تاعریفیمیزدە گچن عونصورلارئ آچئغا چئقاراراق بو کۆلتۆرۆن ایچریگینی شؤیلەجە ایفادە أدەبیلیریز:
* موسیقی ایلە رنکلندیریلن گۆزللیک یارئشمالارئ وە دفیلە تۆرۆ صانعات أتکینلیکلری آدئ آلتئندا جینسللیگی پازارلاما،
* قادئن وۆجودونون أرۇتیک بؤلگەلرینی آچئغا ووران گییسی مۇدالارئ،
* لۆکس یاشام بیچیمی /آشئرئ ایسراف،
* آرقاداشلئق /بیرلیکتەلیک آدئ آلتئندا طابیعیلشتیریلن زینا، هۇمۇسکسۆئللیک وە لزبیەنلیک،
* آلکۇل وە اویوشتوروجو قوللانئمئ،
* قادئن پازارلاماجئلئغئ،
* مدیا آراجئلئغئ ایلە شؤهرت دیلنجیلیگی،
* جینسللیک اؤگەلری آغئر باسان موسیقی پرۇگراملارئ،
* دەدیقۇدو، ایفتیرا، شانتاژ وە بونلارا دایالئ رقابت،
* ایشلنن آحلاقسئزلئقلارئ /گۆناەلارئ تام بیر روح سفالتی ایچیندە میکرۇفۇنلار اؤنۆندە آچئغا وورما،
* بو چیرکین یاشام طارزئنئ چئقار وەیا چاغداشلئق آماجئیلا گازەتەلر، اؤزل درگیلر، رادیۇلار وە تلەویزیۇن کاناللارئ آراجئلئغئیلا تۇپلوما ایمرنیلەبیلیر بیر حایات طارزئ اۇلاراق سونما.
تلەوۇلە کۆلتۆرۆنۆن آچئغا چئقارئلان عونصورلارئنئن هر بیری، قورئان وە سۆننتلە یاساقلانمئش ایشلملردیر. یاپئلماسئندان اؤتۆرۆ راببیمیزین حوضوروندا سۇرغولاناجاغئمئز وە عاذابلاندئرئلابیلەجگیمیز ایسلامی حاراملاردئر…”
عالی رئضا دمیرجان حۇجا، أگلنجە چئلغئنلئغئنا ألشتیریلرینی شؤیلە سۆردۆرۆر:
“تلەوۇلە کۆلتۆر، یاشادئغئمئز دؤنمین چؤزۆلمەسی گرکن آنا پرۇبلملریندن بیرینی اۇلوشتورموشتور.
گیدەرک آرتان اۇراندا دا اۇلوشتورماقتادئر. چۆنکی بو سۇیسوز شەیطانی کۆلتۆر، لۆکس یاشامئ قامچئلاماقتا، وارلئقلئ عائیلەلرین چۇجوقلارئنئ یۇزلاشتئرماقتا، یۇقسول گنچلردە اؤنجەلری ایمرنمە وە تاقلید، سۇنرالارئ دا دۆشمانلئق دویغولارئنئ اۇلوشتوروپ پکیشتیرمکتەدیر. (…)”
“روحوموز، بدنیمیز وە ماللارئمئز اۆزەریندە آللاهئن أگەمن اۇلدوغو، اۇنون بویروق وە یاساقلارئنا گؤرە یاشاماسئ گرگی، دۆنیا وە آحیرت ساعادتینین آنجاق بؤیلەجە ساغلانابیلەجگی حاقیقاتئ اؤگرتیلملیدیر. اؤزللیکلە دە آلکۇللۆ ایچکی، اویوشتوروجو ماددە، زینا، أشجینسللیک، لۆکس، ایسراف، گۆناەلارئ آچئغا وورما، ایفتیرا، اینسانلارئ چکیشتیرمە، پزەونکلیک، چیرکینلیکلری پرۇپاگاندا، قومار، وۆجودون أرۇتیک بؤلگەلرینی تشهیر، چئپلاقلئق وە بنزەری سؤز، داورانئش وە ایشلرین دینن حاراملئغئ وە عاقلن پیسلیگی آنلاتئلمالئدئر. بؤیلەجە شەیطانی فئسئلتئلارا وە شەیطانلاشمئش یاشام بیچیملرینە قارشئ قۇرویوجو گۆچ اۇلوشتورولمالئدئر.
یۆرکتن تؤوبەلر أدیلمەدیکچە ایشلنن بو تۆر فیعیللرین آحیرت عاذابئنا اوغراتاجاغئ دویورولمالئدئر.
بۆتۆن بونلار یاپئلمادئقچا تلەوۇلە کۆلتۆرۆ ایلە مۆجادلەدە اۇلوملو سۇنوچلار آلماق مۆمکۆن دگیلدیر.
