کۆفۆر؛ “اؤرتمک، گیزلەمک، نانکؤرلۆک أتمک” آنلامئنا گلیر. کافیر؛ “آللاهئن هرحانگی بیر بویروغونو یا دا یاساغئنئ گؤرمزدن گلن، اۇرتایا چئقماسئنئ ایستەمەین کیمسەدیر”. آللاهئن بویروقلارئ وە یاساقلارئنئ قابوللنمەمک، گؤرمزدن گلمک یا دا قۇنوشولماسئنئ ایستەمەمک وەیا گۆندمە گلمەسینە مانیع اۇلماق آصلئندا “کافیر” اۇلماقتئر. کۆفۆر؛ اینکار أتمک دیمک دگیلدیر. آللاهئن أمرەتتیگی دین آنلایئشئنئن اۆزەرینی کیشینین باشقالارئنئن گؤرۆش وە دۆشۆنجەسی ایلە اؤرتمەسیدیر. کۆفۆر؛ یارئ ایسلام، یارئ چئقارجئلئق قارئشئمئ بیر اؤرتمە فاعالییتیدیر.
کافیرلر ایمانسئز دگیللردیر، کۆفۆر دە ایمانسئزلئق دگیلدیر. کافیر کندی دین قورغوسو ایلە، آللاهئن دینینین اۆزەرینی اؤرتن کیمسەدیر. کۆفۆر ایمانئن باشقا بیر اینانچ ایلە اؤرتۆلمەسی حالیدیر. کافیرلری “آللاها اینانمایان” کیمسەلر اۇلاراق تانئملاماق، آصلا دۇغرو دگیلدیر. بۆتۆن کافیرلر آللاها ایمان أدرلر وە بو ایمانلارئنئن اۆزەرینی اؤرتتۆگۆ ایچین سۇروملو اۇلورلار. هرکسین ایمتیحان قۇنولارئ فارقلئ اۇلدوغو ایچین هر کافیرین کۆفرە گیردیگی آلانلار دا فارقلئدئر. کیمیسی فائیض یاساغئنئ قابوللنمز، کیمیسی تستتۆرۆ قابوللنمز، کیمیلری دە باشقا فارضلارئ قابوللنمک ایستەمز وس. قورئان دیلیندە کافیر؛ ایمانئ اۇلمایان یا دا گرچگی بیلمەین دگیل، ایمانئ اۇلدوغو حالدە فئطراتئنداکی حاقیقاتلارئ قاصدن اؤرتن کیمسەدیر.
کافیرلرین کیم اۇلدوغونو بیلمک کۆفۆر سوچوندان ساقئنمامئز ایچین سۇن درەجە گرکلیدیر. قورئانئن کیملرە کافیر دەدیگینی بیلیرسک، بو جۆرۆمۆ ایشلەمکتن کندیمیزی قۇلایلئقلا قورتارابیلیریز. کۆفرۆن اۇرتایا چئقئشئ، شکیللری وە کافیرین کیم اۇلدوغو دتای گرکتیرن بیر قۇنودور. فارقلئ باشلئقلار آلتئندا دگینمک یریندە اۇلاجاقتئر.
کافیرلر حاققئندا بیلمەمیز گرکنلر
اینسانلار بیر قورئان گرچگی ایلە قارشئلاشئرلار، ایچیندە بولوندوغو گۆروە یا دا جماعاتئن اؤگرتیلرینە موحالیف اۇلدوغونو نت اۇلاراق قاورایئنجا بیر تاقئم منفاعاتلارئ یا دا آرقاداشلئق ایلیشکیلرینین سۇنلاناجاغئ قایغئسئنا قاپئلئرلار. تام بو نۇقطادا دۇغرودان اینکار أتمک یرینە قورئان گرچکلرینە ماکیاژ یاپاراق؛ هم آللاهئ هم دە اینسانلارئ راضئ أتمە یۇلونا گیدرلر وە سۇنوچتا آللاهئن بەیان أتتیگی گرچگی دۇلایلئ اۇلاراق گیزلەرلر. ایشتە بو فیعیلین قورئانداکی آدئ “کۆفۆر /گرچگی اؤرتمک” وە فاعیلین آلدئغئ ایسیم ایسە؛ “کافیردیر”.
