اونوتمایالئم کی، آللاە هر سؤزۆمۆزۆ قایدەتتیرمکتەدیر. (قاف؛ 17-18) آللاە سؤزلرینی وە أیلملرینی یازدئردئغئ کیمسەلری بیزە حابر ورمیشتیر. (آلی عیمران؛ 181)، (نیسا؛ 81) وە (مریەم؛ 79)
یینە حاطئردان چئقارمایالئم کی:
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَا يَكُونُ مِنْ نَجْوَى ثَلَاثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ وَلَا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سَادِسُهُمْ وَلَا أَدْنَى مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ مَا كَانُوا ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿۷﴾ (سورة المجادلة)
گؤکلردە اۇلانلارئ دا، یردە اۇلانلارئ دا آللاهئن بیلدیگینی بیلمز میسین؟ اۆچ کیشینین گیزلی بولوندوغو یردە دؤردۆنجۆسۆ موطلاقا اۇدور، بش کیشینین گیزلی بولوندوغو یردە آلتئنجئسئ موطلاقا اۇدور. بونلاردان آز وەیا چۇق اۇلسونلار وە نەرەدە بولونورسا بولونسون؛ اۇ، موطلاقا اۇنلارلا برابردیر. سۇنرا قئیامت گۆنۆ، یاپتئقلارئنئ اۇنلارا حابر ورەجکتیر. دۇغروسو آللاە هر شەیی بیلندیر. (مۆجادلە سورەسی؛ 7)
آیتتن نت اۇلاراق آنلاشئلدئغئ اۆزەرە آللاە تۆم أیلم وە سؤیلملریمیزی دنتلەمکتەدیر. قئیامت گۆنۆ دە قارشئمئزا چئقاراجاقتئر. شو حالدە آغزئمئزدان چئقانلارا چۇق دیققات أتملیییز. نەرەیە واراجاغئنئ حساب أتمەدن، کیمین حاققئندا قۇنوشتوغوموزو دۆشۆنمەدن گلیشیگۆزل اۇرتایا آتتئغئمئز هر بیر سؤز بیزی ماحجوب أدەجکتیر.
آللاهئن ألچیسی شؤیلە بویورماقتادئر: “آللاها وە آحیرت گۆنۆنە ایمان أدن کیمسە، یا حایئر سؤیلەسین وەیا سوسسون.” (بوحاری) نبی (ع) سوسمایئ یا دا قۇنوشمایئ ایمان ایلە ایرتیباطلاندئرماقتادئر، زیرا اینسانئن سؤزلری ایلە آحیرتینی گۆزللشتیرەبیلەجگی گیبی أبدی حۆسرانئنا دا نیدن اۇلابیلیر.
بورادا شو سۇرونو سۇرمامئز گرکمکتەدیر. کندیمیز حاققئندا راضئ اۇلمادئغئمئز شکیلدە قۇنوشولدوغوندا قئزیۇروز. پکی، آللاهئن کندیسی حاققئندا راضئ اۇلمادئغئ شکیلدە قۇنوشورساق، بیر دە بونون شارقئسئنئ ایلاهیسینی یاپئپ تۇپلوم ایچیندە یایارساق سۇنوچلارئ نە اۇلور؟ بیزیم آحیرتیمیزی ناسئل أتکیلەر؟ بو نۇقطادا شو حادیثی آنئمساماق یریندە اۇلاجاقتئر:
“… بیر قول آللاهئن غاضابئنئ گرکتیرن بیر سؤزۆ هیچ اؤنمسەمکسیزین سؤیلەییوریر دە آللاە اۇنو بو سؤزۆ سببییلە جهننمین دیبینە آتار.” (بوحاری)
لهوەل حادیث توزاغئندان حابریمیز وار مئ؟
یۆجە آللاە شؤیلە بویورور:
وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ ﴿۶﴾ (سورة لقمان)