باقارا سورەسینین 168-169-نجو آیتلرییلە یاپئلان وە اؤزلدە تلەوۇلە کۆلتۆرۆنە قارشئ یاپئلمئش اۇلاراق آلغئلانابیلەجک اۇلان ایلاهی اویارئیلا قۇنوموزو باغلایالئم: “أی اینسانلار! یر یۆزۆندە مشروع وە ایی نە وارسا یەییپ ایچەرک اۇندان فایدالانان. (فایدالانئرکن سیزین ایچین یوموشلاندئرئلان) شەیطانئن آدئملارئنئ ایزلەمەیین. زیرا اۇ، سیزین آپآچئق دۆشمانئنئزدئر. اۇ سیزی یالنئزجا کؤتۆلۆک ایشلەمەیە، چیرکین وە ییگرنچ ایشلر یاپمایا وە حاققئندا بیلگی صاحیبی اۇلمادئغئنئز شەیلری آللاها ایسناد أتمەیە چاغئرئر.”
آللاە جننت واعاد أتتیگی مۆمینلرین واصئفلارئنئ وریرکن اۇنلارئن بۇش ایشلردن یۆز چەویرن کیمسەلر اۇلدوغونو سؤیلەر:
الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ ﴿۲﴾ وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ ﴿۳﴾ (سورة المؤمنون)
اۇنلار کی، نامازلارئندا حوشوع ایچیندەدیرلر. اۇنلار کی، بۇش وە یارارسئز شەیلردن یۆز چەویریرلر. (مۆمینون؛ 2-3)
ذەوقلرینین پشیندن گیدیپ واحیین اؤلچۆلرینی اونوتانلارئن بیر مۆددت سۇنرا واحیە دۆشمان موحتملدیر. آللاە بو گیبی کیمسەلرین قۇرقونچ سۇنلارئنئ بیزلرە شؤیلە آقتارئر:
فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءَلُونَ ﴿۴۰﴾ عَنِ الْمُجْرِمِينَ ﴿۴۱﴾ مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ ﴿۴۲﴾ قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ ﴿۴۳﴾ وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ ﴿۴۴﴾ وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ ﴿۴۵﴾ وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ ﴿۴۶﴾ حَتَّى أَتَانَا الْيَقِينُ ﴿۴۷﴾ فَمَا تَنْفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ ﴿۴۸﴾ فَمَا لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ ﴿۴۹﴾ (سورة المدثر)
اۇنلار جننتلر ایچیندە گۆناهکارلارئن دورومونو سۇرارلار: “سیزی شو یاقئجئ آتشە سۇقان نەدیر؟” اۇنلار شؤیلە جواب وریرلر: “بیز ناماز قئلانلاردان دگیلدیک، یۇقسولو دۇیورمویۇردوق، (باطئلا) دالانلارلا بیرلیکتە دالیۇردوق، جزا گۆنۆنۆ دە یالان ساییۇردوق.” سۇنوندا بیزە اؤلۆم گلدی چاتتئ. آرتئق شفاعاتچئلارئن شفاعاتئ اۇنلارا فایدا ورمز. بؤیلە ایکن اۇنلارا نە اۇلیۇر کی اؤگۆتتن یۆز چەویریۇرلار؟ (مۆددثثیر سورەسی؛ 40-49)
آیتلر دیققاتلئجا اینجەلنیرسە بۇش ایشلرین، أگلنجە توتقوسو، نامازئ ترک أتمەیە وە ایمان أساسلارئنئ یۇق سایمایا گؤتۆردۆگۆ فارق أدیلیر. یینە نامازئنئ قئلان وە بۇش ایشلردن یۆز چەویرنلرین دە ایمانلارئنئن آرتتئغئ آنلاشئلئر، یاعنی بو دوروملار بیربیرینی ایلە ترس اۇرانتئلئدئرلار.
آیرئجا یۆجە آللاە، ذەوقپرستلیگین، أگلنجە چئلغئنلئغئنئن کافیرلر طارافئندان قورئانئن سسینین باستئرئلماسئ ایچین قوللانئلابیلەجگینی دە بیزلرە بیلدیرمکتەدیر:
وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ ﴿۲۶﴾ (سورة فصلت)
کافیرلر: “بو قورئانئ دینلەمەیین، اۇقونورکن گۆرۆلتۆ یاپئن؛ بلکی اۆستۆن گلیرسینیز،” دەدیلر. (فوصصیلت سورەسی؛ 26)
بو آیتتن آنلئیۇروز کی، کافیرلر قورئان قۇنوشولماسئن وە هیچ گۆندمە گلمەسین دییە باسئن-یایئن یۇلویلا سینسی پرۇپاگاندا یاپابیلیرلر. آصئل گۆندمە گلمەسی گرکن قۇنولارئ دگیل، گرکسیز أگلنجە، یارئشما وس. پرۇگراملارئ ایلە آلغئ یؤنتیمی یاپئپ بیزلری قورئاندان اوزاقلاشتئرابیلیرلر. بوگۆن یاپئلان دا بو دگیل می؟ أگلنجە وە سپۇر دۆنیاسئنئن اۆنلۆلرینین ایلاهلاشتئرئلماسئ، ستادلارئن ماعبد اۇلاراق گؤرۆلمەسی بونون قانئتئ دگیل می؟ بۆتۆن بونلارئن آلتئندا اۇیون وە أگلنجەنین دین أدینیلمەسی واردئر. أگە بیر یردە دین وارسا ایلاهئ، قوتساللارئ یرلری دە طابیعی کی اۇلاجاقتئر.
فهمی چچن ایلکای
