یینە گۆنۆمۆز دۆنیاسئندا باعضئ سیاسی لیدرلرین آصلا حاطا یاپمایاجاغئ، اؤلۆمسۆز اۇلدوغو وە دۇغرویا یالنئزجا اۇنلارئن اؤلچۆلرینە گؤرە اولاشئلابیلەجگی اینانجئ حاکیمدیر. اۇیسا قورئانا گؤرە دۇقونولمازلئق /حاطاسئزلئق سادەجە عالملرین راببی اۇلان آللاها ماحصوصتور. سۇرغولانامایان آما هرکسە حساب سۇرما ماقامئندا اۇلان اۇدور:
لَا يُسْأَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَهُمْ يُسْأَلُونَ ﴿۲۳﴾ (سورة الأنبیاء)
اۇ، یاپتئغئندان دۇلایئ سۇرغولاناماز، فاقاط اۇنلار سۇرغولانئرلار. (أنبیا سورەسی؛ 23)
دوروم بویکن، بیریلرینە سۇرغولاناماز /یارغئلاناماز وەیا هر یاپتئغئ کسینلیکلە دۇغرودور گؤزۆیلە باقماق آللاها أش قۇشماقتئر. آتالارئنئن اؤگرتیلرینی ألشتیرمەین، “عاقئل-قورئان” سۆزگجیندن گچیرمەین وە تۆم چاغلارا حیطاب أدەجک قادار أکسیکسیز اۇلدوغونو سانان شیرک ایچیندە یۆزمکتەدیر.
تاریح بۇیونجا فیرعاوون گیبیلرینی، کندیسینی یا دا حض. عیسا گیبیلرینی، تۇپلوملارئ سۇنرادان ایلاهلاشتئرمئشتئر. ایستەر سیاسی اۇلسون ایستەر دینی اۇلسون، ایستەر آدئنا گلەنک دیەلیم، ایستەرسە آتالار یۇلو؛ آللاە ایلە بیرلیکتە باشقالارئنئ دا قوتساللاشتئرئپ دۇقونولماز ایعلان أدیۇرساق، کندیمیزە ینی ینی تانرئلار ایجاد أدیۇروز دیمکتیر. بۆتۆن سیاسی وە دینی گلەنگیمیز قورئان ایلە دنتلنملی، لازئم اۇلان ایلە آتئلماسئ گرکن آیئقلانمالئدئر.
یۆجە آللاە ألچیلرینینم مثەلا یونوسون (ع) یانلئشلارئنئ کیتابئندا بیزلرە اۇقوتتورماقتادئر. بو بۇشونا دگیلدیر. آللاهئن ألچیلری بیلە یانلئشلار یاپابیلیۇرسا، هیچ کیمسە دینی یا دا سیاسی لیدرینی (مذهب ایماملارئ، طاریقات شەیحلری، پارتی باشقانلارئ، عاشیرت لیدرلری، جماعات اؤندرلری وس.) -صاحابە دە داحیل- قوصورسوز گؤرەمز، گؤریۇرسا آدئم آدئم شیرکە قاییۇر دیمکتیر. ألشتیرینین وە تنقیدین اۇلمادئغئ یردە پوتپرستلیک واردئر. کندیسینین ألشتیرمەسینە ایذین ورمەین کیشیلر کندی نفیسلرینی، باشقالارئنئن ألشتیریلمەسینە مۆساعادە أتمەینلر دە باشقالارئنئ تانرئ أدینمیشلردیر. چۆنکی اینسانئن ألشتیرەمەدیگی وارلئغا تاپئنماسئ آن مسئەلەسیدیر.