اینسانلاردان اؤیلەلری واردئر کی، هیچبیر بیلگییە دایانماقسئزئن آللاهئن یۇلوندان ساپتئرماق ایچین سؤزۆن “بۇش وە آماچسئز (لهوەل حادیث)” اۇلانئنئ ساتئن آلماقتادئر وە اۇنو بیر أگلنجە قۇنوسو أدینمکتەدیر. ایشتە اۇنلار؛ اۇنلار ایچین آشاغئلاتئجئ بیر عاذاب واردئر. (لۇقمان سورەسی؛ 6)
آیتتە گچن “لهوەل حادیث” ایفادەسی، اینجەلەدیگیمیز باشلئقلا ایرتیباطلئ اۇلدوغوندان، بو قۇنویا داحا اؤنجە دگینن حۆسەین أجەنین یۇروملارئنئ اؤزتلە ناقلەتمەیی اویغون بولدوق:
“لهوەل حادیث” قئساجا؛ ایستک وە توتقولارئ قئشقئرتان، آزدئران، کیشییی اۇیالایان، آللاها ایطاعاتتان اوزاقلاشتئران؛ بۇش، گرکسیز، فایداسئز سؤزلردیر لافلاردئر. بو گیبی سؤزلر کیشییی ایشیندن آلئقۇیابیلیر، اۇیالایابیلیر، دیققاتئنئ باشقا شەیلرە چکەبیلیر، قافاسئنئ قارئشتئرابیلیر. بونلار، دەدیقۇدو اۇلدوغو گیبی، ساچما ساپان قۇنوشما، سولو وە ضارارلئ شاقالار، بۇش گۆلدۆرۆلر، گوەزەلیکلر، ساچما ساپان حیکایەلر، رۇمانلار، ماثاللار، أفسانەلر، ناغمەلر، مۆزیکلر، اینسانئ ساپتئران فیکیرلر گؤرۆشلر اۇلابیلیر.
بورادا دیققات أدیلمەسی گرکن شەی؛ “لهوەل حادیث” دییە نیتەلنن شەیین، اینسانئ هیدایتتن اوزاقلاشتئرماسئ وە آللاها ایطاعاتتان آلئقۇیماسئدئر. شۆبهەسیز حافیف وە درس وریجی شاقالار، عیبرت وریجی وە حیکمت دۇلو حیکایەلر، ماثاللار، أفسانەلر، اینسانئ گۆناها سۆرۆکلەمەین سۆسلۆ سؤزلر، چیرکینلیگی وە گۆناهئ اؤومەین مۆزیکلر ایسلام اینانجئنا آیقئرئ اۇلمایان گؤرۆش وە فیکیرلر حارام دگیلدیر.
ایبنی جریر دییۇر کی: “لهوەل حادیث” آللاهئن آیتلریندن وە اۇنون یۇلونا اویماقتان آلئقۇیان هر تۆرلۆ سؤزدۆر کی، بونو سؤیلەین، آللاها وە مۆسلۆمانلارا موحالفت اۇلسون دییە سؤیلەمکتەدیر. پەیغامبریمیزین تبلیغییلە باش أدەمەین، اینسانلارئن اۇنو دینلەمەسینی اؤنلەیەمەین مککە مۆشریکلری، ‘لهوەل حادیثی’ بیر توزاق اۇلاراق قوللانیۇرلاردئ. بو یۇللا قورئان آیتلرییلە، پەیغامبریمیزین سؤزلرییلە آلای أدیۇرلاردئ. بؤیلەجە قورئانئن أتکیسینی وە اۇنا اۇلان ایلگییی آزالتمایا چالئشیۇردو.
“لهوەل حادیث” یۇلونا باش ووران کؤتۆ نییتلیلر، ایشین باشئندا نییتلرینی بللی أتمزلر. حاق سؤزە قولاق ورنلرە، ایسلام هیدایتینە ایلگی گؤسترنلرە؛ “سیزی ساپئتماق ایچین بؤیلە یاپیۇروز” دەمزلر. اۇنلار بو یۇللا، ایسلام آنلایئشئنئ تمیز آحلاق وە ساغلام اینانجئ بۇزمایا، اینسانلارئ بو اینانجئن أتکیسیندن اوزاقلاشتئرمایا چالئشئرلار. اۇنلارئن أتکیسیندە قالانلار دا -قورئانئن دەییشییلە- “بیلگیسیزجە آللاە یۇلوندان” ساپتئرماق ایستەینلرین اۇیونونا گلیرلر.
