باعضئلارئ جننتە گیرمک ایچین عیبادت أدر. باعضئلارئ دا جهننمە آتئلما قۇرقوسوندان بؤیلە یاپارلار. حالبوکی گرچک حاق عاشئقلارئ بو گیبی دۆشۆنجەلردن اوزاق دورورلار.
* جلالددین رومی آللاهئن چۇجوقلارئ (!) اۇلدوغونو ایددیعا أدەرک حئریستیانلارئن اۇغلو تانرئ اینانجئنئ بنیمسەر: “یاوروم ولیلر دە تانرئ چۇجوقلارئدئر. اۇنلار اۇرتادا اۇلسون، اۇلماسئن… تانرئ ماللارئنئ جانلارئنئ قۇرور؛ اۇنلارئن آحوالیندن حابرداردئر… تانرئ دەدی کی: بو ولیلر بنیم چۇجوقلارئمدئر.”
* أل-ایبریزدە، عابدولعازیز دبباغئن قوطوبلارئن وە غاوثلارئن قئیامت ساعاتئنئ بیلدیگی آچئقچا یازئلئدئر. ساعید نورسی دە قئیامت ساعاتینی حسابلامایا چالئشئر.
* بایزید بسطامی کندیسینی “یۆجە اۇلان راببین کندیسی” اۇلاراق تانئتئر. بایزید؛ “کندی سانجاغئنئن موحاممدین سانجاغئندان داحا بۆیۆک” اۇلدوغونو وە “گؤکتە وە یردە أشی بنزەرینین اۇلمادئغئنئ” ایددیعا أدر.
* آحمد ریفاعییە گؤرە شەیحلرین یۆزۆنە باقماق عاقلئ وە ایمانئ آرتئران عیبادتتیر، اۇنلار مۆریدلرین قئبلەسی گیبیدیرلر. اؤیلەسینە گۆچلۆدۆرلر کی آنا قارنئنداکی چۇجوقلارا داحی تؤوبە أتتیریرلر.
* موحاممدی (ع) ایلاە ظاننەدن عابدولکریم جیلی شؤیلە دەر: “اۇنا ایستەر آللاە دە، ایستەر موحاممد دە؛ فارق أتمز” یینە اۇنا گؤرە نبینین (ع) قورئانداکی بیر ایسمی دە “آللاەتئر”.
* ماحمود اوستاعۇثماناۇغلو شەیحین گؤرۆنتۆسۆنۆ، شکلینی حایال أتمەنین حاققئ ذیکرەتمکتن داحا فاضیلتلی اۇلدوغونو ایددیعا أتمکتن چکینمز.
* اۆنلۆ صوفیلردن ایمام شارانینین طاباقئندا یازدئغئنا گؤرە؛ ولیلر اؤزل بیر شکیلدە آللاەتان بیلگی آلئرلار، مۆریدلرین عامل دفترلری ولیلرە عارض أدیلیرلر، شەیحلر جهننمدن قورتارئجئدئرلار، ولیلر کائیناتئن صاحیبیدیرلر وە ولیلر حاققئن صئفاتلارئنئ تاشئدئغئندان آصلئندا اۇنلارا عیبادت أتمک واجیبتیر.
*آحمد أفلاکینین آقتاردئغئنا باقاجاق اۇلورساق، مۆریدلرینە گؤرە آصلئندا جلالددین رومی آللاەتئر، موحاممد (ع) دە آیرئجا آللاەتئر. (حاشا!) آللاە کندیسینی شەیحلریندە گؤستریر. آللاە مئ بۆیۆک یۇقسا شەیح می بو سۇرونون نت یانئتئ یۇقتور.
