شەیطانئن آلداتماسئ صانعاتئ وە حض. آدم اؤرنگی
آدم-شەیطان قئصصاسئنئ حپیمیز بیر یرلردن دینلەمیشیزدیر. بو قئصصا شەیطان ایلە اینسان آراسئنداکی ایلک قارشئلاشمانئن ناسئل اۇلدوغونو ایفادە أتتیگی گیبی شەیطانئن اینسانلارئ ناسئل قاندئردئغئ نۇقطاسئندا دا بیزە چۇق جیددی بیلگی ورمکتەدیر. قئصصانئن بیزە گؤرە ایلگی چکن یؤنلری شؤیلەدیر:
* شەیطانئن حض. آدمی قاندئردئغئ آغاچ هیچ یۇق اۇلمادئ. اۇ آغاجئن داللارئ حالا آرامئزدا وە شەیطان سۆرکلی عاینئ شەیی یاپاراق یاساق آغاجا بیزلری چکیۇر. بو حایاتتا حپیمیزین بیر یاساق آغاجئ موطلاقا واردئر. بو، کیمیسی ایچین پارا، کیمیسی ایچین قادئن، ماقام، شؤهرت وس. شەیطان نەیی آرزولویۇرساق، بیزی حپ اۇنا یؤنلندیرەجکتیر.
* حض. آدم، آللاهئن یاپتئغئ اویارئیئ دیققاتا آلمادئ وە ألیندەکی ایمکانلارئ قایبەتتی. عاینئ شکیلدە بیز دە آللاهئن بویروق وە یاساقلارئنئ دیققاتا آلمازساق ألیمیزدەکی ایمکانلارئ قایبەدر بۆیۆک بیر پیشمانلئق یاشارئز. آیرئجا شونو دا چۇق ایی قاوراماق زۇروندایئز؛ آللاها راغمن موتلولوق اۇلماز، آللاهئن بویروق وە یاساقلارئنا آیقئرئ اۇلان هیچبیر شەیدە حایئر یۇقتور، بؤیلە بیر ایشە بولاشمامئز بیزلری آصلا حوضورا اولاشتئرمایاجاقتئر. واحیە آیقئرئ هر بیر داعوت آصلئندا شەیطانئن چاغرئسئدئر.
* حض. آدم، کؤتۆ آرقاداش قوربانئ اۇلدو. اؤیلەیسە آرقاداشلارئمئزئ واحیە اویغون حارەکت أدن کیمسەلر ایچیندن سچملیییز. وە أن بۆیۆک دۇستوموزون آللاە اۇلدوغونو اونوتمامالئیئز. آرقاداش حاطئرئنا آللاهئن یاساقلارئنئ چیگنەینلر، شەیطانئ کندیسینە دۇست أدیننلر آللاهئن دۇستلوغونو قایبەدرلر.
* حض. آدم، آللاهئن قۇیدوغو یاساغئ دۆشۆنۆپ شەیطانی تکلیفی رددەتمەسی گرکیرکن اۇنا اویدو، اۇیسا کندی کندیسینە؛ “آللاهئن بانا ورمەدیگینی شەیطان مئ ورەجک یا دا بو آغاچ مئ ورەجک؟” دییە سۇرمالئیدئ. یا دا شەیطانا؛ “اۇ آغاچتان سن یە! بانا واعاد أتتیکلرین سنین اۇلسون!” دیەبیلملییدی. بیز دە کندیمیزە هدف بلیرلەرکن شەیطانئن واعاد أتتیکلری، آللاهئن واعاد أتتیگیندن داحا مئ جاذیب؟ شەیطان آللاهئن یاپامایاجاغئ بیر اییلیگی می یاپاجاق؟ دییە سۇراراق بو قئصصایئ تکرار اۇقویالئم.
* شەیطان اؤلۆمسۆز بیر حایات ، یئقئلماز بیر سالطانات واعاد أتتی… بونلار آللاها ماحصوصتور، اؤیلەیسە شەیطان آدمە آللاە اۇلمایئ تکلیف أتتی. بونو آچئقچا سؤیلەسەیدی، آدم اۇنا؛ “ساچمالاما!” دەردی، آما ایبلیس اینسانئن ایچیندەکی حاکیمییت دویغوسو وە حئرصلارئ قوللاناراق اۇنو وە أشینی اوتانچ وریجی بیر دوروما دۆشۆردۆ. بیزلر دە نەرەلرە چکیلدیگیمیزە، کیملرین پشیندن گیتتیگیمیزە دیققات أتملیییز. شاید واحیین چیزدیگی سئنئرلارئ آشان آیتلرە چکیلیۇرساق بو، کسینلینلیکلە شەیطانئن اۇیونودور، آصلا ایعتیبار أتمەملیییز.