“لهوەل حادیث” توزاغئ: بو یؤنتمین اؤزۆندە، هم بۇش ایشلر، حۇشا گیدن أگلنجەلر، هم دە پەیغامبریمیزین داعوتییلە بیر آلای أتمە واردئر. نیتەکیم بو آلای أتمە سیلاحئ دیگر پەیغامبرلرە قارشئ قوللانئلدئغئ گیبی، پەیغامبریمیزە قارشئ دا قوللانئلمئشتئر. (حیجر؛ 94-95) وە (أنعام؛ 10-11) بو یؤنتمە باش وورانلار، ایلاهی واحیی آلایا آلماق، اۇنو ماسقارا حالینە گتیرمک ایستەیەجکلر، اۇنا اینسانلارئن ایلگیسی اۇلماسئن دییە، چشیتلی أگلنجە وە اۇیالایئجئ شەیلرلە اۇنلارئ مشغول أدەجکلر، بؤیلەجە قورئانئن أتکیسینی آزالتاجاقلار، اۇنا اۇلان ایلگییی کسمەیە چالئشاجاقلار. اۇ گۆنۆن شارطلارئندا بو گؤرۆنتۆیۆ، گۆزل سسلی شارقئجئ قئزلار، ناغمەلی سازلار وە أتکیلەیجی عاجم قاهرامانلئق حیکایەلری تاماملئیۇردو. تاریح بۇیونجا بو اۇیالاما آراچلارئ داحا گلیشتی.
کؤتۆلۆک اۇداقلارئ ایسلام وە اۇنون باغلئلارئنا قارشئ “لهوەل حادیث” توزاغئنئ هر زامان قوللانمئشلاردئر. بوگۆن ایسە بۆتۆن دۆنیا گنچلیگی بو “لهوەل حادیث” تاجیرلرینین آغئنا دۆشمۆش گیبیدیر. دۆنیانئن هر طارافئندا اینسانلارئ اۇیالایان، اویوتان، جیددی ایشلرلە اوغراشماقتان اوزاقلاشتئران چشیتلی أگلنجە تۆرلری گلیشمیش، بو أگلنجەلر وە اۇیالایئجئ شەیلر نەرەدەیسە کیتلە کۆلتۆرۆ حالینە گلمیشتیر. “بۇش سؤزۆن مۆشتریسی جۇق اۇلور” اؤرنگیندە اۇلدوغو گیبی، بۆتۆن کیتلەلر، اؤنۆنە سۆرۆلن چاغداش اۇیالایئجئ آراچلارلا مشغول أدیلمکتەدیر. بوگۆن اینسانلارا حیطاب أدن مدیا آراچلارئنئن یۆزدە قاچئ اینسانلارا فایدالئ شەیلری سونیۇرلار؟ بونجا تلەویزیۇن کانالئنئن ایچریسیندە قاچ تانەسی “لهوەل حادیث” دەنیلەبیلەجک بۇش ایشلرلە اوغراشمئیۇر؟ یۆزدە قاچئ اینسانلارئ حاق یۇلدان، آللاها ایطاعاتتان اوزاقلاشتئرمئیۇر؟ گازەتەلرین، درگیلرین، دیگر ایلتیشیم آراچلارئنئن قاچتا قاچئ اینسانلارا گرچگی آنلاتیۇر؟ پەیغامبر دؤنمیندە ناضئر بین حاریثە گیبی بیرقاچ کیشی اینسانلارئ حاق داعوتتن اوزاقلاشتئرماق ایچین اۇیالایئجئ بۇش سؤزلرە وە أگلنجەلرە باش ووریۇردو.
