فئطرات دینی

قورئان ائشئغئن‌دا؛ آراجئلئق وە شیرک (1)

 

اؤن‌سؤز

 

بسم اللە الرحمن الرحیم

الحمد للە رب العلمین و الصلاة و السلام علی رسولنا محمد و علی آلە و صحبە اجمعین

هر شەیی گۆزل یاپماق، وارلئق‌لارئن صاحیبی اۇلان آللاها ماحصوص‌تور. بۆتۆن دستگیمیز وە أسنلیک دیلک‌لریمیز، ألچیمیز موحاممدە، عائیلەسی‌نە وە اۇنون یۇلون‌دا گیدن هرکسەدیر.

شەیطان، قئیامتە قادار یاشاما ایذنی آللاها شؤیلە دەمیش‌تی:

… لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ﴿۱۶﴾ ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ ﴿۱۷﴾ (سورة الأعراف)

… سنین دۇغرو یۇلونون اۆستۆنە اۇنلار ایچین اۇتوراجاغئما یمین أدریم. سۇنرا اؤن‌لرین‌دن، آرقالارئن‌دان، ساغ‌لارئن‌دان وە سۇل‌لارئن‌دان سۇقولاجاغئم. گؤرەجک‌سین، اۇنلارئن چۇغو سانا تشککۆر أتمەیەجک‌تیر. (آعراف سورەسی؛ 16-17)

 

شەیطان اینسان‌دان وە جین‌دن اۇلور؛ توزاغئ‌نئ دۇغرو یۇلون اۆستۆنە قورار. اۇنون أن بۆیۆک توزاغئ، شیرک توزاغئ‌دئر. چۆنکۆ آللاە تعالا شؤیلە بویورموش‌تور:

إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ … ﴿۴۸﴾ (سورة النساء)

آللاە کندی‌سی‌نە اۇرتاق قۇشولماسئ‌نئ باغئشلاماز، ترجیحی‌نی دۇغرو یاپان کیشی ایچین بونون آلتئن‌دا اۇلانئ باغئشلار… (نیسا سورەسی؛ 48)

 

شیرک، اۇرتاق أتمک دەمک‌تیر. آللاها شیرک قۇشماق، اۇنا عائید اۇزللیک‌لردن بیری‌نی وەیا بیر قاچئ‌نئ باشقا بیر وارلئق‌تا دا گؤرمک‌تیر. بو وارلئق داحا چۇق آللاها یاقئن سایئلان دین بۆیۆک‌لری اۇلور. شەیطان‌لار، اۇنلارئن آللاهئن دۇستو اۇلدوغونو، آللاە ایلە اۇلاجاق ایش‌لردە کندی‌لری‌نە دستک ورەجک‌لری‌نی، آرابولوجو وە شفاعاتچی اۇلاجاق‌لارئ‌نئ فئسئلدارلار. اۇنلارا تسلیم اۇلماق گرکتیگی‌نی، اۆزری‌نە باسا باسا سؤیلەرلر.

عاقئل وە قورئان، بو توزاغئن ایکی بۆیۆک أنگلی‌دیر. شەیطان‌لار، أنگل‌لری آشماق ایچین دینین عاقئل دگیل، گؤنۆل ایشی اۇلدوغونو وە قورئانئ هرکسین آنلایاماجاغئ‌نئ سؤیلەرلر. اینسان‌لارئن اؤنۆنە، کندی‌لری‌نین قوتسادئغئ باشقا کیتاب‌لار قۇیار وە اۇقومالارئ‌نئ ایستەرلر. بو توزاغا دۆشن‌لر، قورئانا اۇلان سایغئ‌لارئ‌نئ قایبەتمزلر آما اۇنو آنلایامایاجاق‌لارئ‌نئ قابول أدەرک، قورئانئ کندی‌لری‌نە قاپالئ سایارلار. سۇنرا بو شەیطان‌لار، اویدوردوق‌لارئ ینی عیبادت تۆرلری‌نی  دەورەیە سۇقاراق چۇقچا عیبادت تاوصیە أدر وە اینسان‌لارئن دۇغرو یۇل‌دا اۇلدوق‌لارئن‌دان أمین اۇلامالارئ‌نئ ساغلارلار. اۇنلار دا بونلارئ آللاهئن دۇستو بیلیپ قول-کؤلە اۇلورلار. سۇنون‌دا آللاها گۆون‌لری قایبۇلور وە دۇغرو یۇل‌لا ایلیشکی‌لری کسیلیر آما کندی‌لری‌نی اۇ یۇلون اۇرتاسئن‌دا سانئرلار. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:

وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ ﴿۳۶﴾ وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ ﴿۳۷﴾ (سورة الزخرف)

کیم راحمانئن ذیکری‌نە (قورئانا) بولانئق باقارسا، باشئ‌نا بیر شەیطان سارارئز؛ اۇ، اۇنون یاقئن آرقاداشئ اۇلور. اۇنلار بو گیبی‌لری یۇل‌دان چەویریرلر آما بونلار دۇغرو یۇل‌دا اۇلدوق‌لارئ‌نئ سانئرلار. (زوحروف سورەسی؛ 37-36)

 

آللاە آدئ‌نا قۇنوشماق دا چۇغو اینسانئن دۆشتۆگۆ توزاق‌لاردان‌دئر. بو قۇنودا یا آللاهئن گۆجۆنە، یا بۆیۆک‌لرین سؤزلری‌نە یاحود کیتاب‌لارداکی حورافەلرە دایانئلئر. یانلئش سؤز سؤیلەمک ایچین قورئانا باقماق گرکیرکن، قورئانئن بو یانلئش‌لارئ دستکلەیەجک شکیل‌دە یۇروملانماسئ، ایشی چئغئرئن‌دان چئقارئر.

بو کیتابئن آماجئ، ایی مۆسلۆمان اۇلماق ایچین یۇلا چئقان‌لارئن قۇلایجا دۆشتۆگۆ بو توزاق‌لارئ، قورئان ائشئغئن‌دا اۇرتایا چئقارماق وە اویارئ‌لارئ یاپماق‌تئر. بیزیم حاطالارئمئزئ گؤرن‌لرین دە عاینئ شکیل‌دە بیزی اویارماسئ‌نئ بکلییۇروز.

گرچگی آنلاماق قۇلای، قابول أتمک زۇردور. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:

وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْمًا بَعْدَ إِذْ هَدَاهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ مَا يَتَّقُونَ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿۱۱۵﴾ (سورة التوبة)

آللاە بیر تۇپلومون یۇلا گلدیگی‌نی اۇنایلادئق‌تان سۇنرا، ساقئنمالارئ گرکن شەیی آچئقچا بیلدیرمەدن اۇنلارئن یۇل‌دان چئقئشئ‌نئ اۇنایلاماز. آللاە هر شەیی بیلیر. (تەوبە سورەسی: 115)

 

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ ﴿۶۸﴾ وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ ﴿۶۹﴾ (سورة العنکبوت)

آللاها قارشئ یالان اویدوران، یا دا گرچک‌لر کندی‌نە گلینجە یالانا سارئلانئن یاپتئغئن‌دان داحا بۆیۆک یانلئشئ کیم یاپابیلیر؟ کندی‌نی دۇغرولارا قاپاتان‌لارا جهننم‌دە یر می یۇق؟ اوغروموزدا زۇرلوق‌لارا گؤگۆس گرن‌لرە، ألبتتە یۇل‌لارئمئزئ گؤستریریز. آللاە ألبتتە گۆزل داورانان‌لارلا برابردیر. (عانکبوت سورەسی؛ 69-68)

 

گیریش

آللاە تعالا شؤیلە بویورور:

قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴿۳۳﴾ (سورة الأعراف)

دە کی: “راببیم سادەجە شونلارئ حارام أتتی: ایستەر آچئق، ایستەر گیزلی اۇلسون، هر تۆرلۆ فوحوش؛ ایثم؛ حاق‌سئز سالدئرئ؛ آللاهئن حاققئن‌دا بیر بلگە ایندیرمەدیگی شەیی اۇنا شیرک قۇشمانئز وە آللاە حاققئن‌دا بیلمەدیگینیزی سؤیلەمەنیز. (آعراف سورەسی؛ 33)

 

شیرک، اۇرتاق أتمک دەمک‌تیر. آللاها شیرک قۇشماق، اۇنا عائید اؤزللیک‌لردن بیری‌نی وەیا بیر قاچئ‌نئ باشقا بیر وارلئق‌تا دا گؤرەرک اۇنو اۇ قۇنودا آللاە ایلە اۇرتاق سایماق‌تئر. بونو قابول أدنە مۆشریک دەنیر. مۆشریک، اۇ وارلئغئ آللاە ایلە کندی آراسئن‌دا آراجئ یاپار وە اۇنا قول-کؤلە اۇلور. قورئانئن همن هر صایفاسئن‌دا بونونلا ایلگیلی اویارئ‌لار بولونور. چۆنکۆ بو، باغئشلانماز بیر سوچ‌تور.

