عئراقئ ایشغال أدن آمەریکانئن، اۇ زامانکی باشقانئ بونو تانرئدان آلدئغئ واحییلە یاپتئغئنئ سؤیلەمەمیش مییدی؟ بوندان سۇنرا دا، بو وە بنزەری یالانلارئ ایشیتەجگیز، چۆنکی آللاها ایفتیرا آتماق وە یاپتتئغئ اۇنجا رذیللیکتن سۆرکلی آللاهئ سۇروملو توتماق؛ تۆم ظالیملرین هر زامانکی کاراکتریدیر. آوروپادا حاچلئ سفرلری وە أنگیزیسیۇن واحشتی، ایسلام تۇپلوموندا حالا اۇلان مذهبسل چاتئشمالار وە تئۇکراتیک آنلایئشلار، حپ ظولۆملرینە آللاهئ اۇرتاق أتمک ایستەین ظالیم ایقتیدارلارئن وە دین آدامئ صئنئفئنئن أثریدیر. دۆن بؤیلەیدیلر، بوگۆن دە بؤیلەلر وە یارئن دا یینە بؤیلە اۇلاجاقلاردئر. بو دورومو گیۇردانۇ برونۇ، وجیز سؤزلری ایلە شؤیلە ایفادە أتمیشتیر: “تانرئ، ایرادەسینی حاکیم قئلماق ایچین یر یۆزۆندەکی ایی اینسانلارئ قوللانئر. یر یۆزۆندەکی کؤتۆ اینسانلار ایسە کندی ایرادەلرینی حاکیم قئلماق ایچین تانرئیئ قوللانئرلار.”
گرک گۆنجل یانسئمالارئیلا، گرک گچمیشتەکی قالئنتئلارئیلا؛ اؤزل اۇلاراق ایسلام جۇغرافیاسئندا، گنل اۇلاراق دا دۆنیا چاپئندا آللاەتان یتکی آلدئغئنئ سؤیلەین داحا دۇغروسو بو ایفتیرایئ اویدوران کیشی وە قوروملار، اینسانلارئ کندیسینە قول أتتیگی یتمییۇرموش گیبی، اۇلوشان باشئبۇشلوق وە آنارشی هاواسئنئ دا، آللاهئن تاقدیرینین گرگییمیش گیبی گؤسترمکتەدیرلر. ایشتە قورئان بو ظولۆم دۇلو گیدیشە دور دەمک ایچین گلمیشتیر. بو یۆزدن کیتابئمئزئ چۇق ایی تانئماق زۇروندایئز.
آللاە دۆشمانلارئ یالان سؤیلۆیۇرلار
ایسلام اۆممتی ایچریسیندە “قادر اینانجئنئ” سیستملی بیر شکیلدە باهانە أدیپ، ایلک اۇلاراق بایراقلاشتئرانلار؛ أمەویلردیر دیەبیلیریز. ایقتیدارئنئن ایلاهی ایرادەنین ایستگی اۆزەرینە گرچکلشتیگینی ایددیعا أدن أمەوی عائیلەسی، کندیسینە قارشئ گلمەیی آللاها عیصیانلا أش دگر قابول أدیۇردو. شو آلئنتئ ذیهنیمیزی فاضلاسئیلا آیدئنلاتاجاقتئر:
“موعاویە، صئففین ساواشئندا اۇردوسونا شؤیلە سسلنیۇردو: بیزیم بورالارا سۆرۆکلنیپ گلمەمیز، عئراقلئلارلا قارشئ قارشئیا قالمامئز، آللاهئن قاضا وە قادرییلەدیر. آللاهئن موراقابەسی آلتئندایئز. یۆجە آللاە شؤیلە بویورور:
آللاە دیلەسەیدی، ساواشمازلاردئ. آنجاق آللاە دیلەدیگینی یاپار. (باقارا؛ 253) یینە اۇ کوفەلیلرە شؤیلە سسلنیۇردو: أی کوفەلیلر! سیز ناماز قئلمادئغئنئز، زکات ورمەدیگینیز وە حاججەتمەدیگینیز ایچین می سیزینلە ساواشتئغئمئ سانیۇرسونوز؟ بیلیۇروم کی بونلارئ یاپیۇرسونوز. سیزە أمرەتمک وە سیزی یؤنتمک ایچین ساواشیۇروم. بونو (ایقتیدارئ) آللاە بانا وردیگی حالدە سیز کریە گؤریۇرسونوز.
