آتالارئ وە گچمیشی قوتساما، اۇنلارئ قورتارئجئ گؤرمە حاستالئغئ اینسانلئغئن أن أسکی ساپلانتئلارئندان بیریدیر. هر نبی بو ساپقئن آنلایئشلا مۆجادلە أتمیش وە اینسانلئغئ آتالارئنئن یانلئش یۇللارئندان واحیە داعوت أتمیشلردیر. آتالارئنئ قورتارئجئ گؤرنلر آللاهئن واحیینە سئرت چەویریرلر. آللاهئن ایندیردیگی قانونلارئ /قوراللارئ قابول أتمەییپ کندی آتالارئنئ /دەدەلرینی /گچمیشتەکی گلەنکلری بنیمسەینلر شیرکە باتمئشلاردئر. قورئان شؤیلە دەر:
وَكَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ ﴿۲۳﴾ قَالَ أَوَلَوْ جِئْتُكُمْ بِأَهْدَى مِمَّا وَجَدْتُمْ عَلَيْهِ آبَاءَكُمْ قَالُوا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ ﴿۲۴﴾ (سورة الزخرف)
سندن اؤنجە دە بیر بلدەیە اویارئجئ گؤندردیگیمیزدە همن اۇرانئن رفاەتان شئمارمئش ایلری گلنلری: “بیز آتالارئمئزئ بیر دین اۆزەریندە بولدوق، بیز دە اۇنلارئن ایزیندن گیدیۇروز،” دەمیشلردی. اویارئجئ دەدی کی: “پکی بن سیزە، آتالارئنئزئن اۆزەریندە بولدوغونوز شەیدن داحا ایی یۇل گؤسترنی گتیرمیش اۇلسام دا مئ؟” دەدیلر: “دۇغروسو، بیز سنینلە گؤندریلن شەیی تانئمئیۇروز.” (زوحروف سورەسی؛ 23-24)
آتالارئنا قوللوق أدنلر؛ “آللاە یۇقتور” دەمزلر. آللاها ایمان أدرلر، آنجاق حایاتا اۇنون واحیینین أگەمن اۇلماسئنئ ایستەمزلر. هر نە زامان آللاهئن واحیینە داعوت أدیلسەلر؛ “بیز آتالارئمئزئن ایزیندەییز،” دیەرک ایلاهی داعوتە سئرتلارئنئ دؤنرلر. اۇنلارا گؤرە آتالارئ کندیسی ایچین هر شەیی دۆشۆنمۆش وە حایاتئن هر آلانئندا قورتارئجئ اؤلچۆلری بلیرلەمیشتیر. دۇلایئسئیلا واحیی گرکسیز وە أکسیک گؤرۆرلر. ایشتە بو دوروم گچمیش قورتارئجئ گؤرۆپ قوتساللاشتئرماقتئر وە طابیعی کی شیرکتیر.
اینسانلار گچمیشتە یاشامئش آتالارئنئ داحا تجرۆبەلی وە بیلگیلی قابول أتتیگیندن آصلا یانئلمایاجاغئنئ دۆشۆنۆرلر. اۇیسا آللاە اینسانلئغئن آتاسئ حض. آدمین یاپتئغئ یانلئشئ قورئاندا بیزلرە آنلاتمئش وە قئیامتە قادار دا اۇقونماسئنئ ایستەمیشتیر:
يَا بَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لَا تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿۲۷﴾ وَإِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً قَالُوا وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءَنَا وَاللَّهُ أَمَرَنَا بِهَا قُلْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴿۲۸﴾ (سورة الأعراف)
أی آدم اۇغوللارئ! شەیطان آنا بابانئزئ، چیرکین یرلرینی اۇنلارا گؤسترمک ایچین ألبیسەلرینی سۇیاراق جننتتن چئقاردئغئ گیبی، سیزی دە (شاشئرتئپ) بیر بلایا دۆشۆرمەسین! چۆنکی اۇ وە قابیلەسی، سیزین اۇنلارئ گؤرەمەیەجگینیز یردن سیزی گؤرۆرلر. بیز، شەیطانلارئ اینانمایانلارئن دۇستو یاپتئق. اۇنلار بیر کؤتۆلۆک یاپتئغئ زامان: “بابالارئمئزئ بو یۇلدا بولدوق، بونو بیزە آللاە أمرەتتی،” دەرلر. دە کی: “آللاە کؤتۆلۆگۆ أمرەتمز. آللاها قارشئ بیلمەدیگینیز شەیلری می سؤیلۆیۇرسونوز؟” (آعراف سورەسی؛ 27-28)
