دیمک کی، یر یۆزۆندە گزینمە قودرتینە أریشیپ کندینی یترلی گؤرمەیە باشلادئغئ زامان اینسان اۇغلونا بیر شەیلر اۇلیۇر. جوابلارئ ایشینە گلمەدیگی زامان، هر شەیی بو دۆنیا ایلە سئنئرلایاراق ایچیندەکی سسی قئسئپ بنلیک شوعورو ایلە ایلاهی اۇلانا قافا توتابیلیۇر.
تام دا بو نۇقطادا، نەیین ایلاهی نەیین اویدورما اۇلدوغونون آیرئمئ دا سۇن درەجە اؤنملی حالە گلیۇر. چۆنکی ایلاهی آمبالاژا سارئلمئش اویدورما شەیلر اۇ درەجە یایغئن کی، سئرادان بیرینین بانلاردان اوزاقلاشماسئ هیچ دە قۇلای دگیل. آما کیشی بو یۇقوشو آشماق زۇروندا. اؤنۆنە چئقان ائشئلتئلئ آمبالاژلئ نیعمتلرین ایچریگینە باقماق زۇروندا. چۆنکی ایمتیحان، بو دیمک. چۆنکی اینسان فئطراتئنا ترس شەیلرلە اینتیحان أدیلەجک.
یۇقسا ینیدن دیریلمەیە اینانئلمادئغئ ایچین می “دین” حافیفە آلئنیۇر! حالبوکی کؤتۆلۆگۆن تیمثالی اۇلاراق بیلدیگیمیز شەیطان بیلە بونو بیلیۇر وە اۇ گۆنە جانئ گؤنۆلدن اینانیۇر.
شەیطان، آللاە ایلە شؤیلە بیر دیالۇگا گیرمەمیش مییدی!
قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ﴿۱۶﴾ ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ ﴿۱۷﴾ (سورة الأعراف)
(ایبلیس:) “اؤیلەیسە دیریلتیلەجگی گۆنۆنە قادار بانا سۆرە ور،” دەدی. آللاە دەدی کی: “سن، سۆرە وریلنلردنسین.” شەیطان دەدی کی: “مادم بنی آشئرئلئغا سن سەوق أتتین، بن دە سنین دۇغرو یۇلونون اۆستۆنە اۇنلار ایچین اۇتوراجاغئما یمین أدریم. سۇنرا اؤنلریندن، آرقالارئندان، ساغلارئندان وە سۇللارئندان سۇقولاجاغئم. گؤرەجکسین، اۇنلارئن چۇغو سانا قارشئ یوموشلارئنئ یرینە گتیرمەیەجکتیر. (آعراف سورەسی؛ 16-17)
ایمتیحان، تام دا بو شکیلدە اۇلمویۇر مو! شەیطان ایلە سادەجە مەیحانە قاپئسئندا قارشئلاشابیلەجگینی سانانلار آلدانیۇر. اۇرالار وە بنزەر یرلرین مۆبتلالارئ ذاتن شەیطانئن قورتارئلمئش بؤلگەسی ایچیندە…
سیز شەیطان اۇلسایدئنئز، قاندئراجاغئنئز اینسانلارئ نەرەدە آرار وە آولاردئنئز؟
اؤیلەیسە هر اینانئپ گۆوننین، “بیر” اؤلچۆسۆ وە قۇروما قالقانئ اۇلماسئ گرکیر. اۇ قالقان، اۇ اؤلچۆ؛ ایچیندە شۆبهە بارئندئرمایان (لَا رَیبَ فِیەِ) قورئاندان باشقا بیر شەی اۇلابیلیر می!
بؤیلەیسە (کی بؤیلە) مۆسلۆمان بیرەیین، دویدوغو بیر آیت قارشئسئندا همن تسلیم اۇلماسئ وە کندینی دۆزلتمەسی بکلنیر. أگر یالپالئیۇر ایسە، بو آللاها گۆون قۇنوسوندا جیددی بیر سۇرونون گؤسترگەسی دگیل میدیر!
ألبتتە کی هرکسین عاینئ دویارلئلئقلا حارەکت أتمەسی بکلنەمز. کیشینین قارشئلاشتئغئ ایلاهی بیلگییی سۇرغولاماسئ، اۆزەریندە دۆشۆنمەسی گرکەجکتیر. چۆنکی یاراتئجئمئز بیزلرە نە آحیرت اینانجئ ایچین نە دە دینین دیگر آلانلارئندا زۇرلایئجئ بیر دۆزن قوردوغونو سؤیلۆیۇر. بیلعاکیس بۆیۆک بیر سربستلیک تانئیاراق اینسانلارئن دۇغرویو، زۇرلایئجئ اؤگەلر اۇلمادان عاقلئ سلیم ایلە بولابیلمەسینی موراد أدیۇر.
لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ﴿۲۵۶﴾ (سورة البقرة)
دیندە زۇرلاما اۇلماز. دۇغرولار، یانلئش قورغولاردان اییجە آیرئلمئشتئر. کیم تاشقئنلئق أدنلری تانئماز دا آللاها گۆونیرسە، قۇپماسئ ایمکانسئز أن ساغلام قولپا یاپئشمئش اۇلور. هر شەیی دینلەین وە بیلن آللاەتئر. (باقارا سورەسی؛ 256)
آصلئندا، دۇغوم وە اؤلۆم آراسئندا بدنسل اۇلاراق باغلئ اۇلدوغوموز بیرچۇق شەیی گؤز آردئ أتمەمیزە راغمن، آللاهئن أرتەلەمەسیندن دۇلایئ یاشامامئزئ سۆردۆرەبیلیۇروز. ترجیحلر قۇنوسوندا ایچ دۆنیامئزدا اؤزگۆر اۇلدوغوموزدان دۇلایئ دا، یاقئن ایحتیاج وە تهلیکەلرین یؤنلندیردیگی بیر حایات دوام أدەبیلیۇر.