یینە حالیفە موعاویە، عابدوللاە بین مسعود ایلە یاپتئغئ قۇنوشمادا؛ ‘حالیفەلیک، آللاهئن بیزە وردیگی بیر مۆلکتۆر.’ دەمیشتیر. صاعصاعا بین صاوحانا سؤیلەدیکلری ایسە، چۇق داحا ایلگی چکیجیدیر: ‘تۇپراق آللاهئندئر. بن آللاهئن حالیفەسیییم. آللاهئن مالئندان آلدئغئم بنیمدیر. بئراقتئغئم دا بانا جائیز اۇلاندئر.’ یینە صاعصاعا بین صاوحانئن بولوندوغو بیر تۇپلانتئدا؛ ‘آللاە، حالیفەلرە أن یۆجە اییلیگی وردی. اۇنلارئ جهننمدن قورتاردئ وە جننتی واجیب قئلدئ. سوریەلیلری دە یاردئمجئمئز یاپتئ.’ دەدی. اۇغلو یزیدە بیعات آلئرکن دە شؤیلە دییۇردو: ‘یزیدین ایقتیدارئ آلئشئ آللاهئن قاضاسئ وە قادرییلەدیر. یۇقسا حالقئن ایشی دگیلدیر.”
یزید دە، بیر قۇنوشماسئندا حالقا شؤیلە دەمیشتی: “بۇشونا چابا حارجامایئن. آللاە بیزی ایستییۇر. أگر آللاە بیر ایشی بگنمزسە اۇنو دگیشتیریر. موعاویە کندیسینین وە اۇغلو یزیدین حالیفە اۇلماسئنئن، آللاهئن قاضا وە قادرییلە اۇلدوغونو حالقئن ذیهینلرینە بو شکیلدە یرلشتیرمک ایستەدی. بوندان دۇلایئ دا، کندی فلسفەسینە اویغون اۇلان “جبیر” ایدئۇلۇژیسینی دستکلەیەرک بو فیکری یایدئ. دۇلایئسئیلا بو دەویردە اۇرتایا چئقان ایداری بۇزوقلوقلارئ وە سیاسی جینایتلری مشروع گؤسترمک ایچین زامانئن دەولت باشقانئ، آللاهئن تاقدیرینین وە أزلدە اینسانلارئن آلئنلارئندا یازدئغئ یازئنئن اؤیلە اۇلدوغونو، سادەجە آللاهئن قادرینی اینفاذ أتتیگینی ایلری سۆرەرک کندیسینی ساوونمایا چالئشمئشتئر. داحا سۇنرا ایقتیدارا گلن أمەوی حالیفەلری عاینئ پۇلیتیکایئ ایزلەمیش وە قادری کندی آرزولارئ ایستیقامتیندە ایستیثمارا دوام أتمیشلردیر. چۆنکی اۇنلارا گؤرە جبیر فیکری، یاپتئغئ هر تۆرلۆ ظولمۆ حاقلئ گؤسترەجکتی. بونون ایچین حالقا، باشلارئنا گلەجک هر تۆرلۆ بلانئن وە ظولمۆن آللاهئن قاضا وە قادرییلە اۇلدوغو فیکرینی ورمەیە چالئشتئلار. ناقلەدەجگیمیز شو اؤرنکلر، بو حوصوصو ووضوحا قاووشتوراجاقتئر.
