆددتچە آحلاقسئزلئقلارئن وە دیگر تۇپلومسال سۇرونلارئن اؤنۆ آلئنمایاجاقتئر. هم صانعات ایچین سۇیونمایئ گرکلی گؤرمک هم دە آحلاقسئزلئقلاردان شیکایت أتمک، شیرکین گؤزلری کؤر أدن بیر أتکیسیدیر.
یینە عاینئ شکیلدە سینەما سکتؤرۆ، تیاترۇ، شارقئ وە اؤزللیکلە دە ایلاهیلردە یر آلان باعضئ شیرک لافئظلار، شیرک اینانجئنئ نۇرماللشتیرمکتەدیر وە ماعال أسف بو سوچ اینسانلارئ أگلندیرمە آدئنا یاپئلماقتادئر. شو اونوتولمامالئدئر؛ آللاهئن قۇیدوغو بیر حارام-فارض بیربیرینین حاطئرئنا یۇق سایئلدئغئندا شیرک مەیدانا گلیر. یوقارئدا دگیندیگیمیز قۇنو سادەجە بیر اؤرنکتیر. هرکس ایشی وە اۇرتامئنئ ایلگیلندیرن ایلاهی سئنئرلارئ بیلمک زۇروندادئر، عاکسی حالدە شیرک تهلیکەسی قاپئدادئر.
فهمی چچن ایلکای