کافیر اۇلمانئز ایچین دینی دگرلرە سؤومەنیز گرکمز، هرحانگی بیر قورئان گرچگینی اؤرتر، اۇندان راحاتسئز اۇلورسانئز کۆفرە گیررسینیز. قورئانئن کافیر دەدیگی کیمسەنین آنا حاطلارئ ایلە اؤزللیکلری شؤیلەدیر:
* اینسانئ کافیر یاپان بیر تاقئم دۆنیەوی چئقارلارئ، بکلنتیلری ایچین آللاهئن بویروق وە یاساقلارئنئ یۇق سایمازلار، اۇلدوغوندان فارقلئ گؤستریرلر. (باقارا؛ 41-42)
* کافیر تامامن اینکار أدن دگیل، اینانان فاقاط منفاعات چاتئشماسئندا قورئان حاقیقاتلارئنئ دگیل، چئقارلارئنئ اؤنە آلان کیمسەدیر. (ایبراهیم؛ 2-3)
* آللاها اینانمایان هیچبیر کافیر یۇقتور. حپسی آللاهئ وار وە بیر قابول أدرلر آنجاق کندی حایاتلارئنا یؤن ورمەسینی ایستەمەدیگیندن اۇنون بویروق وە یاساقلارئنئ گؤرمزدن گلیپ واحیین چیزدیگی سئنئرلارا ایلگیسیز قالئرلار. (مۆمینون؛ 84-90)
* فیرعاوون دا داحیل بۆتۆن کافیرلر آللاهئن ألچیلرینین حاققئ گتیردیگینی چۇق ایی بیلیرلر. (نمل؛ 7-14) وە (ایسرا؛ 102)
* دۆنیایا گلن هر بیر کافیر (قورئاندا آدئ گچن کافیرلر دە داحیل) آصلئندا مۆسلۆمان اۇلاراق دۇغار، داحا سۇنرا نفسینین، شهوتینین، مۆلک أدینمە حئرصئنئن، چەورەسینین وس. تەثیری آلتئندا قالاراق واحیە سئرت دؤنر وە کۆفرە گیرر. بو نۇقطادا بۆتۆن کافیرلر آصلئندا مۆرتددیرلر. (آلی عیمران؛ 106-107)
* کافیر؛ آللاهئ وە آحیرتی سەومەین ایستەمەین دگیل، دۆنیا منفاعاتلارئنئ بو ایکیسیندن داحا فاضلا اؤنمسەین کیمسەدیر. (ناحل؛ 107-109)
* أن تهلیکەلی کافیرلر، دیندار کسیمدن چئقارلار. آللاهئن آیتلرینی کندی کەییفلرینە اویدورماق، کندی سیستملرینی /جماعاتلارئنئ /طاریقاتلارئنئ آیاقتا توتماق ایچین باعضئ آیتلری یۇق سایماق، ماعال أسف دین آداملارئ آراسئندا چۇقچا یایغئندئر. (آعراف؛ 30)
* هر کافیر ایشلەدیگی کۆفرۆن فارقئندادئر. اینسان بیلەرک، ایستەیەرک وە قاصئدلئ اۇلاراق کافیر اۇلور. تؤوبە أتمزسە سۇروملو توتولور. بیلمەیەرک کۆفۆر أیلملری یاپانلار سوچلو سایئلمازلار. (تەوبە؛ 17) وە (تەوبە؛ 115)
* شەیطان دا داحیل اۇلماق اۆزەرە بۆتۆن کافیرلر کندیسینی دیندار، أن دۇغرو یۇلدا قابول أدرلر. کافیرلرین ایچیندە عیبادتلرینی آقساتمادان یاپانلار دا چئقابیلیر. (زوحروف؛ 36-37) وە (أنفال؛ 48)
* کافیر، قورئانا طاوئر آلدئغئ ایچین سۆرکلی گرگیندیر. چئقارپرست طاوئرلارئ نیدنییلە کندیسی وە چەورەسی ایلە قاوغالئدئر. (أنعام؛ 125) وە (طاها؛ 124)
* کافیرلرین أن فاضلا راحاتسئزلئق دویدوغو کیمسەلر، قورئان گرچکلرینی آچئقلایانلاردئر. گیزلەدیگی گرچکلر باشقالارئ طارافئندان دیللندیریلینجە شانکی کندیسیندن باحثەدیلیۇرموش گیبی ایچی بولانئپ روحو دارالئر. (مونافیقون؛ 4)