حالیفە موعاویە اؤلدۆگۆندە، اۇغلو یزید، شؤیلە دەمیشتیر: “دیلەدیگینی یاپان، دیلەدیگینە ورن، دیلەدیگیندن آلان، دیلەدیگینی دۆشۆرن، دیلەدیگینی یۆکسلتن آللاها حامد اۇلسون.” اۇ، بو سؤزۆیلە حالیفەلیک ماقامئنا چئقارانئن دا ایندیرنین دە؛ آللاە اۇلدوغونو وە کندیسینین دە بو ماقاما آللاە طارافئندان گتیریلدیگینی ایما أتمەیە چالئشماقتادئر.
عابدولملیک بین مروان، عامر بین ساعیدی قاتلەتتیگی زامان حالقا شؤیلە ایعلان أدیلمەسینی أمرەتمیشتیر: “مۆمینلرین أمیری، دۇستونوزو أزلی قاضا وە یۆرۆرلۆکتە اۇلان ایلاهی حۆکۆم بؤیلە اۇلدوغو ایچین قاتلەتمیشتیر.” ایکینجی مروانئن شو سؤزۆ، قادری رددەدنلرە قارشئ نە درەجە حئنچ وە کین دۇلو اۇلدوغونو گؤسترمەسی باقئمئندان اؤنملیدیر: “کندیمی قادریلرە قارشئ گۆچلندیریپ، اۇنلارئ قئلئجئملا أزەجگیم.” أمەوی والیلری دە حالیفەنین سیاساسئ اویارئنجا جبیر ایدئۇلۇژیسینی گلیشتیرەرک کندی بؤلگەلریندە یایمایا غایرت گؤسترمیشلردیر. اۆنلۆ أمەوی والیسی حاججاج، باصرالئلارا شؤیلە دەمیشتی: “واللاهی اینسانلارا بیر قاپئیئ توتماسئنئ أمرەتسم، اۇنلار دا باشقا قاپئیئ توتسالار، اۇنلارئن قانلارئ آللاە طارافئندان حلال اۇلور.” چۆنکی حاججاج، آللاهئن چیزدیگی قادری اینفاذ أتمکتەدیر.
حالیفە موعاویە، زیاد بین أبیهییی باصرا والیسی اۇلاراق تاعیین أتتیگیندە، باصرا حالقئنا شؤیلە حیطاب أتمیشتیر: “أی اینسانلار! سیزین سیاستچینیز، سیزین قۇرویوجولارئنئز اۇلموش بولونیۇروز. سیزی آللاهئن بیزە وردیگی یتکەیلە یؤنتەجگیز. سیزی آللاهئن بیزە احسان أتتیگی غانیمتلە قۇرویاجاغئز. بو یرل یؤنتیجیلر ایقتیدارئ تمثیلن عادتا کندیسینی آللاهئن یر یۆزۆندەکی تمثیلجیلری اۇلاراق اؤنە سۆرمەیە چالئشان حالیفەلرین یاپتئغئ تاصارروفلارئ مشروع حالە گتیرمک ایستەمکتەدیرلر. دۇلایئسئیلا أمەویلر دەوریندە؛ “قادر اینانجئ، یایغئن بیر سوچ وە گۆناە ایشلەمە آلتی حالینە گتیریلمیشتیر.”
آللاهئن تاقدیرینی یرینە گتیرمک ایچین (!) عاقئل آلماز ایشکنجە وە تاحریفلر یاپابیلیۇرلاردئ. أمەوی حانەدانئ کندی دەوریندەکی یاشایان پک چۇق عالیمە یوقارئدا ساووندوغو دەولت ایدئۇلۇژیسینی قابول أتتیرەبیلمک ایچین باسقئلار یاپمئش، جینایتلر ایشلەمیشتیر. ظولمە اوغرایانلاردان بیر تانەسی دە ماعبد أل-جۆهنی اۇلموشتور.
