صانعات، اینسانلارئن اینانچ، دۆشۆنجە وە دویغولارئنئ سؤز، سس، رنک، چیزگی، بیچیم گیبی آراچلارلا گۆزل بیر شکیلدە وە کیشیسل بیر ایفادە ایلە آنلاتما چاباسئندان دۇغان روحی بیر فاعالییتتیر. صانعات؛ عاربچادان دیلیمیزە گچمیش بیر کلیمەدیر. سؤزلۆک آنلامئ؛ “ایشلەمک، یاپماق” آنلامئنا گلن “ص-ن-ع” کؤکۆندن تۆرەمیشتیر. “صانعات”؛ “اوستالئق، هۆنر، ماعریفت” آنلاملارئندا قوللانئلئر. باتئ دیللریندە “آرت” کلیمەسییلە قارشئلانئر. صانعات کلیمەسی، دیلیمیزدە ضاناعات آنلامئندا دا قوللانئلئر. یاعنی اینسانلار ایچین گرکلی اۇلان ماددی شەیلردن بیرینین یاپئمئنا دایانان وە أل یاتقئنلئغئ ایستەین ایشە دە “صانعات” دەنیر. “اۇنون صانعاتئ ترزیلیکتیر” اؤرنگیندە وە “صانعات آلتئن بیلەزیکتیر” آتاسؤزۆندە قوللانئلدئغئ گیبی.
بیر مۆسلۆمان ایچین أن بۆیۆک صانعاتکار آللاەتئر. گؤکلر وە یر، آللاهئن صانعاتئدئر. اینسانلار، حایوانلار، داغلار، ائرماقلار، یای مەوسیمی، قئش مەوسیمی، ببکلیک، گنچلیک، ایحتیارلئق وس. اینسان ألینین دگییپ ماحوەتمەدیگی هر شەی آللاهئن صانعاتئدئر. قوردوغوموز بۆتۆن حایاللردە قوش سسی، ائرماقلار، آغاچلار واردئر، چۆنکی فئطراتن بیلیریز کی آللاهئن یاراتتئغئ هر شەی ایلک گۆنکۆ جاذیبەسینی قۇرور، دۇغالدئر وە تامامن ضارارسئزدئر. بیذذات اینسانئن کندیسی آللاهئن صانعاتئدئر:
وَتَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ ﴿۸۸﴾ (سورة النمل)
سن داغلارئ گؤرۆرسۆن دە یریندە دورور سانئرسئن. اۇیسا اۇنلار بولوتون یۆرۆمەسی گیبی یۆرۆمکتەدیرلر. بو، هر شەیی ساپاساغلام یاپان آللاهئن صانعاتئدئر. شۆبهەسیز کی اۇ، یاپتئقلارئنئزدان تامامئیلا حابرداردئر. (نمل سورەسی؛ 88)
الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسَانِ مِنْ طِينٍ ﴿۷﴾ (سورة السجدة)
اۇ آللاە کی هر شەیی أن گۆزل شکیلدە یاراتتئ، اینسانئ یاراتمایا دا چاموردان باشلادئ. (سجدە سورەسی؛ 7)
“صانعات”؛ آللاهئن گؤکلرە وە یرە یرلشتیردیگی آیتلری اینجەلەمک، بلگەسل چالئشمالارئ یاپماق، اینسانلئغا فایدالئ بیلگی وە اؤگۆت ایچرن یاپئلار اۇرتایا قۇیابیلمکتیر. آنجاق گۆنۆمۆزدە “صانعات” دەنیلینجە ماعالأسف عاقلا چئپلاقلئق، ساپقئن ایدئۇلۇژیلرین فیکیر بابالارئنئن پوتلاشتئرئلماسئ، اینسانلارا بنجیللیگی، ضایئف اۇلانئ أزمەیی تاوصیە أدن کؤتۆلۆکلر گلیر اۇلدو. آرتئق صانعاتکار دەنیلینجە عاقلئمئزا ایچی حارام وە آحلاقسئز دۇلو شارقئلارئ سؤیلەین شارقئجئلار گلیر اۇلدو. بورادا صانعات آدئ آلتئندا ایشلنن باعضئ شیرک چشیتلرینە دگینمک یریندە اۇلاجاقتئر.
شارقئ وە ایلاهیلردەکی شیرک سؤزلر
تاصاووفی موسیقی صانعاتئ دییە ایجرا أدیلن باعضئ ایلاهی سؤزلرینی اینجەلەدیگیمیزدە شو عیبرت وریجی تثبیتلرلە قارشئلاشیۇروز.
“ماحشردە نبیلر بیلە سندن مدد ایستەر.” ماحشردە نبیلرین حض. موحاممددن مدد اومماسئ، دییە بیر شەی سؤز قۇنوسو اۇلاماز.
یالنئزجا آللاها چاغئران وە اۇندان مدد اوممایئ تبلیغ أدن ألچیلرین تۇپلو حالدە موحاممددن (ع) مدد اوماجاغئنئ ایددیعا أتمک نبیلری شیرک آراجئ یاپماقتان باشقا بیر شەی دگیلدیر.
قورئان بو قۇنودا شؤیلە دەر:
ثُمَّ مَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الدِّينِ ﴿۱۸﴾ يَوْمَ لَا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئًا وَالْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ ﴿۱۹﴾ (سورة الإنفطار)
گرچکتن سن نەرەدن بیلەجکسین، حساب ورمە گۆنۆنۆن نە اۇلدوغونو!.. اۇ گۆن، کیمسەنین کیمسە ایچین بیر شەی یاپامایاجاغئ گۆندۆر. اۇ گۆن بۆتۆن یتکی آللاهئندئر. (اینفیطار سورەسی؛ 18-19)
“مدد یا رسولوللاە! گل شفاعات أیلە کمتر قولونا، یا رسولوللاە! باغئشلا بیزی! هیممت یا شەیح، یتیش یا گەیلانی وس.” سؤزلرە ایلاهیلریمیزدە چۇقچا راستلارئز.