بو دورومدا یاشامئن آماجئ؛ حایاتتا داحا فاضلا شەیە صاحیب اۇلماق وە اۇلاسئ سئقئنتئلارا قارشئ ألدن گلدیگینجە گۆونجە ألدە أتمک ایچین گیریلن تۆرلۆ غایرئ مشروعلوقلار دا کیشیلرین ترجیح اۇلاراق قارشئمئزا چئقیۇر.
اؤتە یاندان ایناندئغئ دۇغرو بیلگییی یاشام دۆستورو یاپابیلن آز دا اۇلسا بیر کیتلە یۇق دگیل. بو گؤنۆلدن باغلئ وە هر شەیە راغمن دۇغرولارئ آیاقتا توتمایئ هدفلەین کیتلەیی آللاە شؤیلە تاعریف أدیۇر:
كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ ﴿۱۱۰﴾ (سورة آل عمران)
سیز، اینسانلار ایچین اۇرتایا چئقارئلان، دۇغرولوغو أمرەدن، فنالئقتان آلئقۇیان، آللاها اینانان حایئرلئ بیر اۆممتسینیز. کیتاب أهلی اینانمئش اۇلسالاردئ، کندیسی ایچین داحا حایئرلئ اۇلوردو؛ ایچلریندە اینانانلار اۇلماقلا برابر، چۇغو یۇلدان چئقمئشتئر. (آلی عیمران سورەسی؛ 110)
إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُمْ بِهِ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ﴿۱۱۱﴾ (سورة التوبة)
آللاە، اینانئپ گۆوننلرین کندیلرینی وە ماللارئنئ جننتە قارشئلئق ساتئن آلمئشتئر. آللاە یۇلوندا چارپئشئرلار؛ اؤلدۆرۆرلر وە اؤلۆرلر. بو آللاهئن تەوراتتا، اینجیلدە وە قورئاندا وردیگی گرچک سؤزدۆر. سؤزۆنۆ آللاەتان داحا ایی توتان کیمدیر؟ اؤیلەیسە یاپتئغئنئز بو ساتئشتان دۇلایئ سەوینین. بو، بۆیۆک بیر قورتولوشتور. (تەوبە سورەسی؛ 111)
بوگۆن ایسە ماعال أسف کندینی مۆسلۆمان سایان تۇپلولوقلارئن گلەنگە یاستانئپ قورئان ایلە آرالارئنا مسافە قۇیماسئ، یوقارئداکی آیتین آنلاشئلماسئندا وە یاشاما گچیریلمەسیندە جیددی بیر أنگل تشکیل أدیۇر.
آصلئندا یاشانئلان هر آن هم بو دۆنیادا حوضورلو بیر یاشاما، هم دە آحیرت ایچین بیر فئرصاتا دؤنۆشتۆرۆلەبیلیر. اؤنۆندە هیچبیر أنگل یۇق. بونون ایچین سارسئلماز بیر گۆونلە، آللاهئن ایندیردیگی وە یاراتتئغئ آیتلرە یۆزۆنۆزۆ دؤنمک یترلی…
بَلِ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَهْوَاءَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ فَمَنْ يَهْدِي مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ ﴿۲۹﴾ فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ﴿۳۰﴾ مُنِيبِينَ إِلَيْهِ وَاتَّقُوهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿۳۱﴾ مِنَ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ ﴿۳۲﴾ (سورة الروم)
یانلئش یاپانلار، آصلئندا بیلگیسیزجە کندی هوەسلرینە اویارلار. آللاهئن ساپئق سایدئغئنئ کیم دۇغرو یۇلدا سایابیلیر؟ اۇنلارا یاردئم أدەجک کیمسە دە اۇلماز.
سن یۆزۆنۆ دۇسدۇغرو بو دینە، آللاهئن یاراتئقلاردا گچرلی قانونونا (فئطراتا) چەویر. اۇ، اینسانلارئ دا اۇنا گؤرە یاراتمئشتئر. آللاهئن تاراتتئغئنئن یرینی توتاجاق بیر شەی یۇقتور. ایشتە ساغلام دین بو دیندیر. آما اینسانلارئ چۇغو بونو بیلمزلر.
اۇنا یؤنلن کیشیلر اۇلون؛ اۇندان چکینین وە نامازئ تام قئلئن دا مۆشریکلردن اۇلمایئن.
بیریلرینە باغلاناراق دینینی بؤلنلردن اۇلمایئن. هر جماعات کندیندە اۇلانلا اؤوۆنۆپ دورور. (روم سورەسی؛ 29-32)
یر یۆزۆ کراللئقلارئنئن أسیری اۇلوناراق گچن بیر عؤمرۆن کیمە نە فایداسئ اۇلابیلیر کی!..
یۇل یاقئنکن یاشاملارئمئزئ، کشکە آللاها ساتابیلسک…
بو آلئش وریشین سرمایەسی؛ سئنئرسئز گۆونەرک، سادەجە آللاها ایمان أتمک وە ایچیندە شۆبهە بارئندئران هیچبیر شەیی، ایچیندە شۆبهە اۇلمایان (لَا رَیبَ فِیەِ) اۆستۆنە گچیرمەیە چالئشماماقتئر. بو توتوم گۆزل داورانئشلار ایلە پکیشتیریلدیگیندە آللاهئن رئضاسئ وە جننتینین ألدە أدیلمەسینین اؤنۆندە، باشقا حانگی أنگل قالابیلیر!
آللاە یاردئمجئمئز اۇلسون.
حاسان موصطافا آرسلان