اینسان ایچین اؤنجەدن بلیرلنمیش بیر قادر آنلایئشئنئ قابول أتمەین ماعبدین قادرە باقئش آچئسئ، اؤلدۆرۆلمەدن اؤنجە حاججاج بین یوسوف أث-ثقافی ایلە آراسئندا گچن بیر تارتئشمادا آچئقچا گؤرۆلمکتەدیر. حاججاج، ماعبدە: آللاهئن سانا یاپتئغئ تاقسیماتئ ناسئل بولیۇرسون؟ دەدیگیندە ماعبد: “بنی آللاهئن تاقسیماتئیلا باش باشا بئراق، أگر اۇنون تاقسیماتئندا بانا دۆشن بو ایسە، بن بونا راضئیئم،” دەر. بونون اۆزەرینە حاججاج: سنین بو شکیلدە ألینین قۇلونون باغلانماسئ، آللاهئن قاضاسئ ایلە دگیل میدیر؟ سۇروسونا، ماعبد: “بنی سندن باشقاسئنئن باغلادئغئنئ گؤرمەدیم. هایدئ، باغلارئمئ چؤز. أگر آللاهئن قاضاسئ بونا مۆداحیل اۇلورسا، اۇنا دا راضئیئم،” دەر. حاججاج، ایلاهی قادرین هر شەیی بلیرلەدیگی فیکرینی ساوونورکن ماعبد، بو دۆشۆنجەیە ایعتیراض أدەرک شو آن ایچین قارشئلاشتئغئ دورومون آللاەتان دگیل، حاججاجئن کندیسیندن قایناقلاندئغئنئ ایفادە أتمکتەدیر.
أمەوی عائیلەسینین زۆربالئق دۇلو یؤنتیمینە قارشئ طاوئر آلانلاردان بیر تانەسی دە، اۆنلۆ عالیم حاسان باصریدیر. حاسان باصری، حالیفە عابدۆلملیک بین مروانا بیر مکتوب یازئپ أمەوی حانەدانئنئن ایقتیدارئنئن ایلاهی قایناقلئ اۇلدوغو ایددیعاسئنئ رددەتتیگی گیبی اینسانئن أیلملریندن یینە کندیسینین سۇروملو اۇلدوغونا وە أزلی بیر یازغئنئن اۇلمادئغئنا وورغو یاپمئشتئر.
حاسان باصرینین قادر قۇنوسونداکی گؤرۆشلری اؤزتلە شؤیلەدیر: “أی مۆمینلرین أمیری! بیلمیش اۇل کی، آللاە یاپئلاجاق ایشلری کسین اۇلاراق اؤنجەدن تاقدیر أتمەمیشتیر، فاقاط شؤیلە یاپارسانئز سیزە بؤیلە یاپارئم، بؤیلە یاپارسانئز سیزە شؤیلە یاپارئم، دییۇر وە اۇنلارئ آنجاق عامللرە گؤرە جزالاندئریۇر. آللاە کندیسینە عیبادت، دوعا أدیلمەسینی وە یاردئم دیلنمەسینی أمرەدیۇر. دیققاتلئ اۇل! ساقئن؛ ‘آللاە، یاساقلادئغئ بیر شەیی قوللارئنا قادر اۇلاراق یازمئشتئر، قوللارئ ایلە أمرەتتیگی شەیلر آراسئنا گیرمیشتیر، یازدئغئ قادرە آیقئرئ اۇلاراق چاغرئ یاپان نبی گؤندرمیشتیر، سۇنرا هم دۇغرو یۇلا گیرمەیە مۆساعادە أتمەییپ هم دە دۇغرو یۇلا گیرمەدیلر دییە قوللارئنا أبدیین عاذاب أدەجکتیر’ دەمە! زیرا آللاە ظالیملرین ایفتیرالارئندان بری وە یۆجەدیر. یینە حاسان باصری ‘ایشلریمیز آللاهئن تاقدیری ایلە اۇلیۇر’ دییۇرلار، سؤزۆنە؛ “آللاە دۆشمانلارئ یالان سؤیلۆیۇرلار” دیەرک قادر اینانجئنئ ظولۆملرینە دالدا یاپان تۆم ظالیملرە بوگۆن دە جانلئلئغئنئ قۇرویان گنلگچر بیر جواب ورمیشتیر.