*ناقشیبندی شەیحلری آللاهئن حالیفەسینی شؤیلە تانئتئر: “مۆریدینین بیری دۇغودا، بیری باتئدا بولونسا، کندیسی دە ایکیسینین اۇرتاسئ بیر یردە بولونسا، ایکیسینە بیردن اؤلۆم ایشی گلسە، اؤلۆم حاللریندە، اۇنلارا شەیطان سالدئراجاق اۇلسا، هر ایکیسینە دە عاینئ آندا یتیشیر وە شەیطانئن شرریندن قورتارئر. حاصئلئ، بو ذاتا گیزلی هیچبیر شەی یۇقتور؛ ایستەر یاقئن، ایستەر اوزاق، ایستەر گجە، ایستەر گۆندۆز. بونلارئن حپسی دە اۇنا گؤرە عاینئدئر. هرکسین حالینە واقئفتئر؛ هرکسین حالینی کندیسیندن داحا ایی بیلیر. نەرەیە اوزانسا یتیشیر؛ ایستەر یاقئن، ایستەر اوزاق، نەرەیە ایستەرسە اۇرایا آیاق باسار. بیر قئرپئدا قئسا زامان ایچیندە؛ نەرەیی ایستەرسە، نەرەیی گؤرمک آرزو أدرسە اۇرایئ گؤرۆر. بو ذات ایچین گیزلی بیر شەی یۇقتور؛ ایستەدیگینی ایستەدیگی یردە بولور.
* منزیل طاریقاتئنئن شەیحلری مۆریدلرینە لات پوتونا سجدە أتمەیی أمرەتمکتەدیرلر: “غاوث’ئن یۆجە مجلیسلریندە، ایحلاص اۆزەرینە صؤحبت أدیلیۇردو. بن (حالیدی اؤلەکی) ایحلاصئ سۇردوم. جیزرەلی مەولانا آحمدین بەیتینی اۇقودو: قورئان وە آیتلرە یمین أدریم. أگر مەیحانەنین (طاریقاتئن) پیری لاتا سجدە أدین دەسە مۆریدلر اۇنا اویارلار. “ایحلاص بو قادار مئدئر؟” دەدیگیمدە؛ “بو کافی دگیل میدیر؟” بویوردو. سۇنرا غاوث بو فاقیرە دؤندۆ: “سن ایحلاص حاققئندا نە دییۇرسون؟” بن دە: “بانا گؤرە ایحلاص حادیثی قودسینین دلالت أتتیگی گیبی مۆرید، شەیحینین بۆتۆن سؤزلری، فیعیللری، حارەکت وە سکنەلرینین آنجاق آللاە رئضا وە أمری ایلە اۇلدوغونا یاقینن اینانمئشتئر.” دەدیم. غاوث بو جوابئمئ بگنەرک؛ “گرچک ایحلاص بودور. بوندان باشقاسئ یوقارئداکی دؤرتلۆک گیبی أهلی سکرین کلامئدئر.” بویوردو.
* ایمام راببانی مکتوباتئنئن 187-نجی مکتوبوندا حاجە آحراردان شو سؤزۆ تنقید أتمەدن ناقلەدر: “فایدا ورمەسی ایعتیبارئیلا مۆرشیدین گؤلگەسی، حاق تعالایئ ذیکرەتمکتن داحا أولادئر.” داحا سۇنرا دا شو آچئقلامایئ یاپار: “یاعنی مۆرید ایچین مۆرشیدین گؤلگەسی اۇنون آللاهئ ذیکرەتمەسیندن داحا أولادئر. چۆنکی مۆرید، ذیکرەدیلن حاق سۆبحانەهو ایلە هنۆز تام بیر مۆناسبتە قاووشمامئش اۇلدوغوندان ذیکیر یۇلو ایلە هنۆز تام اۇلاراق فایدالاناماز. شەیحلرین آللاەتان داحا حایئرلئ اۇلدوغو اینانجئ (حاشا!) داحا أسکی باعضئ صوفیلردە دە مەوجودتور. بیر باشقا اؤرنک شؤیلەدیر. أبو حامید آنلاتیۇر: أبو توراب بیر مۆریدینە؛ “أبو یزیدی بیر دفعا گؤرمەن، سنین ایچین آللاهئ یتمیش دفعا گؤرمەندن داحا حایئرلئدئر.” دەدی. بن دەریم کی (ایبنۆل جەوزی): بو دلیلیگین قات قات اۆستۆندە بیر شەی!”
