آصئل دۆشمانلارئمئز آللاە ایلە آلداتانلاردئر
قورئان شؤیلە دەر:
يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ ﴿۵﴾ إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا إِنَّمَا يَدْعُو حِزْبَهُ لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحَابِ السَّعِيرِ ﴿۶﴾ (سورة فاطر)
أی اینسانلار! حابرینیز اۇلسون کی، آللاهئن واعادئ موحاققاق گرچکتیر. ساقئن بو دۆنیا حایاتئ سیزی آلداتماسئن. ساقئن اۇ آلداتئجئ شەیطان سیزی، آللاە ایلە آلداتماسئن. چۆنکی شەیطان سیزە دۆشماندئر. سیز دە اۇنو دۆشمان توتون. اۇ أطرافئنا تۇپلانان طارافتارلارئنئ آنجاق جهننملیکلردن اۇلسونلار دییە داعوت أدر. (فاطئر سورەسی؛ 6-5)
اینسانئن أن یومشاق یؤنۆ، اینانچ دۆنیاسئدئر. شەیطان حپ بو یۇللا اینسانلارئ آلداتئپ آللاها دۆشمان أتمیشتیر. سؤمۆرۆ چارقئنئ حپ آللاهئن آدئ ایلە دؤندۆرمۆشتۆر. بیزیم أن بۆیۆک دۆشمانلارئمئز، دۆنیامئزئ وە آحیرتیمیزی آللاهئن آدئ ایلە کیرلتمەیە چالئشان شەیطانئن یانداشلارئدئر.
آللاهئن واحیینی تۇپلوما اولاشتئرماقلا واظیفەلی اینسانلار قورئانئ کەییفینە اویدورمایا چالئشئرلارسا اۇرتایا دینجی سؤمۆرۆ چئقار. دین سؤمۆرۆسۆنۆ أن چۇق دین آداملارئ صئنئفئ یاپار. بو یۆزدن دە قورئانئن هدفیندە اۇنلار واردئر:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ ﴿۳۴﴾ يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْنِزُونَ ﴿۳۵﴾ (سورة التوبة)
أی ایمان أدنلر! حاحاملارئن وە راهیبلرین بیرچۇغو اینسانلارئن ماللارئنئ حاقسئز یۇللاردان یەرلر وە (اینسانلارئ) آللاە یۇلوندان أنگللەرلر. آلتئن وە گۆمۆشۆ یئغئپ دا اۇنلارئ آللاە یۇلوندا حارجامایانلار یۇق مو؛ ایشتە اۇنلارا ألم وریجی بیر عاذابئ مۆژدەلە! (بو پارالار) جهننم آتشیندە قئزدئرئلئپ بونلارلا اۇنلارئن آلئنلارئ، یانلارئ وە سئرتلارئ داغلاناجاغئ گۆن (اۇنلارا دەنیلیر کی): “ایشتە بو، کندینیز ایچین بیریکتیردیگینیز ثروتتیر. آرتئق یئغماقتا اۇلدوغونوز شەیلرین (عاذابئنئ) تادئن!” (تەوبە سورەسی؛ 35-34)
آللاە ایلە آلداتما سوچو سادەجە باشقالارئنئن یاپتئغئ فاقاط مۆسلۆمانلارئن هیچ بولاشمادئغئ بیر شەی دگیلدیر. کندی ایچیمیزدەکی دین تاجیرلرینی دە گؤرمک زۇروندایئز: “کیملر بیزی ناسئل آلداتابیلیر، یایدئغئ حورافەلرلە کیملر تۇپلومو زهیرلییۇر؟” گیبی سۇرولار سۆرکلی عاقلئمئزدا اۇلمالئدئر. آیتتە یاهودی وە حئریستیانلارئن دین آداملارئ قئنانسا دا، آیت: “أی ایمان أدنلر!” دییە باشلاماقتادئر. یاعنی؛ “ایچینیزدن دە بو تیپلر چئقابیلیر؛ دیققاتلئ اۇلون!” اویارئسئ واردئر.