آللاهئن ایندیردیگی واحیی اؤلچۆ آلمایئپ آتالارئنئن ایزیندن آصلا آیرئلمایانلارئن آحیرتتەکی سۇنلارئ چۇق قۇرقونچ اۇلاجاقتئر:
إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكَافِرِينَ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيرًا ﴿۶۴﴾ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا لَا يَجِدُونَ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا ﴿۶۵﴾ يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ يَقُولُونَ يَا لَيْتَنَا أَطَعْنَا اللَّهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولَا ﴿۶۶﴾ وَقَالُوا رَبَّنَا إِنَّا أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَكُبَرَاءَنَا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا ﴿۶۷﴾ رَبَّنَا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذَابِ وَالْعَنْهُمْ لَعْنًا كَبِيرًا ﴿۶۸﴾ (سورة الأحزاب)
شو موحاققاق کی، آللاە کافیرلری لاعنتلەمیش وە اۇنلارا چئلغئن بیر آتش حاضئرلامئشتئر. (اۇنلار) اۇرادا أبدی قالئرلار وە نە بیر دۇست بولابیلیرلر، نە دە بیر یاردئمجئ. اۇ گۆن یۆزلری آتش ایچیندە چەوریلیرکن: “آە کشکە آللاها ایطاعات أتسەیدیک، رسولە ایطاعات أتسەیدی!” دەرلر. یینە دەرلر کی: “أی راببیمیز! بیز بەیلریمیزە وە بۆیۆکلریمیزە ایطاعات أتتیک دە، بیزی یانلئش یۇلا گؤتۆردۆلر. أی راببیمیز! اۇنلارا عاذابئن ایکی قاتئنئ ور وە کندیلرینی بۆیۆک بیر لاعنت ایلە لاعنتلە!” (آحزاب سورەسی؛ 64-68)
إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ ﴿۶۳﴾ إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ ﴿۶۴﴾ طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُءُوسُ الشَّيَاطِينِ ﴿۶۵﴾ فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْهَا فَمَالِئُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ ﴿۶۶﴾ ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْبًا مِنْ حَمِيمٍ ﴿۶۷﴾ ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ ﴿۶۸﴾ إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آبَاءَهُمْ ضَالِّينَ ﴿۶۹﴾ فَهُمْ عَلَى آثَارِهِمْ يُهْرَعُونَ ﴿۷۰﴾ وَلَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ ﴿۷۱﴾ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا فِيهِمْ مُنْذِرِينَ ﴿۷۲﴾ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ ﴿۷۳﴾ (سورة الصافات)
گرچکتن بیز اۇنو (زاققوم آغاجئنئ) ظالیملر ایچین بیر فیتنە (ایمتیحان) یاپتئق. اۇ بیر آغاچتئر کی، جهننمین دیبیندە چئقار. تۇمورجوقلارئ شەیطانلارئن باشلارئ گیبیدیر. موطلاقا اۇنلار، اۇندان ییەجکلر دە قارئنلارئنئ بوندان دۇلدوراجاقلاردئر. سۇنرا اۆزەرینە اۇنلار ایچین قاینار بیر ایچەجک واردئر. سۇنرا دا دؤنەجگی یر، شۆبهەسیز جهننمدیر. چۆنکی اۇنلار، آتالارئنئ ساپئقلئقتا بولدولار. شیمدی دە کندیسی اۇنلارئن ایزلریندە قۇشتوریۇرلار. آند اۇلسون کی، اۇنلاردان اؤنجەکیلرین چۇغو ساپئقلئقتا ایدیلر. گرچکتن بیز اۇنلارا ایچلریندن اویارئجئ رسوللر دە گؤندردیک. سۇنرا دا باق، اۇ اویارانلارئن سۇنو ناسئل اۇلدو؟ (صاففات سورەسی؛ 63-73)
قورتارئجئلارئن یۇق أتتیگی حوضور
قورتولوشو؛ “سلامتە اولاشماق، رفاهئ ألدە أتمک وە مەوجود سئقئنتئلئ اۇرتامدان گرک ماددی گرکسە ماعنەوی آنلامدا چۇق داحا گۆونلی حوضور دۇلو بیر نۇقطایا اولاشماق اۇلاراق” آنلایابیلیریز. سۇقاقتاکی واطانداشا “قورتولوش” نەدیر دییە سۇرولدوغوندا، عاقلئنا ایلک گلن اؤزتلە بودور. هر تۇپلوم أکۇنۇمیک، سیاسی وە حوقوقی آنلامدا قورتولوشو آرار وە آرایاجاقتئر دا. سۇسیال بونالئملاردان قورتولوشو ألبتتە بیر وەیا بیرقاچ قورتارئجئ گرچکلشتیرەجکتیر. اینسانلئغئن سادەجە دۆنیەوی آنلامدا دگیل، اوحرەوی آنلامدا دا قورتولوشا ایحتیاجئ واردئر.
بوگۆن وە گچمیشتە اینسانلارئن قورتولوش آدئنا یاپتئغئ أن واحیم حاطا کندیسینی بیلە قورتارماقتان عاجیز اۇلانلاردان مدد اومماسئ اۇلموشتور. آللاها گۆونمەین وە اۇنون قورتارئجئ واحیینە سئرت چەویرن اینسانلئق، فارقلئ بونالئملارئن وە تۇپلومسال حوضورسوزلوغون آتشی ایچیندە قئورانماقتادئر. بونا دۆنیادا جهننمی یاشاماق دەرسک، یانئلمئش اۇلمایئز. تاریح صاحنەسی، اؤزللیکلە دە دینی قاورام وە قئلئغئ قوللاناراق اینسانلارئ فلاکتە سۆرۆکلەینلرین اؤرنکلرییلە دۇلودور. بونلاردان أن چارپئجئ اۇلانلارئندان بیر تانەسی دە گیریتلی مۇشە حادیثەسیدیر.