* جلالددین رومی، حض. عالینین ایلاە اۇلدوغو اینانجئندادئر، شو سؤزلر کندیسینە عائیدتیر: “اۇ آچئقلایئجئ ایمام، اۇ آللاە ولیسی صافا أهلینین وۆجود گۆنشیدیر. یردە، گؤکتە، مکاندا، زاماندا “حاقلا” دوران ایمامئن ذاتئ، ایچ وە دئش تمیزلیگی ایلە واصئفلانماق واجیبتیر. چۆنکی کۆفۆردن، ایکییۆزلۆلۆکتن قورتولموشتور، تمیزدیر. اۇنون تۇپراغئ بیرلیک عالمیدیر. اۇ اینسانئن حاقیقاتئ وە جانئ گیبییدی. هر شەی فانیدیر فاقاط جان یاشار، اؤلمز. اۇنون حارەکتی کندیندن دیری اۇلان أزلی وارلئقتاندئر. بقا چەورەسیندە دؤنر، دۇلاشئر. یاراتئقلارئ یاراتانئن ذاتئ گیبی اۇ، باقیدیر. حاققئن یۆکسک صئفاتلارئ عالینین واصفئدئر. حاققئن صئفاتلارئ ذاتن آیرئ دگیلدیر. اۇ، تانرئنئن ذاتئنا یاپئشمئش، اۇ اۇلموشتور. حانئ دویدوغون لاهوتون گیزلی حازینەسی یۇق مو؟ ایشتە اۇدور. چۆنکی اۇ، حاقتان حاقلا گؤرۆنمۆشتۆر. اۇ، حازینەنین ناقدی تۆکنمز عیلیمدیر. ایشتە بو عیلیمدن ماقصاد یۆجە عالیدیر. حاققئن حیکمتینی اۇندان باشقا کیمسە بیلەمز. زیرا اۇ حاکیمدیر، هر شەیین بیلگینیدیر. ایبتیداسئز أوول اۇ ایدی، سۇنسوز آحیر دە اۇ اۇلور. پەیغامبرلرە یاردئم أدن اۇ ایدی. ولیلرین گؤرن گؤزۆ حاقیقاتن اۇدور. یۆزۆنۆن نورو پارئلتئسئ کندی ضیاسئندان بیر گۆنش یاراتتئ. اۇ، حاق ایلەدیر، حاق اۇندان گؤزۆکۆر، حاققا کی اۇ، حاق ایلە أبدیدیر.
کیشیلری هدف آلمادئغئمئزدان، بیز بو سؤزلرین یۆزدە یۆز بو کیمسەلر طارافئندان سؤیلنیپ سؤیلنمەدیگی ایلە ایلگیلنمییۇروز. بیزیم آصئل تنقید أتتیگیمیز نۇقطا شیرک اینانئشلار ناسئل اۇلیۇر دا حالا دین دییە آنلاتئلیۇر؟ نیدن سۆننی کسیمدن چۇق جیددی تپکی گلمییۇر؟ حۇجالار کۆرسۆلردە حالا بو کیتابلارئ هیچبیر سۇرون یۇقموش گیبی ناسئل آنلاتابیلیۇرلار؟ رافلار بو کیتابلارلا دۇلموش تاشمئش، حالا ساتئشلارئ یاپئلیۇر، بو کیتابلار تاوصیە أدیلیۇر وە قورئاندان فاضلا راغبت گؤریۇر. قورئان اؤلۆلرە اۇقونیۇر، بو کیتابلار ایسە دیریلری زهیرلییۇر. ایشتە تۆم هدفیمیزدە بو بۇزوق ذیهنییت واردئر.
- حض. موحاممد آدئنا دین اویدورماق
آللاهئن ألچیسی موحاممد (ع) شؤیلە بویورماقتادئر:
“هر کیم بیلەرک بانا یالان ایسناد أدرسە، جهننمدە یرینی حاضئرلاسئن.”
“بانا یالان ایسناد أتمک، باشقا بیرینە یالان ایسناد أتمک گیبی دگیلدیر. هر کیم بیلەرک بانا یالان ایسناد أدرسە جهننمدە یرینی حاضئرلاسئن.”