آللاە تعالا شؤیلە بویورور:

إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ … ﴿۴۸﴾ (سورة النساء)

آللاە کندی‌سی‌نە اۇرتاق قۇشولماسئ‌نئ باغئشلاماز، ترجیحی‌نی دۇغرو یاپان کیشی ایچین بونون آلتئن‌دا اۇلانئ باغئشلار… (نیسا سورەسی؛ 48)

 

مۆشریک تەوبە أدرسە باغئشلانئر؛ ایلک مۆسلۆمان‌لار، شیرک‌تن تەوبە أدیپ ایسلاما گیرمیش‌لردی. اؤیلەیسە شیرکین دئشئن‌دا قالان گۆناەلارئ ایشلەین کیشی، تەوبە أتمەدن اؤلسە بیلە، تامامن باغئشلانابیلیر.

شیرک قۇنوسون‌دا نبی‌لر بیلە اویارئلمئش‌تئر. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:

وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ ﴿۶۵﴾ بَلِ اللَّهَ فَاعْبُدْ وَكُنْ مِنَ الشَّاكِرِينَ ﴿۶۶﴾ (سورة الزمر)

(أی موحاممد!) سانا دا، سن‌دن اؤنجەکی نبی‌لرە دە شو، کسین اۇلاراق بیلدیریلمیش‌تیر: “شیرکە دۆشرسن یاپتئغئن یانار گیدر وە قایبەدن‌لردن اۇلورسون. ساقئن حا! سادەجە آللاها قوللوق أت وە شۆکرەدن‌لردن اۇل!” (زۆمر سورەسی؛ 66-65)

 

نبی‌لرین بیلە سرتچە اویارئلدئغئ شیرک قۇنوسونا گرکن اؤنم وریلملی‌دیر. یۇقسا یاپئلان ایی ایش‌لرین وە عیبادت‌لرین ثوابئ یۇق اۇلور گیدر.

 

بیرینجی بؤلۆم

دین

دین قۇنوسون‌دا اینسانئ أن چۇق آلداتان، آللاهئ وار وە بیر قابول أتمەنین یترلی اۇلاجاغئ قورونتوسودور. اۇیسا اۇنون وارلئغئ‌نئ هرکس قابول أدر. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:

وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ ﴿۱۷۲﴾ أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ ﴿۱۷۳﴾ وَكَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ وَلَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ﴿۱۷۴﴾ (سورة الأعراف)

راببین، آدم اۇغول‌لارئن‌دان اۇنلارئن بل‌لرین‌دن نسیل‌لری‌نی آلدئغئن‌دا، اۇنلارئ کندی‌لری‌نە قارشئ: “بن سیزین صاحیبینیز (راببینیز) دگیل می‌ییم؟” دییە شاهید توتتو. اۇنلار دا: “أوت صاحیبیمیزسین. بیز بونا شاهیدیز.” دەدی‌لر. آرتئق قئیامت گۆنۆ: “بیز اۇنون فارقئن‌دا دگیل‌دیک” دیەمزسینیز. شونو دا دیەمزسینیز: “اؤنجەدن اۇرتاق قۇشان‌لار بابالارئمئزدئ. بیز ایسە اۇنلاردان سۇنرا گلن نسیل‌دیک. باطئلا ساپان‌لارئن ایشلەدیک‌لرین‌دن اؤتۆرۆ بیزی یۇق مو أدەجک‌سین؟” ایشتە اۇ بلگەلری بؤیلە آچئق آچئق آنلاتئرئز، بلکی دؤنرلر. (آعراف سورەسی؛ 174-172)

 

حالق آراسئن‌دا “بزمی ألست‌تە آلئنان میثاق” وەیا “الست بربکم” دەنن بو اۇلای؛ اینسانئن آچئق وە نت اۇلاراق آللاهئن وارلئغئ‌نئ وە بیرلیگی‌نی قابول أتمەسی اۇلایئ‌دئر. آیت بو ایشلمین، آدم اۇغو‌لارئ‌نئن “بل‌لرین‌دن نسیل‌لرین‌دن آلئنماسئ” سئراسئن‌دا کسینلشتیگی‌نی بیلدیرمک‌تەدیر. نسلین بل‌دن آلئنماسئ، نسلی دوام أتتیرەجک تۇحومون آلئنماسئ‌دئر. کیشی بو دوروما گلدیگی گۆن أرگینلیک چاغئ‌نا گیرر.