گۆنۆمۆزدە ایسە بو یوموشو یرینە گتیرنلری سایماق مۆمکۆن دگیلدیر. حاتتا بیرچۇق سیاسی گۆچ، کیتلەلری بو تۆر أگلنجەلرە، اۇیالایئجئ شەیلرە تشویق أدیۇرلار. بو چابا بیرچۇق اۆلکەنین دەولت پۇلیتیکاسئ حالینە گلمیش بولونیۇر. توتتوغو بیر سپۇر تاقئمئ ایچین جان ورن سپۇر حاستالارئ، مۆزیک مرکزلرینی تئقا باسا دۇلدوران، سەودیگی شارقئجئنئن ناغمەلرییلە کندیندن گچن، سەودیگی شارقئجئ وەیا آرتیستی آدئم آدئم ایزلەین، اۇنلارئ ایدۇل حالینە گتیرن کیشیلر “لهوەل حادیث” مۆشتریسی دگیل میدیر؟
مۆزیکلە، سپۇرلا، سکسلە وە دیگر تۆرلۆ تۆرلۆ أگلنجەلرلە ایگدیش أدیلن، اویوشتورولان گۆنۆمۆز اینسانئ، باشقا بیر شەیلە اوغراشاماز، أطرافئندا نە وار نە یۇق دییە مراق بیلە أدەمز حالە گلمیشتیر. چۆنکی کندینی اۇیالایاجاق یترلی مشغولییتی واردئر. ایسپانیا دیکتاتؤرۆ فرانکۇنون؛ “بو قادار یئل بو حالقئ ناسئل اۇیالادئن، دیکتاتؤرلۆگۆنۆ ناسئل سۆردۆردۆن؟” دییە سۇران گازەتەجییە وردیگی جواب شودور: “سپۇر وە سکسلە”.
بن کیمیم؟ نەرەدن گلدیم وە نەرەیە گیدیۇروم؟ آللاە بنی نیچین یاراتتئ؟ اؤلۆم سۇنراسئندا نەلر اۇلاجاق؟ عاجابا راببیم بانا ناسئل موعاملە أدەجک؟ بو حایاتئن سۇنو نە اۇلاجاق؟ یر یۆزۆندە بنیم یوموشوم نەدیر؟ دییە دۆشۆنمەین، آنجاق توتتوغو بیر فوتبۇل تاقئمئنا حایاتئنئ فدا أدن، دیلی بیر کرە آللاە دەمەیە اۆشندیگی حالدە حایاتئنئ مۆزیکلە دۇلدوران، قورئان آیتلرینی هیچ دۆشۆنمزکن، قافاسئنئ ساپتئرئجئ، ساچما ساپان اؤیکۆ، رۇمان، فلسفە وە فیلملرلە دۇلدوران؛ “لهوەل حادیث” توزاغئنا دۆشمۆش سایئلماز مئ؟ آللاهئ بیر دفعا بیلە راضئ أتمەیی دۆشۆنمەدیگی حالدە، نفسینین ایستکلرینی یرینە گتیرمەیی، أگلنجە ایحتیاجئنئ گیدرمەیی حایاتئنئن هدفی حالینە گتیرن، بۇش سؤزلرین أتکیسیندە قالمئش دیمکتیر.
تکرار حاطئرلاتماق گرکیر کی؛ “لهوەل حادیث” اینسانئ بۇش ایشلرلە اۇیالایئپ، آللاها ایطاعاتتان اوزاقلاشتئران هر شەیدیر. بونون آراچلارئ هر دەویردە دگیشەبیلیر. ایسلاما آیقئرئ اۇلمایان، گۆناها گؤتۆرمەین، حایرا آراجئ اۇلان، کیشییی عیصیانا وە ساپئقلئغا گؤتۆرمەین هر تۆرلۆ أگلنجە، مۆزیک، مدیا فاعالییتی، سپۇرلار، یایئن آراچلارئ، حیکایە وە رۇمان گیبی شەیلر، آشئرئ اۇلماماق وە اؤلچۆلۆ اۇلماق شارطئیلا حلال سئنئرلارئ ایچریسیندەدیر. بۆتۆن بونلارداکی آشئرئلئق اینسانئ “لهوەل حادیثین” وە بونو قوللاناراق اینسانلارئ ساپتئرماق ایستەینلرین توزاغئنا دۆشۆرەبیلیر.
