یینە یۆجە آللاە شؤیلە بویورماقتادئر:
وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ ﴿۱۱۲﴾ (سورة الأنعام)
ایشتە بؤیلە، بیز هر نبییە اینسان وە جین شەیطانلارئنئ دۆشمان یاپتئق. بونلار آلداتماق ایچین بیربیرینە لافئن یالدئزلئسئنئ واحیەدرلر. راببین فئرصات ورمەسەیدی، اۇنو یاپامازلاردئ. بئراق اۇنلارئ، دۆزدۆگۆ ایفتیرالارلا باش باشا قالسئنلار. (أنعام سورەسی؛ 112)
بو آیتی کریمەدن آنلادئغئمئزا گؤرە، شەیطانلار اینسان وە جین شەیطانئ اۇلماق اۆزەرە ایکییە آیرئلئرلار. هر نبینین داعوتینە موساللاط اۇلان بو شەیطانلارئن بیربیرینە یاپتئغئ تلقینلرە، قورئان “واحی” دەمکتەدیر. شەیطانلار هم بیربیرینە هم دە مۆمینلرە أن یالدئزلئ وە أتکیلەیجی سؤزلری فئسئلدارلار. بؤیلەلیکلە حاققئ باطئل، باطئلئ دا حاق گؤستریرلر. شەیطانلارئن جین طایفاسئندان اۇلانلار یاعنی گؤرۆنمەینلر، بیزلری حاراملارا تشویق أدر؛ کین، شهوت وس. دویغولارئمئزئ تاحریک أدەرک اینسانئ جاناوارلاشتئرمایا چالئشئرلار. بو تیپ شەیطانلاردان آللاها سئغئناراق، نفسیمیزە حاکیم اۇلاراق وە هر آنئمئزئ قورئان ایلە دنتلەیەرک قورتولابیلیریز.
بورادا آصئل اۆزەریندە دورماق ایستەدیگیمیز نۇقطا اینسان جینسیندن اۇلان شەیطانلارئن أن جاذیبەلی یالانلارلا دیگرلرینی أتکیلەمەیە چالئشماسئدئر. اویدورما حادیثلری، آصئلسئز ایفتیرالارئ، فایداسئز ماثاللارئ، اینسانلارئ اویوشتورماق ایچین قوللانانلار، کندی یازدئقلارئنئ آللاهئن سؤزلری دییە تانئتانلار وە دینی؛ تیجاری سرمایە سایان اینسان گؤرۆنۆملۆ شەیطانلار، شو آن ایسلام عالمیندە جیریت آتماقتادئر.
ایسلام عالمی هیچبیر زامان گۆنۆمۆزدە اۇلدوغو قادار حورافەنین، شیرکین وە یالانئن ایچینە باتمامئشتئ. بونون أن اؤنملی سببی؛ “اینسان قئلئغئنداکی شەیطانلاردئر”. دین ساحاسئندا یالانئن وە دین تیجارتینین ایقتیدارا گلمەسینین بیر دیگر سببی ایسە حورافەیی دین دییە پازارلایان شەیطان ألچیلرینین حۇجا ظاننەدیلمەسیدیر. بو کیمسەلرە تەوە، رادیۇ پرۇگراملارئنئن آچئق اۇلماسئ، گازەتەلردە کؤشەلرینین اۇلماسئ تۇپلومو فلاکتە سۆرۆکلەمکتەدیر.
شەیطانا گؤرە آللاهئن حوضوروندان قۇوولماسئنا نیدن اۇلان اینساندئر. اۇنا گؤرە حض. آدمە سجدە أتمە اۇلایئ اۇلماسایدئ، اۇ قۇوولمایاجاقتئ. شەیطان، اینسانئن ضارار گؤرمەسی وە کندیسی گیبی قۇوولماسئ ایچین هر شەیی یاپمایا کندینی آدامئشتئر. قورئان شؤیلە دەر:
قَالَ أَرَأَيْتَكَ هَذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلَّا قَلِيلًا ﴿۶۲﴾ قَالَ اذْهَبْ فَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَاؤُكُمْ جَزَاءً مَوْفُورًا ﴿۶۳﴾ وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ وَشَارِكْهُمْ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ وَعِدْهُمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا ﴿۶۴﴾ (سورة الإسراء)
(ایبلیس) دەدی کی: “شو بندن اۆستۆن قئلدئغئنئ گؤردۆن مۆ؟ یمین أدریم کی، أگر بنی قئیامت گۆنۆنە قادار أرتەلەرسن، پک آزئ حاریج اۇنون ذۆررییتینی کندی بویروغوم آلتئنا آلاجاغئم.” آللاە بویوردو کی: “هایدئ گیت! اۇنلاردان کیم سانا اویارسا، شۆبهەسیز کی جزانئز جهننمدیر، هم دە مۆکممل بیر جزا. اۇنلاردان گۆجۆنۆن یتتیگینی یریندن اۇینات. آتلئلارئن وە یایالارئنلا اۇنلارئن اۆزەرینە یایغارایئ باس! ماللاردا وە چۇجوقلاردا اۇنلارا اۇرتاق اۇل! وە اۇنلارا واعادلاردا بولون!” فاقاط شەیطان اۇنلارا آلداتماقتان باشقا بیر شەی واعاد أتمز. (ایسرا سورەسی؛ 62-64)
شەیطانی واحیین ایچریگی نەدیر؟
پکی، شەیطان نەلری واحیەدر؟ آللاهئن واحیی تانئنمادان شەیطانئن واحیی بیلینەمز. بیر شەیدن آللاە راضئ اۇلمادئغئ حالدە بیریلری بیزە بونو دایاتیۇر وە گۆزل گؤستریۇرسا، بورادا شەیطانی بیر واحی سؤز قۇنوسودور. (نور؛ 21) شەیطان بۆتۆن دۇستلارئنا آللاها اۇرتاق قۇشمایئ، آحلاقسئزلئغئ، آللاە حاققئندا یالان سؤیلەمەیی وە آللاهئن رئضاسئنئن اۇلمادئغئ هر ایشی یاپمایئ واحیەدر. ایشتە بو یۆزدن قورئان؛ ناس وە فلاق سورەلریندە بو کیمسەلردن آللاها سئغئنمایئ أمرەدر.