اینسان، حایاتئ بۇیونجا آللاهئن آیت‌لری‌نی اۇقور. چۆنکۆ آللاهئن آیت‌لری یالنئز قورئان‌دا اۇلان‌لار دگیل‌دیر. اینسان‌لار گؤک‌لر، یر، حایوان‌لار، بیتکی‌لر، حاصئلئ تۆم وارلئق‌لار اۇنون آیت‌لری‌دیر. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:

سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ﴿۵۳﴾ (سورة فصلت)

آیت‌لریمیزی اۇنلارا، هم چەورەلرین‌دە هم دە کندی ایچ‌لرین‌دە گؤسترەجگیز، سۇنون‌دا اۇنون (قورئانئن) گرچک اۇلدوغو اۇنلار آچئ‌سئن‌دان اییجە اۇرتایا چئقاجاق‌تئر. (فوصصیلت سورەسی؛ 53)

 

اینسانئن دئش چەورەسین‌دە وە کندی ایچ عالمین‌دە اۇقودوغو آیت‌لر، اۇنا بیر یاراتئجئ‌نئن اۇلدوغونو حابر وریر. بو سبب‌لە اینسان،  هنۆز چۇجوق یاش‌تا ایکن آللاە ایلە ایلگی‌لنمەیە باشلار. بو قۇنودا چەورەسی‌نی سۇرو یاغمورونا توتار. سۇنون‌دا آللاهئن وار ڤە بیر اۇلدوغونو تام اۇلاراق قاورار. قارشئ‌سئ‌نا چئقان بو آیت‌لرلە سانکی آللاە اۇنا: “بن سنین راببین دگیل می‌ییم؟” دییە سۇرار. اۇ دا تام بیر قارارلئ‌لئق‌لا: “أوت راببیم‌سین، بن بونا تانئقلئق أدییۇروم” دەر. اینسان بو آیت‌لری عؤمۆر بۇیو اۇقودوغو ایچین، اۇنون آللاە ایلە ایلگی‌سی سۆرکلی جانلئ قئلار. بنزەری سۇرولارلا کندی ایچ عالمین‌دە همن هر گۆن قارشئ‌لاشئر.

مۆشریک، اۇرتاق قۇشان دەمک‌تیر. اۇرتاقلئق ایچین أن آز ایکی وارلئق گرکیر. بونلاردان بیرینجی‌سی دائیما آللاەتئر. آللاهئن وار وە بیر اۇلدوغونون سایئ‌سئز دلیلی اۇلدوغو حال‌دە، اۇرتاق قۇشولان وارلئق‌لارلا ایلگیلی بیر دلیل یۇق‌تور. بو سبب‌لە هیچ‌بیر مۆشریک، کندی ایچین حاقلئ بیر گرکچە بولامایاجاق وە شو سؤزۆ سؤیلەمەیەجک‌تیر:

أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ ﴿۱۷۳﴾ (سورة الأعراف)

شونو دا دیەمزسینیز: “اؤنجەدن اۇرتاق قۇشان‌لار بابالارئمئزدئ. بیز ایسە اۇنلاردان سۇنرا گلن بیر نسیل‌دیک. اۇ باطئلا ساپان‌لارئن ایشلەدیک‌لرین‌دن اؤتۆرۆ بیزی یۇق مو أدەجک‌سین؟ (آعراف سورەسی؛ 173)

 

أرگینلیک چاغئ اؤنملی‌دیر. سۇروملولوق بو چاغ‌دا باشلار. بابالارئ عاکسی‌نی سؤیلەسە دە أرگینلیک چاغئ‌نا گیرن اینسان، آللاهئن وارلئغئ‌نا وە بیرلیگی‌نە، اۇنون تۆم وارلئق‌لارئن صاحیبی وە أفندی‌سی اۇلدوغونا کسین‌کس تانئق اۇلور. کیمی بونو آچئغا وورور، کیمی دە اؤنملی اۇلای‌لار قارشئ‌سئن‌دا اۇرتایا چئقارئر.