حورافە وە شیرک دۇلو کیتابلارئن ساتئشلارئ بو حاستالئغئن بیزدە دە اۇلدوغونو گؤسترمییۇر مو؟ اؤلۆنۆن 3، 7، 40، 52-نجی وس. گۆنلریندە قورئان یا دا مەولید اۇقودوغو ایچین پارا آلانلار یاعنی اؤلۆلرین سئرتئندان گچیننلر یۇق مو؟ اۇرتا چاغ حئریستیانلئغئندا “عاف کاغئدئ” ساتان پاپازلارلا، قابیر عاذابئنا دایانئقلئ کفن ساتانلار آراسئندا بیر فارق وار مئ؟ مثنەوی وە ریسالەیی نورلارداکی حورافە اینانئشلار تنقید أدیلیرسە، بو کیتابلارئ کیمسە آلئر مئ؟ بو کیتابلار اۆزەریندە یۆکسلن قورومسال یاپئلار آیاقتا دورابیلیر می؟
بیر یردە حورافە وە شیرک وارسا موطلاقا سیاسی، ماددی وە ماعنەوی سؤمۆرۆ چارقئ دا وار دیمکتیر. بو حورافەلر ایچین کیتابلار یازئلئر، سیدی’لر باسئلئر، بونا اینانانلار واقئفلار، درنکلر قورارلار. اینسانلار آللاە رئضاسئ ایچین وارئنئ یۇغونو بیر یالانئ یاشاتماق ایچین وریر وە بیر دە باقارسئنئز، شیرک وە حورافەنین پارا آیاغئ اۇرتایا چئقمئش.
دینجی سؤمۆرۆنۆن ایللە دە ماددی قازانچ ساغلاماسئ گرکمز. اینسانلارئ کین وە دۆشمانلئغا سەوق أتمک، کندیسی گیبی اینانمایانا ظولمەتمک، آحیرت ایچین قورتارئجئلئق واعادلارئندا بولونماق وس. بونلارئن تامامئ، آللاهئن آدئ قوللانئلاراق ایشلنن جینایتلردیر. آللاهئن دینینی تیجاری یا دا سیاسی ماقصادلارئ ایچین قوللانانلار وە واحیین آیدئنلئغئندان اینسانلارئ ماحروم بئراقانلار ألبتتە شیرکین سؤزجۆسۆ وە اؤندریدیرلر.
عالی شریعاتی “مذهبە قارشئ مذهب” آدلئ کیتابئندا شو تثبیتلری یاپار:
“تاریح بۇیونجا اینسانلارئن آصیل اۇلان-اۇلمایان، أفندی-کؤلە، سؤمۆرن-سؤمۆرۆلن، یؤنتن-یؤنتیلن وە اؤزگۆر-توتساق شکلیندە ایکی قئسما آیرئلدئغئنئ گؤریۇروز. بونلارئن بیر قئسمئ؛ ییەجک، ایچەجک، آلتئن وە سۇی سۇپ صاحیبی ایکن، دیگرلری هرحانگی بیر شەیە صاحیب دگیلدیر. دائیما بیر میللت دیگر میللتلرە أگەمن اۇلموش، بیر صئنئف دیگر صئنئفا ترجیح أدیلمیش وە بیر عائیلە دیگر عائیلەلرە اۆستۆن توتولموشتور. بو دوروم، ستاتۆکۇنون (مەوجود ظولۆم سیستمینین) موحافاظا أدیلمەسی وە ساوونولماسئ سۇنوجونو دۇغورموشتور. بونون ایچین دە هر بؤلگەیە عائید بیر تانرئ اۇلمالئدئر کی، هر عئرق وە هر حانەدان وارلئغئنئ سۆردۆرەبیلسین، آنلایئشئ اۇرتایا چئقمئشتئر.