رسولوللاە کندیسی حاققئندا حادیث اویدورانلارئ جهننم عاذابئنا قارشئ اویارمئشتئر. موحاممدین (ع) سؤیلەمەدیکلرینی سؤیلەمیش گیبی گؤسترمک، یاپمادئغئ شەیلری یاپمئش گیبی ایددیعا أتمک، أن بۆیۆک غئیبت وە ایفتیرادئر. اویدورماجئلار اینسانلارئ ایقناع أدەبیلمک ایچین بو یۇلو چۇقچا قوللانمئشلار، اویدورما ریوایتلرلە بیلگیسیز اینسانلارئن دۆنیالارئنئ وە آحیرتلرینی قارارتمئشلاردئر.
حادیث اویدورماجئلئغئنئن أن فاضلا اۇلدوغو ساحا طابیعی کی تاصاووفتور. هر قۇنو حاققئندا حادیث بولابیلیرسینیز. نەرەدەیسە هر گجە رۆیالارئندا آللاهئن ألچیسی ایلە قۇنوشورلار، اۇندان تاعلیمات آلئرلار، تۇپلانتئلارئنا داعوت أدرلر وە سۆرکلی اۇنونلا صؤحبت أدرلر. ناسئل اۇلسا قانئتلاماق گیبی بیر عادتی اۇلمادئغئندان اۆرتیلن یالانلارئن سئنئرئ یۇقتور. شوندان أمین اۇلون کی تاصاووفچولارئن بیلدیگی حادیثلری موحاممد (ع) بیلە بیلمییۇر.
آنجاق ماحمود اوستاعۇثماناۇغلو گیبیلری ایشی اییجە چئغئرئندان چئقاراراق رسولوللاهئن أمری وە کۇنترۇلۆندە تفسیر یازدئغئنئ سؤیلەیەبیلەجک قادار ایلری گیتمیشلردیر: “روحول فورقان تفسیرینین” میثلی یۇق. بونو اۇقویانئن دیگر تفسیرلری اۇقوماسئ گرکمز. روحول فورقان تفسیرینی یازمایئ رسولوللاە (ع) أمرەتتی. روحول فورقان تفسیریندە یازئلانلارئن هر بیری اؤنجە رسولوللاها (ع) عارض أدیلیۇر، سۇنرا یازئلیۇر. بیریسی بؤیلە ظوهورات گؤردۆ. طابیعی اؤیلە اۇلور. بونو یازمایئ بیزە رسولوللاە (ع) أمرەتتی.
کندیسینی قوتساللاشتئرماق وە ایچیندە سایئسئز حورافە اۇلان کیتابلارئنئ قۇروما آلتئنا آلماق ایچین بؤیلە بیر یۇلا باش وورولدوغو اۇرتادادئر. بؤیلەلیکلە کیمسە اۇنلارئن أثرلرینی ألشتیرەمەیەجک، شورادا یانلئش وار دیەمەیەجکتیر. شیمدی روحول فورقان تفسیریندەکی حاطالاردان آللاهئن ألچیسی می سۇروملو؟ بو تفسیری رسولوللاها کیملر عارض أدیۇر؟ رسولوللاهئن یانلئش گؤردۆگۆ یرلر نەرەلری؟ آللاهئن ألچیسینە دۆنیا مۆسلۆمانلارئنئن دورومو دا عارض أدیلیۇر مو؟ آدئ گچن تفسیردە حادیث دییە ناقلەدیلن “ایشلرینیزدە سئقئشتئغئنئزدا قابیر أهلیندن یاردئم ایستەیین.” سؤزۆنۆ گرچکتن اۇ مو سؤیلەدی، بو ریوایت حاققئندا نە دەدی؟ آللاهئن ألچیسی اؤلۆلرە تاپئنمایئ قورئان تفسیری دییە اۇنایلادئ مئ؟
بۆتۆن بو سۇرولارئن جوابئنئ بکلییۇروز. آما بیلیۇروز کی بۇشونا بکلییۇروز، چۆنکی هیچبیر یالانئن مانطئقلئ آچئقلاماسئ اۇلماز. موحاممد (ع) حاققئندا بیر سؤز اویدورمانئن وبالی بو قادار آغئرکن جیلدلر دۇلوسو یازئلانلارئ اۇنا ایسناد أتمەنین وبالینی اۇقویوجولارئمئزئن تفککۆرۆنە بئراقیۇروز.
