ایشتە بو نیدنلە قورئان، گنل یاپئسئ ایعتیبارئیلا اؤنجەکی آللاە ألچیلرینە واحیەدیلنە تابان تابانا ضئد یا دا اۇ زامانا قادار هیچ ایشیتیلمەدیک بیر قۇنو ایحداث أتمەمیشتیر:
شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ يُنِيبُ ﴿۱۳﴾ (سورة الشوری)
آللاە نوحا نە أمرەتمیشسە اۇنو، سیزین ایچین بو دینین قورالئ (شریعات) یاپمئشتئر. سانا واحیەتتیگیمیز؛ ایبراهیمە، موسایا وە عیسایا أمرەتتیگیمیز شودور: “بو دینی آیاقتا توتون وە بیربیرینیزدن آیرئ دۆشمەیین!” سنین چاغئردئغئن شەی مۆشریکلرە آغئر گلیر. آللاە، بو دینی ترجیح أدنی کندی طارافئنا (یۇلونا) سچر وە اۇنا یؤنلنی دۇغرویا یؤنلندیریر. (شورا سورەسی؛ 13)
- قورئانئن آللاەتان گلدیگینین دلیلی اۇلاراق نسیح
آنجاق آللاە، قورئاندا اؤنجەکی کیتابلارداکی حۆکۆملرین بیر قئسمئنئ قۇلایلاشتئرمئش، بیر قئسمئنئ دا اۇلدوغو گیبی قۇروموشتور:
مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿۱۰۶﴾ (سورة البقرة)
بیر آیتی نسحەدر وەیا اونوتتورورساق، یرینە داحا حایئرلئسئنئ یا دا دنگینی گتیریریز. آللاهئن هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیدوغونو بیلمز میسین!” (باقارا سورەسی؛ 106)
بو سایەدە آللاهئن ألچیسی موحاممدین (ع) تبلیغ أدەجگی شەیلر دە اینسانلارئن یادئرغایاجاغئ حۆکۆملر اۇلمامئشتئر:
قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ ﴿۹﴾ (سورة الأحقاف)
دە کی: “ألچیلرین ایچیندە ینیلیکچی بیری دگیلیم. بانا دا سیزە دە نە یاپئلاجاغئنئ بیلمم. بن سادەجە بانا واحیەدیلنە اویارئم. بن سادەجە دۇغرولارئ اۇرتایا قۇیان بیر اویارئجئیئم، اۇ قادار.” (آحقاف سورەسی؛ 9)
بورایا قادار آنلاتتئقلارئمئز، قورئانئن اؤنجەکی کیتابلارئ تاصدیق أدیجی اؤزللیکتە اۇلماسئنئن، اؤنجەکی کیتابلارا اینانان کیشیلرین دە قورئانا اینانابیلمەسی آچئسئندان قاچئنئلماز اۇلدوغونو اۇرتایا قۇیماقتادئر.
اۇیسا هم موحاممد (ع) دؤنمیندە هم دە تاریحتن گۆنۆمۆزە پک چۇق کسیم طارافئندان، قورئانئن اؤنجەکی کیتابلارداکی بیلگیلرین بیر قئسمئنئ ایچریۇر وە اۇنلاردا یانلئش آنلاشئلمئش (یانلئش آقتارئلمئش) قئسئملارئ، دۇغروسونو گتیرەرک قۇرویۇر اۇلدوغو گرچگینی چارپئتمئشلار، اۇنون اؤنجەکی کیتابلاردان درلنیپ اویدورولموش، حاتتا اؤنجەکیلرین عاینئسئ دا اۇلمادئغئ ایچین (حاشا!) یانلئش کؤپیەلنمیش بیر کیتاب اۇلدوغونو ایلری سۆرمۆشلردیر:
وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا إِفْكٌ افْتَرَاهُ وَأَعَانَهُ عَلَيْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ فَقَدْ جَاءُوا ظُلْمًا وَزُورًا ﴿۴﴾ وَقَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ اكْتَتَبَهَا فَهِيَ تُمْلَى عَلَيْهِ بُكْرَةً وَأَصِيلًا ﴿۵﴾ (سورة الفرقان)
گؤرمزدن گلنلر؛ “بو موحاممدین اویدوروپ آللاها مال أتتیگی شەیدیر. باسقا بیر تۇپلولوق دا اۇنا یاردئم أدیۇر،” دەدیلر. یانلئش وە یالانا ساپتئلار. شونو دا دەدیلر: “بونلار اؤنجەکیلرین ساطئرلارئندا اۇلانلاردئر؛ یازدئرتمئش، صاباح آقشام اۇنا بللتیلیۇر.” (فورقان سورەسی؛ 5-4)
یاعنی آصلئندا قورئانئن آللاهئن کیتابئ اۇلدوغونو گؤسترن تمل عونصور اۇلان تاصدیق دلیلینی، قورئانئ بیر اینسانئن یازدئغئ ایفتیراسئنا دایاناق یاپمایا چالئشماقتادئرلار. بو باقئش آچئسئنئن ناسئل واحیم یانلئشلار ایچردیگی، دیگر دلیللرلە بیرلیکتە اینجەلندیگیندە قۇلایلئقلا اۇرتایا چئقماقتادئر.