* کافیرلر چۇق سئقئشئپ دارالدئغئندا ایچیندەکی گرچک آچئغا چئقار وە یاراتئجئیا تام بیر تسلیمییتلە باغلانئرلار. (لۇقمان؛ 32) وە (عانکبوت؛ 64)
* کافیر آللاها تشککۆر أتمەین دگیل، آللاە ایلە بیرلیکتە باشقالارئنا دا تشککۆر أدن کیمسەدیر. کندیسینە سایامایاجاغئ قادار نیعمت ورن آللاهئن باعضئ بویروق وە یاساقلارئنئ گؤرمزدن گلیپ باشقالارئنا باغلانان کیشیدیر. (ایبراهیم؛ 34)
* کافیر آللاها هیچ گۆونمەین دگیل، هر آلاندا گۆونمەیندیر. یاعنی باعضئ قۇنولاردا ایشینە گلیۇرسا واحیی ساوونان وە اۇنا اویغون یاشایان، آنجاق حۇشونا گیتمەدیگی قۇنولاردا ایلگیلی آیتلری دینلەمک ایستەمەین ساغا سۇلا چکن کیمسەدیر. مۆمین تام بیر تسلیمییتلە قۇشولسوز آللاها گۆوندیگی حالدە کافیر، آللاها شارطلئ گۆونیر وە آللاە ایلە پازارلئق یاپار. (حاققا سورەسی؛ 19-35)
قورئاندا کافیرلرین آنا کاراکتری بؤیلەدیر. قورئان، داحا دیققاتلئ اۇقوندوقچا باشقا دتایلارلا دا قارشئلاشئلاجاغئ کسیندیر. کافیرلرین کیملر اۇلدوغونو، بیریلرینی تکفیر أدیپ کافیر ایعلان أتمک ایچین دگیل، کندیمیز بو دوروما دۆشمەیەلیم دییە اؤگرنمک زۇروندایئز. باشقالارئنئ ایتهام أتمک، سوچلو گؤسترمکتن اؤتە کندی نفسیمیزی ائصلاح أتمک وە آللاها قارشئ کافیرلیک یاپماماق اؤنجەلیکلی واظیفەمیزدیر.
اینسانلارئن پارماق ایزلری فارقلئ اۇلدوغو گیبی یاشام قۇشوللارئ وە ایمتیحانلارئ دا فارقلئ فارقلئ اۇلاجاقتئر. هر اینسان فارقلئ یاپئدا وە قابیلییتتە دۇغار. اینسانئن حایاتتا ألینە گچن فئرصاتلار، قازاندئقلارئ وە قاچئردئقلارئ چۇق چشیتلیدیر. ایچیندە بولوندوغوموز بو ایمتیحان دۆنیاسئندا قارشئمئزا چئقان اۇلایلارئ وە ایمکانلارئ آللاهئن واحیینە اویغون اۇلاراق یۇروملایئپ حارەکت أدرسک ایمتیحانئ قازانئرئز. آنجاق حئرصلارئمئزئن، ألدە أتمە آرزوموزون وە شهوتیمیزین أسیری اۇلورساق زامانلا ایلاهی اویارئلاردان اوزاقلاشئپ، واحیە قارشئ قالبیمیزدە قاتئلاشما مەیدانا گلیر. بو دا بیزلری آللاهئن بویروق وە یاساقلارئنا قارشئ طاوئر آلاجاق نۇقطایا سۆرۆکلەر کی، کافیرلیک تام اۇلاراق بودور.
شەیطان، آللاهئن یاراتئجئلئغئنا، حساب گۆنۆنە، برابر یاشادئغئ ملکلرە اینانیۇردو، بیذذات آللاە ایلە قۇنوشتو. آنجاق آللاهئن بیر أمرینە قارشئ طاوئر آلدئغئ ایچین أن بۆیۆک کافیر حالینە گلدی. ایشتە آللاهئن بویروق وە یاساقلارئنئ، اویارئلارئنئ قابول أتمەین وە گؤرمک ایستەمەینلر ایبلیس گیبی کافیر کیمسەلردیر.
فهمی چچن ایلکای