شەیطانئن واحیلری کندیسینی اؤزللیکلە دە دین ساحاسئندا گؤستریر. بۆتۆن سۇیغونلار، یالانلار وە ظولۆملر، دین قوللانئلاراق چۇق قۇلای بیر شکیلدە مشروع حالە گتیریلەبیلیر. شەیطان بونون فارقئندا اۇلدوغوندان، آلداتماق ایستەدیگی اینسانلارا دینی قاوراملار وە دینی کیشیلیکلە گلیر. (فاطئر؛ 5-6) بو یۆزدن آللاهئن آدئ ایلە آلداتئلماماق ایچین بیزە دین دییە آنلاتئلان هر شەیە چۇق دیققات أتملیییز.
مۆسلۆمانلار آراسئندا اویدورما حادیثلری؛ آحلاقسئز، مۆستهجن منقئبەلری؛ شیرکە وە حورافەیە چاغئران آصئلسئز یالانلارئ یایان کیتابلارئن، شەیطانئن تلقینی /واحیی ایلە یازئلدئغئنئ دۆشۆنیۇروز. اۆممت ایچریسیندە فئرقالاشمایئ، باتئلئ وە دینجی فاناتیزمی یایان أثرلرین دە یینە شەیطانی اؤگرتیلر اۇلدوغونا اینانیۇروز. شەیطانئن ایستەدیگی شەیلری یایان کیتابلار، اۇنون واحیی دگیلسە نەدیر؟ شەیطان اینسانلارا شیرکی، آللاها ایفتیرا آتمایئ وە یالانلارئ دین اۇلاراق آنلاتمایئ گۆزل گؤستریر، بونو یازئلئ اۇلاراق یاپانلار، شەیطانئن چئراغئ قۇنوموندادئرلار.
اینسانلارئ آللاهئن دینیندن آلئقۇیمایا چالئشان، حاققئ باطئل دییە گؤسترنلرین فیکیر باباسئ وە ایلهام قایناغئ شەیطان اۇلدوغونا گؤرە اۇنا تابیع اۇلانلارئن اۆرتتیگی أثرلر دە شەیطانئن واحیی اۇلماقتادئر. یر یۆزۆندە کۆفرە، شیرکە، قاتلیعاما، عئرقچئلئغا، حارام یووالارئنا چاغئرانلار آصلئندا شەیطانئن آغزئیلا قۇنوشان اۇنون ألچیلریدیر. شەیطانئن أن سینسی ألچیلری ایسە اینسانلارئ حورافەلر، ماثاللار وە قورئانسئز بیر دین آلغئسئ ایلە اۇیالایان دین آداملارئدئر. آصلئندا اۇنلار “دین آدامئ” دگیل، “شەیطانئن آدامئ”دئرلار.
آللاها اۇرتاق قۇشمایئ أمرەدن حورافەجیلر، یالانلارئنئ ألبتتە کی کیتابلاشتئراجاقلاردئر. کذذاب مۆسەیلیمەدن گۆنۆمۆزدە ایسکندر أورنساۇغلونا قادار نبیلیک ایددیعا أدنلرین چۇغو آللاها آتتئغئ ایفتیرالارئ یازئلئ حالە گتیریپ اوتانمادان آحلاقسئزجا واحی دییە گؤسترەبیلمیشلردیر. بیز اۇنلارئن واحی آلمادئغئنئ سؤیلەمییۇروز، ترسینە دییۇروز کی؛ “أوت، سیزلر واحی آلدئنئز، فاقاط سیزە واحیەدن آللاە دگیل، شەیطاندئ.” آنجاق بو تیپلر آللاەتان واحی آلدئغئنئ آچئقچا سؤیلەدیگیندن بونلارلا مۆجادلە أتمک وە اۇنلارئ تشهیر أتمک قۇلای اۇلموشتور.