کندی‌لری‌نە تانرئ‌تانئماز دیەن آتئیست‌لر، آللاهئ ایش‌لری‌نە قارئشتئرماق ایستەمەین‌لردیر. اۇنلار کندی‌لری‌نی تانرئ‌لاشتئرئر وە کندی‌لری‌نین أفندی‌سی اۇلمایا چالئشئرلار. دیگر مۆشریک‌لر ایسە آللاە ایلە برابر باشقا أفندی‌لر بولور، اۇنلارئ آللاها بنزەر قۇنوما گتیریر وە ایلیشکی‌لری‌نی اۇنلار آراجئلئغئ‌یلا یۆرۆتمەیە چالئشئرلار.

قورئان‌دا سئقچا، ذیکیر کؤکۆن‌دن تۆرەمیش کلیمەلر گچر. ذیکیر، بیر بیلگی‌یی ذیهین‌دە قوللانئما حاضئر توتما، اۇنو قالبە وە دیلە گتیرمە وە حاطئرلاما آنلام‌لارئ‌نا گلیر. ذیهین‌دە وار اۇلان بیلگی‌یی حارەکتە گچیرمەیە دە تذککۆر دەنیر. اینسان، دۇغومون‌دان اؤلۆمۆنە قادار، آللاهئن آیت‌لری ایلە یۆز یۆزە یاشار. آللاهئن آیت‌لری، اۇنون ایندیردیگی کیتاب‌لاردا اۇلان‌لارلا سئنئرلئ دگیل‌دیر. اینسانئن هم دئش چەورەسین‌دە، هم دە ایچ عالمین‌دە اۇلان آیت‌لر دە واردئر. اینسان چۇغو بیلگی‌یی، دئش چەورەدن وە کندی ایچ عالمین‌دن اۇقودوغو آیت‌لردن آلئر. بو سبب‌لە اۇنلار طابیعی حوقوقون وە آحلاقئن أورنسل قورال‌لارئ‌نئ گؤستریرلر. قورئانئن، تەوراتئن، اینجیلین وە دیگر ایلاهی کیتاب‌لارئن اۇرتاق آدئ دا “ذیکیردیر”. چۆنکۆ دئش چەورەدە وە اینسانئن ایچ عالمین‌دە اۇلان آیت‌لرلە قورئان آیت‌لری آراسئن‌دا تام بیر اویوم واردئر. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:

سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ﴿۵۳﴾ (سورة فصلت)

اۇنلارا چەورەلرین‌دە وە ایچ‌لرین‌دە اۇلان آیت‌لریمیزی گؤسترەجگیز، سۇنون‌دا اۇنون (قورئانئن) گرچک اۇلدوغو اۇنلار آچئ‌سئن‌دان اییجە اۇرتایا چئقاجاق‌تئر. (فوصصیلت سورەسی؛ 53)

 

بو سبب‌لە ألچی‌لر اینسان‌لارئ تذککۆرە، یاعنی ذیهین‌لری‌نە قازئلئ بیلگی‌لردن یارارلانمایا چاغئرمئش‌لاردئر. ایبراهیمین (ع) مۆشریک‌لرە: “تذککۆر أتمز می‌سینیز؟” یاعنی: “چۇجوقلوغونوزدان بری أدیندیگینیز بیلگی‌لرلە بنیم سؤزلریمی قارشئ‌لاشتئرئپ یاپتئغئنئز یانلئشئ گؤرمز می‌سینیز؟” دەمەسی بوندان‌دئر.

بیلیندیگی گیبی ایبراهیمین (ع) قاومی، گؤک‌لری وە یری آللاهئن یاراتتئغئ‌نئ، آنجاق “ملکوتونو” یاعنی یؤنتیمی‌نی گۆنشە، آیا وە یئلدئزلارا بئراقتئغئ‌نئ ایددیعا أدییۇرلاردئ. بو وارلئق‌لارئ یرل یؤنتیجی گیبی گؤرۆیۇرلار، هر بیری‌نە بیر روحانیەت ورییۇرلاردئ. بو سبب‌لە ایستک‌لری‌نی اۇنلارا سونویۇرلار. آللاە ایلە ایلیشکی‌لری‌نی اۇنلار آراجئلئغئ ایلە یۆرۆتمەیە چالئشئیۇرلاردئ. اۇنلارئن هەیکل‌لری قارشئ‌سئن‌دا سایغئ‌یلا أگیلییۇر، اۇنلارا قوربان‌لار سوناراق ایلگی‌لری‌نی چکمەیە چالئشئیۇرلاردئ. بو، اۇنلارئ آللاها اۇرتاق سایماق‌تئ. سۇسیال یاپئ‌یئ دا بونا گؤرە اۇلوشتورموش‌لاردئ. ایبراهیم (ع)، یاپتئغئ گؤزلم‌لر سۇنوجون‌دا اۇنلارئن یؤنتیم‌دە پای صاحیبی اۇلامایاجاغئ‌نئ آچئقلایئنجا تهلیکەلی اۇلمایا باشلامئش‌تئ. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:

وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ ﴿۷۵﴾ فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأَى كَوْكَبًا قَالَ هَذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَا أُحِبُّ الْآفِلِينَ ﴿۷۶﴾ فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هَذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِنْ لَمْ يَهْدِنِي رَبِّي لَأَكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّينَ ﴿۷۷﴾ فَلَمَّا رَأَى الشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هَذَا رَبِّي هَذَا أَكْبَرُ فَلَمَّا أَفَلَتْ قَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ ﴿۷۸﴾ إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿۷۹﴾ وَحَاجَّهُ قَوْمُهُ قَالَ أَتُحَاجُّونِّي فِي اللَّهِ وَقَدْ هَدَانِ وَلَا أَخَافُ مَا تُشْرِكُونَ بِهِ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبِّي شَيْئًا وَسِعَ رَبِّي كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ ﴿۸۰﴾ (سورة الأنعام)

« ایبراهیمە بو ساپئقلئغئ گؤستردیگیمیز گیبی گؤک‌لردە وە یردەکی یؤنتیمی دە گؤستردیک کی، کسین بیلگی‌یە أریشن‌لردن اۇلسون.

گجەنین قارانلئغئ چؤکۆنجە بیر یئلدئز گؤردۆ، “بو بنیم راببیم‌دیر (صاحیبیم‌دیر).” دەدی. ائشئغئ قایبۇلونجا، “بن ائشئغئ قایبۇلان‌لارئ ایستەمم.” دەدی.

آیئ، ائشئق ساچارکن گؤردۆ، “بنیم صاحیبیم بودور” دەدی. اۇنون ائشئغئ دا قایبۇلونجا، “یۆجە صاحیبیم! بانا دۇغرویو گؤسترمزسە گرچک‌تن بن دە بو ساپئق قاویم‌دن بیری اۇلاجاغئم” دەدی.

ائشئق ساچاراق دۇغان گۆنشی گؤرۆنجە، “ایشتە صاحیبیم بودور؛ بو داحا بۆیۆک،” دەدی؛ اۇنون ائشئغئ دا قایبۇلونجا دەدی کی: “أی قاومیم! سیزین اۇرتاق سایدئغئنئز نە وارسا بن اۇنلارئن حپسین‌دن اوزاغئم. بن، یۆزۆمۆ دۇغرودان دۇغرویا گؤک‌لری وە یری یاراتانا چەویردیم. بن مۆشریک‌لردن دگیلیم.

قاومی اۇنونلا تارتئشمایا باشلادئ. ایبراهیم دەدی کی: “سیز بنیم‌لە آللاە حاققئن‌دا مئ تارتئشئیۇرسونوز؟ هم دە بانا دۇغرویو گؤسترمیش‌کن… بن اۇنا اۇرتاق سایدئق‌لارئنئزدان قۇرقمام، یۆجە صاحیبیمین أمری اۇلمادان بیر شەی اۇلماز. صاحیبیم هر شەیی بیلگی‌سی‌یلە قوشاتمئش‌تئر. تشککۆر أتمز می‌سینیز؟ » (أنعام سورەسی؛ 75-80)

 

“تذککۆر أتمز می‌سینیز؟” دەمک، “بنیم گؤردۆگۆمۆ سیز دە گؤرۆیۇرسونوز؛ اۇنلارئن یؤنتیم‌دە أتکن اۇلامایاجاغئ‌نئ، سیز دە آنلامئش‌سئنئزدئر. بیلگینیزی قوللانسانئز اۇلماز مئ؟” دەمک‌تیر.

ایبراهیم (ع) اۇنلارا شؤیلە دەدی:

إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿۷۹﴾ (سورة الأنعام)

بن، یۆزۆمۆ دۇغرودان دۇغرویا گؤک‌لری وە یری یاراتانا چەویردیم. بن مۆشریک‌لردن دگیلیم. (أنعام سورەسی؛ 79)

 

… دەدیگی زامان اۇنلاردان هیچ‌بیری: “گؤک‌لری وە یری یاراتان دا کیم؟” دییە سۇرمامئش‌تئ. چۆنکۆ اۇنو ذاتن بیلییۇرلاردئ.