* موطلاقا باعضئ گۆناەلارئ ایشلەمەیی چۇق ایستەریز. آللاە بیر حارام قۇیارسا موطلاقا أطرافئنا چکیجی بیر جاذیبە دە قۇیار. ذاتن اۇ ایستک اۇلماسایدئ ایمتیحان اۇلمازدئ. مثەلا آللاە قورئاندا -عاف أدرسینیز- اینسان پیسلیگی یەمەیی یاساقلاماز. چۆنکی هیچ عاقلئمئزا گتیرمەییز وە هیچبیر جاذیبەسی دە یۇقتور. بؤیلە بیر یاساغا گرک یۇقتور. اینسانلئق بونون یانلئش وە یاساق اۇلدوغونو فئطراتن بیلیر. ایمتیحان أن چۇق جانئمئزئن ایستەدیگی یردن گلیر. اؤیلەیسە شهوتیمیزە، مال حئرصئمئزا، حاکیمییت دویغوموزا، یؤنتیجی روحوموزا وە باشقا آرزولارئمئزا دیققات أدەلیم دە بیزی آدمین یاپتئغئ یانلئشئ یاپمایا سۆرۆکلەمەسین.
* آدم-شەیطان قئصصاسئ بیزە گؤستریۇر کی کؤتۆ آرقاداش، حئرصلارئنئن أسیری اۇلماق، واحیە اویغون یاشاماماق وە آللاهئن سئنئرلارئنئ قۇروماماق بیزی هر زامان پیشمان أدەجکتیر. فائیضلی کرەدی، ایچکیلی سۇفرالار، شانس اۇیونلارئ (قومار)، آحلاقسئز أیلملر وە سؤزلر، ایللە دە آدئم دویولسون، بن دە گؤرۆنەییم أگۇسو وس. بۆتۆن بونلارئن حپسی عاینئ یاساق آغاجئن فارقلئ داللارئدئر. شەیطان بونلارئ هر زامان چکیجی گؤسترەجکتیر. ایشتە آدم قئصصاسئ بو توزاغا دۆشمەمەمیز ایچین بیزە یاپئلان ایلاهی بیر اویارئدئر.
ایلگیلی قئصصا داحا دیققاتلئ اۇقوندوقچا موطلاقا داحا درین ماعنالارا دا اولاشئلاجاقتئر. شەیطانئن وە یر یۆزۆندەکی چئراقلارئنئن اۇیونونا گلمەمک ایچین آللاهئن بو قۇنودا یاپتئغئ اویارئلارئ تکرار تکرار تفککۆر أتملیییز.
تاصاووفتا شەیطان آلغئسئ
تاصاووفتا اؤیلەسینە غاریب بیر شەیطان آلغئسئ واردئر کی ایبلیس بونلارئ گؤرسەیدی، بو قادار دگر وریلدیگینی بیلسەیدی دویغولانئپ گؤزلری دۇلاردئ. تاصاووف ایچریسیندە شەیطانئن موواححید وە مۆمین بیر کیمسە اۇلدوغونو سؤیلەیەجک قادار ایلری گیدنلر مەوجودتور. بونلاردان بیر تانەسی حاللاجئ مانصوردور:
ایبلیسی؛ تەوحید، صاداقات، ثبات، جسارت، ائضدئرابئ گؤگۆسلەمە، عاشق وە سەوگیدە وفا گیبی اۆستۆن دگرلرین سمبۇلۆ اۇلاراق گؤرن ایلک صوفی حاللاجتئر. حاللاج، طاواسین آدلئ أثرینین “أزل وە ایلتیباس” بؤلۆمۆندە شؤیلە دەر:
“ایبلیس اؤنجە یاقارمئش، حاققئن یۇلونا چاغئرمئشتئ. گؤک ساکینلری ایچیندە ایبلیس گیبی تەوحید أری یۇقتو. تانرئیا، هیچ کیمسەیی ایشە قاتماماق اۆزەرە عیبادت أتمیشتی. حاق اۇنا؛ “سجدە أت!” دەمیشتی. “سندن غایرئیا سجدە أتمم،” دییە قارشئلئق وردی. حاق اۇنا: “اۇ حالدە، لاعنتیم اۆزەرینە دؤکۆلەجک،” دەدی. اۇ یینە؛ “سندن باشقاسئنا سجدە أتمم،” دییە جواب وردی.
“اینکارلارئم سنی تاقدیس، عاقلئم اؤنۆندە تحویث (شاشئرما). سندن آیرئ بیر شەی می کی آدم؟ اۇرتا یردە کیممیش ایبلیس؟ سندن باشقاسئنا یۇق بنیم یۇلوم، سنی سەون بۇینو بۆکۆک بیر قولوم.”