اۇیسا بو سؤزلر اینسانئ شیرکە گؤتۆرەجک قادار قۇرقونچ سؤزلردیر. یۆجە آللاە قورئاندا شؤیلە بویورور:
وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَنْ لَا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَنْ دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ ﴿۵﴾ (سورة الأحقاف)
قئیامت گۆنۆنە قادار کندینە جواب ورەمەیەجک بیر کیمسەیی آللاە ایلە آراسئنا قۇیاراق یاردئما چاغئراندان داحا ساپئق کیمدیر؟ اۇیسا بونلار، اۇنلارئن چاغرئسئنئن فارقئندا دگیللردیر. (آحقاف سورەسی؛ 5)
أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ ﴿۶۲﴾ (سورة النمل)
داردا قالمئش کیشی دوعا أتتیگی زامان اۇنون یاردئمئنا کیم یتیشیۇر دا، سئقئنتئیئ گیدریۇر وە سیزی یر یۆزۆنۆن حاکیملری یاپیۇر؟ آللاە ایلە برابر باشقا بیر تانرئ می وار؟ نە قادار آز دۆشۆنیۇرسونوز؟ (نمل سورەسی؛ 62)
“هیچ کیمسەدن کیمسەیە فایدا اۇلمایان گۆندە، حاصادلارئ حاص تارتان اۇ ترازی اؤنۆندە، نۇقصانلارئمئ باغئشلات یا حض. موحاممد!”
کندی قئزئ فاطئمایا قورتولوش گۆونجەسی ورەمەین موحاممد (ع) گۆناەلارئمئزئ باغئشلاتاجاقمئش (!) بو ایفادەلرە گؤرە کیشی، آللاە ایلە آراسئنا موحاممدی (ع) قۇیوپ اۇنا یالوارماقتادئر.
دیققات أدیلیرسە دۇغرودان آللاەتان ایستنمەمکتە، موحاممدین (ع) بیزە یاردئم أتمەسی ایستنمکتەدیر. آنلاشئلان بو سؤزلرین صاحیبی یا آللاها گۆونمییۇر یا دا موحاممدین (ع) قورتارئجئ اۇلدوغونو ظاننەدیۇر. حئریستیانلار دا قورتولوشو مسیح عیسادان بکلەمکتەدیرلر، بورادا بنزەرلیک دگیل، عاینئلئق واردئر. یۆجە آللاە بو چارپئق آنلایئش حاققئندا شؤیلە بویورماقتادئر:
وَأَنْذِرْ بِهِ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلَى رَبِّهِمْ لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ ﴿۵۱﴾ (سورة الأنعام)
راببینین حوضوروندا تۇپلاناجاغئ گۆندن قۇرقانلارئ قورئان ایلە اویار؛ اۇنلارئن آللاەتان باشقا نە بیر دۇستو نە دە شفاعاتچئسئ واردئر. بلکی (بو سایەدە) کندیسینی قۇرورلار. (أنعام سورەسی؛ 51)
إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عِبَادٌ أَمْثَالُكُمْ فَادْعُوهُمْ فَلْيَسْتَجِيبُوا لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ ﴿۱۹۴﴾ أَلَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌ يُبْصِرُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا قُلِ ادْعُوا شُرَكَاءَكُمْ ثُمَّ كِيدُونِ فَلَا تُنْظِرُونِ ﴿۱۹۵﴾ إِنَّ وَلِيِّيَ اللَّهُ الَّذِي نَزَّلَ الْكِتَابَ وَهُوَ يَتَوَلَّى الصَّالِحِينَ ﴿۱۹۶﴾ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَكُمْ وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ ﴿۱۹۷﴾ (سورة الأعراف)
آللاهئن یاقئنئندان چاغئردئقلارئنئز دا، سیزین گیبی قوللاردئر. أگر حاقلئیسانئز اۇنلارئ چاغئرئن دا سیزە جواب ورسینلر باقالئم. اۇنلارئن یۆرۆیەجک آیاقلارئ مئ وار، یۇقسا توتاجاق أللری می وار، یا دا گؤرەجک گؤزلری می وار، وەیا ایشیتەجک قولاقلارئ مئ وار؟ دە کی: “اۇرتاقلارئنئزئ چاغئرئن، سۇنرا بانا توزاق قورون، هیچ گؤز آچتئرمایئن. چۆنکی بنیم ولیم کیتابئ ایندیرن آللاەتئر. اۇ، اییلرە ولیلیک أدر. اۇنون بریسیندن چاغئردئقلارئنئز، کندیسینە یاردئم أدەمزلر کی سیزە یاردئم أتسینلر.” (آعراف سورەسی؛ 194-197)
قُلْ إِنَّمَا أَدْعُو رَبِّي وَلَا أُشْرِكُ بِهِ أَحَدًا ﴿۲۰﴾ قُلْ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا ﴿۲۱﴾ قُلْ إِنِّي لَنْ يُجِيرَنِي مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ وَلَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَدًا ﴿۲۲﴾ (سورة الجن)
دە کی: “بن آنجاق راببیمە دوعا أدر وە اۇنا هیچبیر شەیی اۇرتاق قۇشمام.” دە کی: “حابرینیز اۇلسون، بن سیزە کندیلیگیمدن نە بیر ضارار ورەبیلیریم، نە دە بیر یۇل گؤسترەبیلیریم.” دە کی: “آللاەتان بنی کیمسە قورتاراماز وە بن اۇندان باشقا بیر سئغئناق بولامام.” (جین سورەسی؛ 20-22)
