عالی شریعاتی شؤیلە دەر:
“شیرک دینی دییەآدلاندئردئغئمئز بو دینین آصئل کؤکۆ ایقتیصادتئر. دیگر بیر دەییشلە شیرک دینی بیر آزئنلئغئن ثروت صاحیبی اۇلماسئ وە چۇغونلوغون یۇقسون قالماسئنا دایانئر، بو اۇلغودان قایناقلانئر. بو ایقتیصادی أتکن، دیگر اینسانلارا اۆستۆن اۇلما حئرصئ؛ هم ستاتۆکۇیو (مەوجود ظولۆم سیستمینی) قۇروماق وە مشروعلاشتئرماق، هم اۇنون سۆرکلیلیگینی قۇروماق وە مشروعلاشتئرماق، هم دە اۇنون سۆرکلیلیگینی ساغلایابیلمک ایچین دینە ایحتیاج دویار. بونون ایچین دە أن ایی چارە، چۇغونلوغو مەیدانا گتیرن بیرەیلرین آشاغئ دورومدا اۇلدوغونا ایناندئرئلمالئدئر. بو یوموشون گرچکلشتیریلمەسی دە شیرک دینینە وریلمیشتیر.”
یر یۆزۆندە أن کارلئ آما أن آحلاقسئز تیجارت؛ دین تیجارتیدیر. اینسانلئق دینجی ظولۆمدن، آللاە آدئنا یاپئلان ایشکنجەلردن، ساواشلاردان چکتیگی قادار هیچبیر شەیدن چکمەمیشتیر. صامیمی وە ایحلاصلئ اۇلانلار بیر یانا، یر یۆزۆندە آنارشینین وە فسادئن آلتئندا؛ دینی کەییفلرینە اویدورمایا چالئشان دین آداملارئ واردئر. اۇنلار “آللاە شؤیلە دەدی، بونو أمرەتتی” گیبی یالانلارلا آللاها ایفتیرا آتتئغئ گیبی، تۇپلومدا دا فیتنە آتشینی کؤرۆکلەرلر. بو دورومو گؤرن دین قۇنوسوندا قافاسئ قارئشئق کیمسەلر، دین آداملارئ یۆزۆندن دینین کندیسینە دۆشمان اۇلورلار.
اینسانلارئ آللاەتان وە دینیندن سۇغوتوپ آللاهئن واحیینی کەییفلرینە اویدورمایا چالئشانلار، آصلئندا دین آدامئ دگیل، شەیطانئن آدام یا دا آژانئدئرلار. شیرکین وە ضالالتین اؤندرلری بو تیپلردیر. واحی ترمال کامەراسئیلا باقان هرکس بو گرچگی گؤرەجکتیر.
دین تاجیری، سالدئرئسئنئ دۆشمان قئلئغئندا دگیل، دۇست گؤرۆنۆمۆندە یاپار. ایی وە گۆزل شیعارلارلا قارشئمئزا چئقار وە سانکی بیزیم چئقارلارئمئزئ دۆشۆنیۇرموش گیبی داورانئر. نیتەکیم شەیطان حض. آدمی آلداتماق ایستەرکن شؤیلە دەمیشتیر:
فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُورِيَ عَنْهُمَا مِنْ سَوْآتِهِمَا وَقَالَ مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَنْ تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ ﴿۲۰﴾ وَقَاسَمَهُمَا إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ ﴿۲۱﴾ (سورة الأعراف)
شەیطان، بیربیرینە قاپالئ عایئب یرلرینی کندیسینە گؤسترمک ایچین اۇنلارا وسوسە وردی وە: “راببینیز سیزە بو آغاجئ صئرف ملک اۇلورسونوز وەیا أبدی قالانلاردان اۇلورسونوز دییە یاساقلادئ،” دەدی. وە اۇنلارا: “بن گرچکتن سیزە اؤگۆت ورنلردنیم،” دییە یمین أتتی. (آعراف سورەسی؛ 21-20)
اینسانلارئ آللاها دگیل، اۆستۆ قاپالئ اۇلاراق کندیسینە قوللوغا چاغئرئرلار. بو دا طابیعاتئیلا شیرک اۇلماقتادئر. بیزی قاندئرماق ایستەین شەیطانیلر دە ألبتتە کی اۆستادلارئ شەیطانئن تاکتیگینی اویغولایاجاقلاردئر.
دین تاجیری، قوتساللاشتئردئغئ هر شەیی ساتابیلیر، ینی قوتساللار ایجاد أدەبیلیر وە قۇرقونچ بیر حورافە سکتؤرۆ اۇلوشتورابیلیر. دین تاجیرلرینین بۆتۆن سرمایەسی حورافەلر، باطئل اینانچلار وە دین دییە آنلاتئلان ماثاللاردئر. دین تیجارتیندە پیرامیدیک بیر یاپئ واردئر. بو یاپئنئن أن آلتئندا تاجیر، أن اۆستتە ایسە آللاە بولونور، آرادا پک چۇق قوتسال کیشی وە آنلاتئملار واردئر. أن آلتتاکی هر زامان بیر اۆستتەکینین آدئنئ قوللاندئغئندان، أن یوقارئدا دا آللاە اۇلدوغو ایچین، أن چۇق آدئ ایستیثمار أدیلن ماعال أسف آللاەتئر. قورئان بیزی بو تهلیکەیە قارشئ اویارئر.
يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَاخْشَوْا يَوْمًا لَا يَجْزِي وَالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلَا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَنْ وَالِدِهِ شَيْئًا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ ﴿۳۳﴾ (سورة لقمان)
أی اینسانلار! راببینیزدن قۇرقون! هرحانگی بیر شەیدە بابانئن أولادئ یرینە، أولادئن دا باباسئ یرینە قارشئلئق اؤدەمەیەجگی گۆندن اۆرپرین! آللاهئن واعادی حاقتئر، دۆنیا حایاتئ سیزی ساقئن آلداتماسئن. اۇ یامان آلداتئجئ، ساقئن سیزی آللاە ایلە آلداتماسئن! (لۇقمان سورەسی؛ 33)
دیققات أدرسنیز آیتتە بۆتۆن اینسانلئق، آللاهئن آدئنئ قوللانان سینسیلرە قارشئ اویارئلماقتادئر. چۆنکی بو جۆرۆم بۆتۆن اینسانلئغئ فلاکتلر چوقورونا سۆرۆکلەیەجک قادار تهلیکەلیدیر. دین ساواشلارئ، دین تیجارتی، تۇپلومسال آیرئشمالار وە قئشقئرتمالار، بو لاعنت سوچون اۆرۆنۆدۆر. حاچلئ سفرلری، مذهب ساواشلارئ، صیۇنیست ظولۆم، کندی دینداشلارئنئ اؤتەکیلشتیریپ دۆشمان ایعلان أتمە وە یۇق أتمەیە چالئشما، کندیسینی آللاە یرینە قۇیوپ اینسانلارئ جزالاندئرمایا چالئشماق وس. حپ آللاە ایلە اینسانلارئ آلداتانلارئن ماعریفتلریدیر. آللاە ایلە اینسانلارئ آلداتماق، شەیطانئن مسلگیدیر وە بو ایشی ایجرا أدنلر دە شەیطانئن مسلکتاشلارئدئر.
ایسلام، اینسان ایلە آللاە آراسئندا صئنئف قابول أتمەدیگیندن دین آدامئ صئنئفئ یۇقتور. کندیسینی یا دا باشقالارئنئ آللاە ایلە اینسانلار آراسئندا آراجئ گیبی گؤسترنلر اویدوردوغو یالانلارلا بیر حورافە سکتؤرۆر اۇلوشتورورلار. بو سکتؤر زامانلا تیجاری وە سیاسی ایچریک قازانئر. داحا سۇنرا حورافە قوسان حۇجالار یۇلویلا تۇپلومدا فساد وە قارماشا حاکیم اۇلور.
آللاە ایلە آلداتان دین تاجیرلریندە اینانئلماز بیر تیجاری ذکا واردئر. فالان پەیغامبرین ساچئنئ، قئلئنئ، آیاققابئسئنئ، اۇقونموش سویو، ایچیندە حورافەلردن باشقا بیر شەی اۇلمایان کیتابلارئ وە داحا عاقلئمئزا گلەبیلەجک هر شەیی پارایا چەویرەبیلیرلر. آللاهئن ألچیسینین قابریندە حالا أشلری ایلە ایلیشکیدە بولوندوغونو اوتانمادان اویدوروپ ناقلەدرلر. حالق دا بونلارئ سانکی آللاهئن واحیییمیش گیبی حوشوع ایچیندە دینلەر، کندیندن گچەرک تکبیرلر گتیریر.
دئشقئیئ سالیایئ قوتساللاشتئرماق، شەیحلری آللاە یاپماق، اینسانلارئ “فیشلەیین بونلارئ!” دییە بیربیرینە قارشئ قئشقئرتماق، دینی؛ حورافەلرلە یاشانماز حالە گتیرمک وە شەیطانئن بیلە عاقلئنا گلمەیەجک یالانلار ماثاللار، آللاە ایلە آلداتانلارئن گچیم قایناغئدئر.
پکی، بونجا پیسلیگە حالق ناسئل بولاشیۇر؟ بو قادار یالانئ وە حورافەیی، دین دییە آنلاتانلار ناسئل اۇلیۇر دا تۇپلوما یؤن ورن مۆبارک ذاتلار اۇلیۇر؟ بو سۇرولارئن جوابئنئ قورئان چۇق آچئق ورمیشتیر: “آللاە، پیسلیگی؛ عاقلئنئ قوللانمایانلارئن اۆزەرینە بئراقئر.” (یونوس؛ 100) عاقلئنئ قوللانمایان، واحیی دیققاتا آلمایان تۇپلومو، آللاە رذیل وە آشاغئلئق اۇلماقلا جزالاندئرئر.
آصئل دۆشمانلارئمئز آللاە ایلە آلداتانلاردئر
قورئان شؤیلە دەر:
يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ ﴿۵﴾ إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا إِنَّمَا يَدْعُو حِزْبَهُ لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحَابِ السَّعِيرِ ﴿۶﴾ (سورة فاطر)
أی اینسانلار! حابرینیز اۇلسون کی، آللاهئن واعادئ موحاققاق گرچکتیر. ساقئن بو دۆنیا حایاتئ سیزی آلداتماسئن. ساقئن اۇ آلداتئجئ شەیطان سیزی، آللاە ایلە آلداتماسئن. چۆنکی شەیطان سیزە دۆشماندئر. سیز دە اۇنو دۆشمان توتون. اۇ أطرافئنا تۇپلانان طارافتارلارئنئ آنجاق جهننملیکلردن اۇلسونلار دییە داعوت أدر. (فاطئر سورەسی؛ 6-5)
اینسانئن أن یومشاق یؤنۆ، اینانچ دۆنیاسئدئر. شەیطان حپ بو یۇللا اینسانلارئ آلداتئپ آللاها دۆشمان أتمیشتیر. سؤمۆرۆ چارقئنئ حپ آللاهئن آدئ ایلە دؤندۆرمۆشتۆر. بیزیم أن بۆیۆک دۆشمانلارئمئز، دۆنیامئزئ وە آحیرتیمیزی آللاهئن آدئ ایلە کیرلتمەیە چالئشان شەیطانئن یانداشلارئدئر.