حاق، ایبلیسە سۇردو؛ ‘کیبیرلندین می؟’ جواب وردی؛ ‘سنینلە بیر حالظالئق برابرلیگیم بولونسایدئ بیلە کیبیرلنمک وە جببارلئق بانا یاقئشئردئ. اۇیسا کی بن أزلدن بری سنی تانئیان بیریییم.’
“آدمدن اۆستۆنۆم بن، حیذمتیم اۇندان قئدملی. شو عالملردە سنی بندن ایی تانئیان وار مئ کی؟ بنیم سندە مورادئم، سنین دە بندە مورادئن وار. وە سنین بنی ایستەیشین داحا أسکی. یا سندن باشقاسئنا سجدە أتسەیدیم!”
“سجدە أتمەیینجە آصلئما دؤنمەم گرکتی. چۆنکی سن بنی آتشتن یاراتمئشسئن. بو بیر گرچک. وە آتش آتشە دؤنەجک. سۇنوچ اۇلاراق تاقدیر أدیپ، سچمک سنین ألیندە.”
“نە قالدئ قۇپاجاق، نە وار قۇرقاجاق! ناسئل اۇلسا اوزاق دۆشمۆشۆم سانا. آنلادئم؛ بیر بانا، یاقئنلا اوزاق، سەوگییلە آیرئلئق اۇلور مو آرقاداش، آیرئلدئم؛ آیرئلئق اۇلدو آرقاداش. أی تەوفیقی ورن! سانا حامد، سانا ثنا، سچکین بیر قول أگیلمز باشقاسئنا!”
حاللاج شؤیلە دوام أدر:
“ایبلیس ایلە موسا، طور داغئنئن یاماجئندا قارشئلاشتئلار. موسا سۇردو: ‘أی ایبلیس! آدمە سجدە أتمکتن سنی آلئقۇیان نەیدی؟’ ایبلیس جواب وردی؛ تک تانرئ داعواسئ! أگر آدمە سجدە أتسەیدیم سنین گیبی اۇلوردوم. بیلیۇرسون، سانا بیر کرەجیک؛ ‘باق شو داغا!’ دەندی دە، همن باقئوردین. اۇیسا کی بانا بیر کرە سجدە أتمەم أمرەدیلدیگی حالدە، اینانجئما اۇلان سئمسئقئ باغلئلئغئم یۆزۆندن آدمە سجدە أتمەدیم.”
“موسا دەدی؛ ‘فاقاط أمرە قارشئ گلمیش اۇلدون!’ جواب وردی ایبلیس: اۇ بیر ایمتیحاندئ، أمیر دگیل!”
تانرئ، ایبلیسە یرینە گتیرەمەیەجگینی بیلدیگی حالدە بو أمری ورمیشتیر! ایبلیسە گؤرە بو أمیر یرینە گتیریلمەسی گرکن بیر أمیر دگیل، کندیسینە یؤنەلیک بیر سئنامادئر! تانرئنئن ایرادەسی /آرزوسو کندیسیندن باشقاسئنا سجدە أدیلمەمەسی یؤنۆندەدیر!
“موسا، ایبلیسە سۇردو؛ ‘آللاهئ حاطئرلار، آنار مئسئن؟ عاینئ آندا هم بن آنئلیۇروم، هم دە اۇ!’ دییە ایبلیس جواب وردی.”
شەیطاندان ‘أعوذۆبیللاە’ دیەرک آللاها هر سئغئندئغئمئزدا، ایبلیس بونو کندینە یاپئلمئش بیر آیرئجالئق، اۆستۆنلۆک اۇلاراق گؤرمکتەدیر. زیرا آللاە ایلە بیرلیکتە دائیما ایسمی آنئلماقتادئر!
ایشتە اۆنلۆ صوفینین شەیطانا اۇلان بیتمەین عاشقئ… آللاە شەیطانئ دۆشمان أدینمەمیزی أمرەدرکن حاللاج اۇنون نە قادار ولی وە أهلی تاقوا (!) اۇلدوغونو ایثبات أتمک ایچین عادتا آتمادئغئ تاقلا قالمئیۇر. آصلئندا شەیطان نە قادار مۆبارک بیر آداممئش دا حابریمیز یۇقموش!
حاللاجئن شەیطان حاققئنداکی یۇروملارئ بونلاردان سادەجە بیر تانەسیدیر. وردیگیمیز اؤرنکلری بیز اۆرتمییۇروز، دیلەین قایناقلارئ اینجەلەییپ داحا فاضلاسئنا اولاشابیلیر.
فهمی چچن ایلکای