باعضئ کیمسەلری، کندیسینە حوقوقی، ایقتیصادی وە سۇسیال ایمتیازلار تانئرکن، کندیسینی دئشئنداکیلری دە ماحروم بئراقئرلار. آنجاق بو ایمتیازلارئ موحافاظا أتمک زۇردور؛ گۆن گلیر زۇربالار، سؤز قۇنوسو ایمتیازلارئ وە قایناقلارئ زۇربالئقلا أللریندە توتاماز اۇلورلار. بو دورومدا شیرک دینی دەورەیە گیرر وە ستاتۆکۇیو موحافاظا یوموشونو اۆستلنیر. شیرک دینینین بوراداکی یوموشو؛ اینسانلارئ کندیسینە سونولان وە دایاتئلان هر شەیین، آللاهئن ایرادەسینین تجللیسی اۇلدوغونا ایقناع أتمک وە اۇنا تسلیم اۇلماسئنئ ساغلاماقتئر. (…) شیرک دینی، صئنئف وە عئرق آیرئمجئلئغئ اۆزەرینە بینا أدیلمیش اۇلان بو یاپئیئ گۆچلندیرمە یوموشونو اۆستلنیر وە سۆرکلی حالە گتیریر. بوندان دۇلایئدئر کی، شیرک دینینین قوروجو وە قۇرویوجولارئ، تۇپلومدا هر زامان اۆست طاباقانئن سئراسئندا وە سەویەسیندە یر آلمئشلاردئر؛ حاتتا کیمی زامان اۆست طاباقادان داحا أتکین، اۆستۆن وە زنگین اۇلموشلاردئر.”
دینجیلر اینسانلارئ سؤمۆرۆرلرکن بونا رئضا گؤسترن، قورئانئن اویارئلارئنئ دیققاتا آلمایان وە عاقلئنئ قوللانمایان حالق دا ماعصوم دگیلدیر. یالانجئلار وە ساحتەکارلار، جاهیل تۇپلوملارئن ایچیندن چئقار. حالق کندیسینی گلیشتیریر، اۇقوما آلئشقانلئغئ قازانئر، قایناق سۇرار وە دین آداملارئنئ قورئان ایلە دنتلەرسە؛ کیمسە کیمسەیی آلداتاماز. بۆتۆن پیسلیک عاقلئنئ چالئشتئرماماقتان قایناقلانئر.
عاقلئنئ قوللانمامانئن فایدالارئ (!)
دین تاجیرلرینین أن سەومەدیگی اینسانلار، عاقلئنئ قوللانان مۆسلۆمانلاردئر. دین تاجیرلری سۇرو سۇران، آراشتئرما یاپان وە اینجەلەین بیر تۇپلومون اۇلوشماسئنئ آصلا ایستەمزلر. چۆنکی بؤیلە بیر تۇپلومدا دین تیجارتینە، آلداتمایا وە آلدانمایا یر یۇقتور.
عاقئل،آللاهئن اینسان اۇغلونا وردیگی أن اؤنملی نیعمتلردن بیریسیدیر. عاقئل کلیمەسی “آلئقۇیان، أنگللەین باغ” آنلامئنا گلیر. بورادان حارەکتلە عاقئل ایچین شو تانئمئ یاپابیلیریز: “عاقئل، کؤتۆلۆک وە آحلاقسئزلئغا أنگل اۇلان، اینسانئ واحییلە بیرلیکتە فئطراتئنداکی گرچکلرە باغلایان قابیلییتتیر.” قوللانئلمایان عاقئل، یۇق حۆکمۆندەدیر. قورئانئن أن چۇق وورغو یاپتئغئ قۇنولارئن باشئندا “عاقلئ قوللانماق وە دۆشۆنمک” گلیر. قورئان، عاقلئنئ ایشلتنلرە حیطاب أدر:
إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ﴿۲﴾ (سورة یوسف)
بیز اۇنو سانا، عاقلئنئزئ چالئشتئراسئنئز دییە عارابچا بیر قورئان اۇلاراق ایندیردیک. (یوسوف سورەسی؛ 2)
إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ﴿۳﴾ (سورة الزخرف)
گرچکتن بیز اۇنو، بلکی عاقلئنئزئ قوللانئرسئنئز دییە عارابچا بیر قورئان قئلدئق. (زوحروف سورەسی؛ 3)