قورئان، آتالارئ، گلەنگی یۇق سایماز، اۇنلارئن کؤرۆ کؤرۆنە تاقلید أدیلمەسینی قئنار. آتالارئمئزئن /دەدەلریمیزین اؤگرتیلرینی دینین قایناغئ اۇلماز. اۇنلارئ قورئان سۆزگجیندن گچیریپ سادەجە واحیین اۇنای وردیکلرینە صاحیب چئقارئز. آتالارئنئن -قورئانا آیقئرئ- یاشانتئ وە گلەنکلریندن قۇپامایانلار چئلغئن بیر آتشین أسیری اۇلاجاقلاردئر.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ ﴿۱۷۰﴾ (سورة البقرة)
اۇنلارا: “آللاهئن ایندیردیگینە اویون!” دەندیگی واقیت دە: “یۇق، آتالارئمئزئ نەیین اۆزەریندە بولدویساق اۇنا اویارئز.” دەدیلر. یا آتالارئ بیر شەیە عاقئل أردیرەمز وە دۇغرویو سچەمز ایدییسەلر دە می اۇنلارا اویاجاقلار؟ (باقارا سورەسی؛ 170)
وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ الشَّيْطَانُ يَدْعُوهُمْ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ ﴿۲۱﴾ (سورة لقمان)
اۇنلارا: “آللاهئن ایندیردیگینە تابیع اۇلون!” دەندیگی زامان: “حایئر، بیز آتالارئمئزئ نەیین اۆزەریندە بولدوقسا، اۇنون آردئنجا گیدریز.” دییۇرلار. یا شەیطان اۇنلارئ جهننم عاذابئنا چاغئریۇر ایدییسە دە می اۇنلارا اویاجاقلار؟ (لۇقمان سورەسی؛ 21)
دینی وە سیاسی کاراکتری اۇلان کیشیلرە تاپئنما وە اۇنلارئ سۇرغولانماز سایما غافلتی، اینسان اۇغلونون سۆرکلی ضاعافئدئر. گرک ایلکل، گرکسە مۇدرن تۇپلوملارئن أسکیمەین ساپلانتئسئدئر. شاید لیدر قۇنومونداکی کیشی روحانی /دینی صئفاتلار تاشئیۇرسا، ایلاهلاشتئرئلماسئ داحا دا قۇلای اۇلماقتادئر. اینسانلارئن چۇغو، ایزیندن گیتتیگی کیشی یا دا کیشیلرین، اۇلاغان اۆستۆ نیتەلیکلرە صاحیب اۇلدوغونا، سئرادان اۇلمادئغئنا وە هرکسین اۇنلار گیبی اۇلامایاجاغئنا اینانئر. کیشی، اؤندر /لیدر قابول أتتیگی کیشییە نۇرمال اۇلمایئ وە “ڤیزیم گیبی” اۇلماسئنئ یاقئشتئراماز، بو دا زامانلا بو کیشیلرین “یارئ تانرئ” اۇلاراق آلغئلانماسئنا نیدن اۇلور.
یینە گۆنۆمۆز دۆنیاسئندا باعضئ سیاسی لیدرلرین آصلا حاطا یاپمایاجاغئ، اؤلۆمسۆز اۇلدوغو وە دۇغرویا یالنئزجا اۇنلارئن اؤلچۆلرینە گؤرە اولاشئلابیلەجگی اینانجئ حاکیمدیر. اۇیسا قورئانا گؤرە دۇقونولمازلئق /حاطاسئزلئق سادەجە عالملرین راببی اۇلان آللاها ماحصوصتور. سۇرغولانامایان آما هرکسە حساب سۇرما ماقامئندا اۇلان اۇدور:
لَا يُسْأَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَهُمْ يُسْأَلُونَ ﴿۲۳﴾ (سورة الأنبیاء)
اۇ، یاپتئغئندان دۇلایئ سۇرغولاناماز، فاقاط اۇنلار سۇرغولانئرلار. (أنبیا سورەسی؛ 23)
دوروم بویکن، بیریلرینە سۇرغولاناماز /یارغئلاناماز وەیا هر یاپتئغئ کسینلیکلە دۇغرودور گؤزۆیلە باقماق آللاها أش قۇشماقتئر. آتالارئنئن اؤگرتیلرینی ألشتیرمەین، “عاقئل-قورئان” سۆزگجیندن گچیرمەین وە تۆم چاغلارا حیطاب أدەجک قادار أکسیکسیز اۇلدوغونو سانان شیرک ایچیندە یۆزمکتەدیر.
تاریح بۇیونجا فیرعاوون گیبیلرینی، کندیسینی یا دا حض. عیسا گیبیلرینی، تۇپلوملارئ سۇنرادان ایلاهلاشتئرمئشتئر. ایستەر سیاسی اۇلسون ایستەر دینی اۇلسون، ایستەر آدئنا گلەنک دیەلیم، ایستەرسە آتالار یۇلو؛ آللاە ایلە بیرلیکتە باشقالارئنئ دا قوتساللاشتئرئپ دۇقونولماز ایعلان أدیۇرساق، کندیمیزە ینی ینی تانرئلار ایجاد أدیۇروز دیمکتیر. بۆتۆن سیاسی وە دینی گلەنگیمیز قورئان ایلە دنتلنملی، لازئم اۇلان ایلە آتئلماسئ گرکن آیئقلانمالئدئر.