أمەویلرین سیستملشتیردیگی وە تامامن جاهیلیە دەوریندن میراث قالان بو اینانچ، ماعال أسف بوگۆن گلەنگیمیزین ساووندوغو “قادر اینانجئدئر”. یوقارئداکی آلئنتئلار، بو ذیهنییتە صاحیب اۇلانلارئن ایقتیدارا گلینجە؛ نەلر یاپابیلەجگینی، کندیسینی ألشتیرنلرە ناسئل بیر واحشت اویغولایابیلەجگینی گؤزلر اؤنۆنە سرمکتەدیر. ایسلام اۆممتینە سۆرۆنمەیی ایلاهی تاقدیر اۇلاراق گؤسترن تۆم ریوایتلر وە بونلارئ دین دییە آنلاتان شەیطانئن چئراقلارئندان بیر آن اؤنجە قورتولماق زۇروندایئز. بو گیبیلرین ایقتیدارا گلمەسی دیمک؛ آصلئندا قان، کین وە “دینجی واحشتین” ایقتیدارا گلمەسی دیمکتیر. ظولمۆ قادر سایان بو گیبیلرین ماقام وە ماددیات ایچین آتمایاجاغئ ایفتیرا وە ایشلەمەیەجگی جینایت یۇقتور.بونلارئ دوردوراجاق قورئاندان باشقا بیر گۆچ دە یۇقتور. بو گرچکلری آنلاتمایئپ ماثاللارلا اینسانلارئن ذیهینلرینی اویوشتوران وە اویوتان حۇجالار (!) یاعنی ماثالجئ دەدەلر بو سوچا فاضلاسئیلا اۇرتاقتئرلار!
گلەنکسل قادر اینانجئنئ ساوونانلارئن شوعورسوزجا نەیی ساووندوغونو شیمدی چۇق داحا ایی آنلئیۇروز. تاصاووفی قادرجی آلغئ، اؤیلەسینە چۆرۆمەیە اوغرامئش کی، آرتئق شەیح، ولی زینا بیلە یاپسا آصلئندا آللاهئن تاقدیرییلە اۇلدوغونو، زینا یاپماسئنئن آللاهئن قاباحاتئ اۇلدوغونو (حاشا!) ایددیعا أدر حالە گلدیلر. آللاە طارافئندان یوموشلاندئرئلدئغئنئ، کندیسینین اؤزل یتکیلی کیشیلر اۇلدوغونو سؤیلەینلرە وە اینسانلارا زۇربالئق یاپئپ بونون آللاهئن تاقدیری گیبی آنلاتان ظالیم مۆشریکلرە، بیز دە حاسان باصرینین دیلییلە جواب وریۇروز: “آللاە دۆشمانلارئ یالان سؤیلۆیۇرلار!”
مۆسلۆمانجا طاوئر، ایمتیحان اۇلدوغو بیلینجییلە حارەکت أتمک، حایاتئنئن مرکزینە قورئانئ قۇیماق، کندی ساعادتینی قازانماق ایچین چابا گؤسترمەسینی بیلمک وە باطئل اینانئشلارلا اینسانلارئ زهیرلەینلرە قارشئ عیلیم یۇلو ایلە “قوتسال عیصیان” باشلاتماقتئر. حاقسئزلئغا عیصیان أتمەسینی بیلمەین هیچبیر بنلیک، کندی گۆجۆنۆ فارق أدەمەیەجک، هیچبیر ینیلیک اۆرتەمەیەجکتیر. بو کیشی سادەجە “سۆرۆدن” بیریسی اۇلاراق قالاجاقتئر. أوت! آللاهئن بیزیم ایچین بلیرلەدیگی اؤلچۆلرە راضئیئز، آنجاق آللاە آدئنا سؤمۆرۆلمەیە آصلا راضئ اۇلامایئز.
فهمی چچن ایلکای