ج- نبینین أگیتیمی
- اۆممی (کیتاب بیلمەین) نبی
موحاممدین (ع) نبیلیک وریلمەدن اؤنجە هرحانگی بیر دینی أگیتیمدن گچمەدیگی، هرحانگی بیر ایلاهی کیتاب یا دا اۇنلارداکی بیلگیلردن حابری اۇلمادئغئ یینە قورئانلا وە تاریحی بیلگیلرلە ثابیتتیر. قورئان اۇنا “اۆممی” دەر. قورئاندا “اۆممی”نین اۆچ آنلامئ واردئر: بیری؛ کندیسینە کیتاب وریلمەمیش اۇلان (آلی عیمران؛ 20)، ایکینجیسی؛ ایناندئغئ کیتابئن ایچریگینی بیلمەین (باقارا؛ 78)، اۆچۆنجۆسۆ دە؛ مککەلی آنلامئندادئر. موحاممد (ع) دە داحا اؤنجە ایلاهی کیتاب بیلگیسینە صاحیب دگیلدی. (شورا؛ 53-52) وە (عانکبوت؛ 48-47)
الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ﴿۱۵۷﴾ قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ يُحْيِي وَيُمِيتُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَكَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿۱۵۸﴾ (سورة الأعراف)
اینانانلار؛ یانئنداکی تەورات وە اینجیلدە یازئلئ بولاجاغئ اۆممی نبی اۇلان بو رسولە اویانلاردئر. اۇ رسول اۇنلارئن ایی شەیلری یاپماسئنئ ایستەر وە کؤتۆ شەیلردن ساقئندئرئر. اۇنلارا تمیز شەیلری حلال، پیس شەیلری حارام قئلار. اۇنلارئن ائصرئنئ (آغئر یۆکۆنۆ) وە اۆزەریندەکی قانداللارئ قالدئرئر. اۇنا گۆونن، اۇنون دگرینی بیلن، اۇنا یاردئمجئ اۇلان وە اۇنونلا بیرلیکتە ایندیریلن نورا (قورئانا) اویانلار وار یا! ایشتە اومدوغونا قاووشاجاق اۇلانلار اۇنلاردئر. دە کی: “أی اینسانلار! بن آللاهئن حپیمیزە گؤندردیگی ألچیسیییم. گؤکلردە وە یردە تۆم یتکیلر اۇنوندور. اۇندان باشقا ایلاە یۇقتور. حایات ورن دە، اؤلدۆرن دە اۇدور. اؤیلەیسە آللاها وە اۆممی نبی اۇلان رسولۆنە گۆونین! اۇ، آللاها وە اۇنون سؤزلرینە گۆونیر. سیز اۇنا اویون کی، دۇغرو یۇلا گیرمیش اۇلاسئنئز.” (آعراف سورەسی؛ 158-157)
کیتابلار حاققئندا بیلگیسی اۇلمایان بؤیلە بیر کیشینین تک بیر قایناقتان اؤگرنەمەیەجگی قادار چۇق -اۆستەلیک کیمیسی اؤنجەکی کیتابلاردا داحی بولونمایان- ایلاهی وە تاریحی بیلگییی، کندی یتکیسی ایلە یازیۇر اۇلماسئنئن ایمکانسئزلئغئ دا؛ قورئانئن آنجاق آللاە سؤزۆ اۇلابیلەجگینە بیر باشقا دلیلدیر:
وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا مَا كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلَا الْإِيمَانُ وَلَكِنْ جَعَلْنَاهُ نُورًا نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشَاءُ مِنْ عِبَادِنَا وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ﴿۵۲﴾ (سورة الشوری)
ایشتە سانا سا بو یۇللا، أمیرلریمیزی ایچرن روحو (قورئانئ) واحیەتتیک. یۇقسا سن بؤیلە بیر (ایلاهی) کیتابئ وە (اۇندا آنلاتئلان) ایمانئ بیلمزدین. آما اۇنو بیر نور (آیدئنلاتئجئ بیر کیتاب) یاپتئق، قوللارئمئز آراسئندان یوموشونو یاپانلارئ اۇنونلا یۇلا گتیریریز. سن ألبتتە دۇغرو یۇلو گؤستریرسین. (شورا سورەسی؛ 52)
