ایچیندە شۆبهە بارئندئرما ایحتیمالی اۇلانئ، ایچیندە شۆبهە ایحتیمالی بولونمایانئن (لَا رَیبَ فِیەِ) اۆستۆنە گچیرمەیە چالئشماق ناسئل بیر غافلت!
هیچ کیمسە دۇغومونو بلیرلەمیش دگیل، کذا الۆمۆنۆ دە…
بیر شکیلدە آتئلدئغئمئز شو دۆنیا دەنیلم مکاندا کندیمیزی تانئمایا وە آنلامایا چالئشیۇروز.
نیچین بورادایئز!
اؤلۆم پارانتزی نیدن اینسانئ اۆرکۆتۆر!
نەرەیە واراجاغئز!
واردئغئمئز یردەکی حایات ناسئل اۇلاجاق!
بو وە بنزەری سۇرولار بیر کز سۇرولدوغوندا، اۇتوروپ ایچتنلیکلە دۆشۆنمەمک مۆمکۆن دگیلدیر. آنجاق نە وار کی هرکسی ایلگیلندیردیگی حالدە، نیدنسە اینسانلار بو سۇرولارئن ایچ دۆنیاسئندا اۇلوشتوردوغو بۇشلوغو وە درینلیگی اومورسامازلار.
نییە اومورسانماز!
حالبوکی هر شەیین صاحیبی اۇلان آللاە، بو گرچگی هر فئرصاتتا اینسانا حاطئرلاتماقتان گری دورماز. هم ایندیردیگی آیتلرلە هم دە یاراتتئغئ آیتلرلە اینسانلارا دوروملارئنئ سۆرکلی حاطئرلاتئر. بیرآز اۇلسون دۆشۆنن بیرینین بو گرچکلری گؤرمزلیک أتمەسی عاقئل ایلە ایضاح أدیلەبیلیر بیر دوروم دگیلدیر!
هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا ﴿۱﴾ إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا ﴿۲﴾ إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا ﴿۳﴾ (سورة الإنسان)
هر بیر اینسان ایلە ایلگیلی بیلگی اۇلوشونجایا قادار چۇق زامان گچمیش اۇلور، دگیل می؟
بیز اینسانئ، چۇق بیلشنلی دؤللنمیش یومورتادان یاراتتئق، یئپراتئجئ بیر ایمتیحاندان گچیرەجگیمیز ایچین اۇنو دینلەین وە گؤرن بیر وارلئق حالینە گتیردیک.
اۇنا دۇغرو یۇلو گؤستردیک؛ ایستەر یوموشونو یاپار، ایستەرسە اۇ یۇلو گؤرمزلیکتن گلیر (کافیر اۇلور). (اینسان سورەسی؛ 1-3)
بیر آناتا یا دا یتیشکین؛ ینی دۇغموش ببگی ألینە آلدئغئندا کندیسینین دە بؤیلە دۇغموش اۇلابیلەجگینی هیچ عاقلئنا گتیرمز. یا دا قاتئلدئغئ بیر جنازەدە، نامازئنئ قئلدئغئ تابوتتاکی کیشی ایلە أمپاتی یاپئپ، بیر گۆن کندیسینین دە عاینئ حالدە اۇلاجاغئنئ عاقلئنا گتیرمز. اۇیسا بونلار هیچ کیمسەنین یالانلایامایاجاغئ أن باسیط گرچکلردیر.
بیر گرچگی داحا هیچ دۆشۆنمەییز!..
اینسان حپ قازانما ایلە مشغول اۇلور، بیر شەیلری ألدە أتمک ایچین چئرپئنئر… کندی اۆزەریندە پاحا بیچیلمز بیر دگر تاشئدئغئنئ بیلمز. کندینی زنگین حیسسەتمز! حالبوکی هرحانگی بیریمیز؛ دۆنیا اۆزەریندەکی تۆم نیعمتلر قارشئلئغئندا، بلدن آشاغئمئزئن گری آلئناجاق اۇلماسئ گیبی بیر ترجیح ایلە قارشئ قارشئیا قالساق، بو دگیش تۇقوشا رئضا گؤسترمەییز. ساغلئقلئ مۆچەلرینی کیم ترک أدەبیلیر!..
حایئر! چۆنکی ألدە أدیلەجک اۇلان شەیلر هر نە اۇلورسا اۇلسون، آنجاق ساغلئقلئ اۇلوندوغو زامان وە یاشئیۇرسانئز قئیمتلیدیر. طئبقئ یۆزلرجە صئفئرئن، باشئنا آنجاق بیر سایئ قۇنولدوغوندا آنلام ایفادە أدەجگی گیبی…
بورادان شو سۇنوچ چئقیۇر کی، آصلئندا هر اینسان، دۆنیالار قادار زنگیندیر، سادەجە بونون فارقئندا دگیلدیر.
حال بؤیلەیکن اۇنجا قورغو، موتسوزلوق، قاوغا، سیلاح، حئنچ، ایحتیراص، دسیسە دە نەیین نەسیدیر؟
اینسانئن گؤزۆندن دۆنیا پردەسی قالقتئغئندا بو اۇلومسوزلوقلارئن هیچبیرینین بیر آنلامئ قالمایاجاغئ موحاققاقتئر. آنجاق گل دە بو گرچگی دۆنیادایکن اینسانلارا آنلات!