“گیریتلی مۇشە… بو ذات کندیسینین واقتییلە ایسرائیل اۇغوللارئنئ مئصئردان فیرعاوونون أسارتیندن قورتاران مۇشە ایلە عاینئ شاحئص اۇلدوغونو، آللاهئن کندیسینی ایسرائیل اۇغوللارئنئ ینیدن قورتارماق اۆزەرە گؤکتن ایندیردیگینی، قاومی طئبقئ قئزئل دنیزدن گچیردیگی گیبی بو دفعا دا آق دنیزدن گچیرەرک قوتسال آرازا گؤتۆرەجگینی واعدەدیۇردو. بو یۆزدن یاهودیلر ایشلرینی تاصفیە أدیپ، أللریندە آووچلارئندا نە وارسا داغئتمئشلار -زیرا مسیح چاغئندا پارایا ایحتیاج اۇلمایاجاقتئر- وە مسیحە اویموشلاردئر. بلیرلی گۆن گلینجە مسیحین پشیندن داغلئق بیربورونا گلمیشلر وە اۇنون أمری ایلە تپە اۆستۆ دنیزە آتلامایا باشلامئشلاردئر. جیواردا بولونان بالئقچئلارئن یاردئما گلمەسی ایلە بیر قئسمئ بۇغولماقتان قورتارئلمئشسا دا چۇغو تلف اۇلوپ گیتمیشلردیر. آلداتئلدئغئنئ آنلایان بو یاهودیلر، جزالاندئرماق ایچین مۇشەیی آرامئشلارسا دا بولامامئشلاردئر. کندیسی ایز بئراقمادان اۇرتادان قایبۇلموشتور. اۇنون، میللتینی اۇرتادان قالدئرمایا عازمەتمیش اوغورسوز بیر شەیطان اۇلدوغو اینانجئ گنللشمیش، چۇغو دا بو اۇلایدان سۇنرا حئریستیانلئغا گچمیشلردیر.”
ورمیش اۇلدوغوموز بو اؤرنک اینسانلئق تاریحی ایچیندە یاشانان یۆزلرجەسیندن سادەجە بیر تانەسیدیر. اینسانلئق، قورتولوشو وە حوضورو فانیلردن بکلەدیگی سۆرەجە بو وە بنزەری اۇلایلارئن آصلا سۇنو گلمەیەجکتیر. اؤزللیکلە گچیردیگیمیز یۆزیئلدا چئقان دۆنیا ساواشلارئ وە دیگر ساواشلار حپ سؤزدە قورتارئجئلارئن ألییلە چئقارئلمئش، داحا اییسینی یاپایئم دەرکن، چۇق داحا کؤتۆ نتیجەلر اۇرتایا چئقمئشتئر. سۇنراکی نسیللر سؤزدە قورتارئجئلارئن ماحوەتتیگی دۆنیایئ میراث آلمئشلاردئر.
ساپقئن ایدئۇلۇژیلر وە ساپقئن دینی فیکیرلر اینسانلارئن سادەجە دۆنیا ساعادتینی دگیل، آحیرت موتلولوغونو دا اۇلومسوز یؤندە أتکیلەمیشتیر. حپ داحا اییسینی ایستەین، دگر اۆرتمەین، سئنئر تانئمایان وە سۆرکلی تۆکتمەیە آلئشتئرئلمئش نسیللر آرتئق بئراقئن باشقالارئنا فایدا ساغلامایئ، کندیسینی بیلە اونوتموشلاردئر. تۆم بونلارئن نیدنی آللاهئن واحییندن اوزاقلاشماقتئر.
بیر دە واحی ایلە اینسانلئق آراسئندا دووار گیبی سد اۇلوشتوران باعضئ دین آداملارئ واردئر. بو کیمسەلر اۆرتتیگی یالان وە حورافەلرلە اینسانلئغئن ایلک وە سۇن اومودو اۇلان دینی تانئنماز حالە گتیرمیشلردیر. دینجیلیگین حپ سؤمۆرن وە کؤلەلشتیرن یؤنۆنۆ گؤرن اینسان اۇغلو، یاراتئجئسئنا یابانجئلاشتئرئلمئشتئر. آللاهئن دینینی، شەیطانئن راضئ اۇلاجاغئ شکیلدە آنلاتان، یاشایان دینجی سؤمۆرۆ چتەسی، تۇپلوملارئن قورتولوشو اۇلان واحیی؛ طئبقئ بیر حاستانئن ألیندن عیلاجئنئ چالار گیبی چالمئشتئر. بورادا شو تثبیتی یاپماق زۇروندایئز: “دین دۆشمانلئغئنئن نیدنی، دینین کندیسی دگیل، دینی کەیفی آرزولارئنا آلت أدن دیندار گؤرۆنۆملۆ شەیطانی چتەلردیر.”