بیر دە نبی اۇلدوغونو سؤیلەمەدن واحی آلدئغئنئ ایددیعا أدنلر واردئر کی، بونلار داحا سینسی بیر گۆروەتور، شەیطانئن دا کۇنترۇلۆندن چئقمئشلاردئر. اۇنلار آللاهئن آیتلرینی یۇق سایماز، رددەتمزلر؛ آنجاق کندی یازئلارئنئ وە قاناعاتلارئنئ آللاهئن کلامئ گیبی گؤستریرلر. گرچک شو کی، مۆسلۆمانلارئن باشلارئنداکی فلاکتلر ایشتە بو سینسی شەیطانی چتەنین أثریدیر. کندی سؤزلرینی وە یازدئقلارئنئ، آللاهئن واحیی ظاننەدنلر؛ گچمیشتە جلالددین رومی، موحییددین ایبنی عارابی، گۆنۆمۆزدە دە ساعید نورسی گیبیلریدیر. کندیسی حاققئندا آللاهئن واحی ایندیردیگینی ایددیعا أدن جۆببەلی آحمد ایسە گۆنۆمۆزدە آللاە ایلە آلداتمانئن باش میعمارئدئر. آدئ گچن کیمسەلرین ایددیعالارئنا دگینمک یریندە اۇلاجاقتئر.
جلالددین رومی وە مثنەوی
یۆکسک بیر شاعیرانە روحا صاحیب اۇلان جلالددین رومی، اۆستۆ بیر قالملە چیزیلەجک باسیط بیریسی دگیلدیر. آنجاق مثنەویسی حاققئندا ایددیعا أتتیگینە باقئلاجاق اۇلورساق ماعال أسف قورئان آیتلرینین اۆزەرینە کندیسی قالئن بیر چیزگی چکمیشتیر. یۆکسک ذکاسئنا وە أدبی قابیلییتینە آشئرئ گۆونن جلالددین رومی یازدئغئ کیتابئن عالملرین راببی اۇلان آللاەتان ایندیریلدیگینی سؤیلەمکتن چکینمەمیشتیر.
رومی، مثنەوینین اؤن سؤزۆندە شونلارئ سؤیلەمکتەدیر:
“بو مثنەوی کیتابئدئر. اۇ، اولاشما وە کسین بیلمە سئرلارئنئ آچئقلامادا دینین آصئللارئنئن آصئللارئنئن آصئللارئدئر. اۇ، آللاهئن أن بۆیۆک فئقهئدئر، آللاهئن أن آیدئنلئق یۇلودور وە آللاهئن أن آچئق دلیلیدیر. ائشئغئن حالی، ایچیندە قاندیل بولونان قاندیللیک گیبیدیر. صاباحئن ایلک آنلارئندان داحا پارلاق وریر. اۇ، پئنارلارئ وە داللارئ بولونان گؤنۆل جننتلریدیر. اۇندا، بو یۇلون اۇغوللارئنجا ‘سلسبیل’ دییە آدلاندئرئلان بیر پئنار واردئر وە ماقام وە کرامت صاحیبلرینجە أن حایئرلئ ماقام وە أن گۆزل دینلنمە یریدیر. اولو کیشیلر اۇرادا یەرلر ایچرلر؛ اؤزگۆر کیشیلر اۇرادا حوضور بولور وە نشئەلنیرلر. اۇ، مئصئرداکی نیل گیبی، صابرەدنلر ایچین ایچەجکتیر؛ فیرعاوون سۇیونا وە کافیرلرە حاسرتتیر. آللاهئن دەدیگی گیبی ‘اۇنونلا چۇغونو ساپئتئر، چۇغونو دۇغرو یۇلا گتیریر. گرچکتن اۇ گؤنۆللرە شیفادئر، حۆزۆنلرە جیلادئر وە قورئانئ آچئقلایئجئدئر. رئزئقلارئ گنیشلتیر وە آحلاقئ گۆزللشتیریر. کرم صاحیبی صالیح یازئجئلارئن أللری ایلە یازئلمئشتئر. تمیز کیشیلردن باشقاسئنئن اۇنا دۇقونماسئنئ منع أدرلر. عالملرین راببیندن ایندیریلمەدیر. باطئل، اۇنون اؤنۆندن وە آرقاسئندان گلەمز. آللاە گؤزتیر وە قۇرور. اۇ، أن ایی قۇرویوجودور وە مرحامتلیلرین أن مرحامتلیسیدیر. مثنەوینین باشقا لاقابلارئ واردئر. یۆجە آللاە اۇنا لاقاب وردی…”