یاراتئجئمئزئن سؤزۆنۆن داحی اینسانئ یۇلا گتیرمەیە یتمەدیگی یردە، ألدن نە گلیر! دییە دۆشۆنمەدن أدەمییۇر اینسان…
یاراتئجئنئن سؤزۆنۆن داحی اینسانئ یۇلا گتیرمەیە یتمەدیگینی دۆشۆنمکتە شاشئرتئجئ گلەبیلیر اینسانا! آنجاق دوروم ماعال أسف گرچکتن دە بؤیلە دگیل می؟ آللاە ایچین جانئنئ ورەجگینی سؤیلەینلرین بیلە، آللاهئن آچئق آیتلری قارشئسئندا گلەنکسل کۇدلارئنئ قئرامادئغئنا شاهید اۇلمویۇر مویوز!
آللاە تعالا بو وە بنزەری کیشی وە گۆروەلار ایچین باقئن نە سؤیلۆیۇر:
وَلَوْ أَنَّنَا نَزَّلْنَا إِلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةَ وَكَلَّمَهُمُ الْمَوْتَى وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلًا مَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ يَجْهَلُونَ ﴿۱۱۱﴾ (سورة الأنعام)
بیز اۇنلارا ملکلری ایندیرسک، اؤلۆلر اۇنلارلا قۇنوشسا وە هر شەیی اؤنلرینە دؤکسک، یینە دە اینانئپ گۆونمزلر. آللاهئن اؤیلە اۇلماسئنئ ترجیح أتمەسی (زۇرلایئجئ دۆزن قورماسئ) باشقا. فاقاط اۇنلارئن پک چۇغو (گرچگی بیلمەسینە راغمن) کندیسینە حاکیم اۇلامازلار. (أنعام سورەسی؛ 111)
دیمک کی، یر یۆزۆندە گزینمە قودرتینە أریشیپ کندینی یترلی گؤرمەیە باشلادئغئ زامان اینسان اۇغلونا بیر شەیلر اۇلیۇر. جوابلارئ ایشینە گلمەدیگی زامان، هر شەیی بو دۆنیا ایلە سئنئرلایاراق ایچیندەکی سسی قئسئپ بنلیک شوعورو ایلە ایلاهی اۇلانا قافا توتابیلیۇر.
تام دا بو نۇقطادا، نەیین ایلاهی نەیین اویدورما اۇلدوغونون آیرئمئ دا سۇن درەجە اؤنملی حالە گلیۇر. چۆنکی ایلاهی آمبالاژا سارئلمئش اویدورما شەیلر اۇ درەجە یایغئن کی، سئرادان بیرینین بانلاردان اوزاقلاشماسئ هیچ دە قۇلای دگیل. آما کیشی بو یۇقوشو آشماق زۇروندا. اؤنۆنە چئقان ائشئلتئلئ آمبالاژلئ نیعمتلرین ایچریگینە باقماق زۇروندا. چۆنکی ایمتیحان، بو دیمک. چۆنکی اینسان فئطراتئنا ترس شەیلرلە اینتیحان أدیلەجک.
یۇقسا ینیدن دیریلمەیە اینانئلمادئغئ ایچین می “دین” حافیفە آلئنیۇر! حالبوکی کؤتۆلۆگۆن تیمثالی اۇلاراق بیلدیگیمیز شەیطان بیلە بونو بیلیۇر وە اۇ گۆنە جانئ گؤنۆلدن اینانیۇر.
شەیطان، آللاە ایلە شؤیلە بیر دیالۇگا گیرمەمیش مییدی!
قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ﴿۱۶﴾ ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ ﴿۱۷﴾ (سورة الأعراف)
(ایبلیس:) “اؤیلەیسە دیریلتیلەجگی گۆنۆنە قادار بانا سۆرە ور،” دەدی. آللاە دەدی کی: “سن، سۆرە وریلنلردنسین.” شەیطان دەدی کی: “مادم بنی آشئرئلئغا سن سەوق أتتین، بن دە سنین دۇغرو یۇلونون اۆستۆنە اۇنلار ایچین اۇتوراجاغئما یمین أدریم. سۇنرا اؤنلریندن، آرقالارئندان، ساغلارئندان وە سۇللارئندان سۇقولاجاغئم. گؤرەجکسین، اۇنلارئن چۇغو سانا قارشئ یوموشلارئنئ یرینە گتیرمەیەجکتیر. (آعراف سورەسی؛ 16-17)
ایمتیحان، تام دا بو شکیلدە اۇلمویۇر مو! شەیطان ایلە سادەجە مەیحانە قاپئسئندا قارشئلاشابیلەجگینی سانانلار آلدانیۇر. اۇرالار وە بنزەر یرلرین مۆبتلالارئ ذاتن شەیطانئن قورتارئلمئش بؤلگەسی ایچیندە…
سیز شەیطان اۇلسایدئنئز، قاندئراجاغئنئز اینسانلارئ نەرەدە آرار وە آولاردئنئز؟
اؤیلەیسە هر اینانئپ گۆوننین، “بیر” اؤلچۆسۆ وە قۇروما قالقانئ اۇلماسئ گرکیر. اۇ قالقان، اۇ اؤلچۆ؛ ایچیندە شۆبهە بارئندئرمایان (لَا رَیبَ فِیەِ) قورئاندان باشقا بیر شەی اۇلابیلیر می!
بؤیلەیسە (کی بؤیلە) مۆسلۆمان بیرەیین، دویدوغو بیر آیت قارشئسئندا همن تسلیم اۇلماسئ وە کندینی دۆزلتمەسی بکلنیر. أگر یالپالئیۇر ایسە، بو آللاها گۆون قۇنوسوندا جیددی بیر سۇرونون گؤسترگەسی دگیل میدیر!