سۇنرا سؤزلری‌نە شؤیلە دوام أتتی:

وَكَيْفَ أَخَافُ مَا أَشْرَكْتُمْ وَلَا تَخَافُونَ أَنَّكُمْ أَشْرَكْتُمْ بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا فَأَيُّ الْفَرِيقَيْنِ أَحَقُّ بِالْأَمْنِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿۸۱﴾ (سورة الأنعام)

سیز، حاققئن‌دا آللاهئن ایندیردیگی بیر دلیل اۇلمایان شەی‌لری اۇنا اۇرتاق سایماق‌تان قۇرقمایاجاق‌سئنئز، بن سیزین اۇرتاق سایدئق‌لارئنئزدان قۇرقاجاغئم، اؤیلە شەی ناسئل اۇلور؟ بیلییۇرسانئز سؤیلەیین، بو ایکی طاراف‌تان حانگی‌سی گۆون ایچین‌دە اۇلمایا لایئق‌تئر؟ (أنعام سورەسی؛ 81)

 

اۇرتاق قۇشان أن آز ایکی تانرئ تانئر. بونلارئن بیرینجی‌سی دائیما آللاەتئر. دیگری ایسە آراجئلئق یاپتئغئ‌نا ایناندئغئ شەی‌دیر. بو قۇنودا تک دایاناغئ، بۆیۆک‌لرین‌دن دویدوق‌لارئ‌دئر. بونلار عاقئل‌لارئ‌نئ قوللانمازلار. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا إِلَى مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَإِلَى الرَّسُولِ قَالُوا حَسْبُنَا مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ ﴿۱۰۴﴾ (سورة المائدة)

اۇنلارا: “آللاهئن ایندیردیگی‌نە وە ألچی‌سی‌نە گلین!” دەنسە؛ “آتالارئمئزدا گؤردۆگۆمۆز بیزە یتر” دەرلر. یا آتالارئ بیر شەیی بیلەمەمیش وە دۇغرویو بولامامئش‌لارسا؟” (مائیدە سورەسی؛ 104)

 

… وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ ﴿۱۰۰﴾ (سورة یونس)

… آللاە، عاقلئ‌نئ قوللانمایان‌لارئن اۆستۆن‌دە، آللاها گۆونمەمە پیسلیگی اۇلوشتورور. (یونوس سورەسی؛ 100)

 

آللاهئن وار وە بیر اۇلدوغونو شاحصی گؤزلم‌لریمیزلە قاورارئز. “اشهد أن لا الە الا اللە” یاعنی “بن تانئقلئق أدریم کی…” یری‌نە “شو ألچی‌نین بیلدیردیگی‌نە گؤرە…” دەمک گرکیردی. بو سبب‌لە هیچ‌بیر ألچی آللاهئن وارلئغئ‌نئ ایثبات‌لا مشغول اۇلمامئش، آما آللاەتان باشقا تانرئ اۇلمادئغئ‌نئ، یالنئز اۇنا قول اۇلماق گرکتیگی‌نی آنلاتماق‌لا مشغول اۇلموش‌تور. ذاتن عاقلئ‌نئ چالئشتئران هرکس بونون بؤیلە اۇلدوغونو قۇلایجا گؤرەبیلیر. ألچی‌لرە قارشئ چئقان‌لار دائیما، یانلئش اینانچ اۆزری‌نە قوردوق‌لارئ دۆزنین بۇزولاجاغئن‌دان قۇرقان‌لار ایلە اۇنلارئن أتکی‌لەدیک‌لری کیشی‌لر اۇلموش‌لاردئر.

نبی‌یە وە گتیردیگی کیتابا اینانان‌لار دا زامان‌لا کیتابئ کندی‌لری‌نە اویدورمایا، بیرچۇق آیتی‌نی گؤرمەمەیە وە بونا گؤرە بیر حایات قورمایا باشلامئش‌لاردئر. یاهودی وە حئریستیان‌لار ایلە مۆسلۆمان‌لاردان باعضئ‌لارئ بو گروبا گیررلر.

Your Header Sidebar area is currently empty. Hurry up and add some widgets.