آللاە سادەجە دۇغرو ترجیحتە بولونانلارئ یۇلا گتیریر.
یۆجە آللاە بو قۇنودا شؤیلە بویوریۇر:
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ﴿۴﴾ (سورة إبراهیم)
بیز هر ألچییی حالقئنئن دیلی ایلە گؤندردیک کی، اۇنلارا آچئق آچئق آنلاتسئن. سۇنرا آللاە، ساپئقلئغئ ترجیح أدنین ساپئقلئغئنئ اۇنایلار، هیدایتی ترجیح أدنی دە یۇلونا قابول أدر. گۆچلۆ اۇلان اۇ، دۇغرو قارار ورن اۇدور. (ایبراهیم سورەسی؛ 4)
یۇلا گلمک، ترجیحی دۇغرو یاپماقلا اۇلور.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنَابَ ﴿۲۷﴾ (سورة الرعد)
آللاە، ساپئقلئغئ ترجیح أدنی ساپئق سایار، دۇغرویا یؤنلنی دە کندینە یؤنلتیر. (راعد سورەسی؛ 27)
اییلیگی سۇنسوز اۇلان آللاە، یۇلا گلدیکتن سۇنرا یانلئش ایشلر یاپان بیر قولونو اویارمادان یۇلدان چئقماسئنئ اۇنایلاماز.
بو قۇنودا شؤیلە بویورور:
وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْمًا بَعْدَ إِذْ هَدَاهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ مَا يَتَّقُونَ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿۱۱۵﴾ (سورة التوبة)
آللاە بیر تۇپلومون یۇلا گلدیگینی اۇنایلادئقتان سۇنرا، ساقئنماسئ گرکن شەیی آچئقچا بیلدیرمەدن اۇنلارئن یۇلدان چئقئشئنئ اۇنایلاماز. آللاە هر شەیی بیلیر. (تەوبە سورەسی؛ 115)
ساپئتانلار اویارئلارئ دیققاتا آلمایانلاردئر. بؤیلە بیر تۇپلوم، اؤنجە رفاها قاووشور، سۇنرا بکلەمەدیگی بیر آندا جزایا چارپتئرئلئر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً فَإِذَا هُمْ مُبْلِسُونَ ﴿۴۴﴾ (سورة الأنعام)
کندیلرینە حاطئرلاتئلان یوموشلارلا ایلگیلنمەیینجە اؤنۆنە بۆتۆن قاپئلارئ آچارئز. وریلن نیعمتلرلە شئماردئغئ بیر سئرادا اۇنلارئ یاقالایئوریریز. حپ بیردن اوموتسوزلوغا دۆشرلر. (أنعام سورەسی؛ 44)
آللاە اویارئلمامئش بیر تۇپلوما جزا ورمز.
بو قۇنودا شؤیلە بویورور:
مَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا ﴿۱۵﴾ (سورة الإسراء)
یۇلا گلن کندی یارارئنا گلیر؛ یۇلدان چئقان دا کندی ضارارئنا چئقار. کیمسە کیمسەنین یۆکۆنۆ چکمز. بیز، بیر ألچی گؤندرمەدن عاذاب أتمەییز. (ایسرا سورەسی؛ 15)
3– یانلئش توەککۆل
توەککۆل، بیر ایشتە عاجیز قالدئغئنئ قابول أدیپ اۇنو باشقاسئنا بئراقماقتئر. آللاها توەککۆل ایسە، بیر ایشتە یاپابیلەجگی هر شەیی یاپئپ گریسینی آللاها بئراقماق اۇلور. فاقاط توەککۆل زامانلا، کندینی یۇرمادان “ایشی آللاها بئراقما” شکلیندە آنلاشئلمئشتئر. باعضئ آیتلر دە بونا گؤرە یۇروملانئنجا تنبللیگە آچئق آما گلیشمەلرە قاپالئ وە سۇروملولوغو آللاها یۆکلەین بیر داورانئش بیچیمی اۇرتایا چئقمئشتئر.
حالبوکی آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى ﴿۳۹﴾ (سورة النجم)
اینسانئن چالئشماسئندان باشقاسئ کندینین دگیلدیر. (نجم سورەسی؛ 39)
… فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ ﴿۲۰۰﴾ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ﴿۲۰۱﴾ أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ ﴿۲۰۲﴾ (سورة البقرة)
… اینسانلاردان کیمی دەر کی: “راببیمیز! بیزە بو دۆنیادا ور!” اۇنون بؤیلەجە آحیرتتە آلاجاغئ قالماز. اۇنلاردان کیمی دە شؤیلە دەر: “راببیمیز! بیزە بو دۆنیادا گۆزللیک ور، آحیرتتە دە گۆزللیک ور. بیزی اۇ آتشین عاذابئندان قۇرو!” بونلاردان هر بیرینە قازاندئقلارئندان بیر پای واردئر. آللاە حسابئ چابوق گؤرۆر. (باقارا سورەسی؛ 202-200)
دیمک کی، دۆنیایئ ایستەین چالئشماق زۇروندادئر. هم دۆنیایئ هم آحیرتی ایستەین دە چالئشماق زۇروندادئر. چالئشمایانا بیر شەی یۇقتور. باشارئنئن ایکی شارطئ واردئر؛ بیری دۇغرو ترجیحتە بولونماق، دیگری ایسە گرکلی گۆجە صاحیب اۇلماقتئر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا ﴿۳۰﴾ (سورة الإسراء)
سنین راببین رئزقئ، ترجیحینی دۇغرو یاپان وە گرکلی گۆجە صاحیب اۇلان ایچین یایار. اۇ، قوللارئنئن ایچینی بیلیر وە هر شەیی گؤرۆر. (ایسرا سورەسی؛ 30)
یر یۆزۆندە پەینیر، أکمک، آش وب. حاضئر واضعییتتە یۇقتور. آما آللاە، اۇنلارئ ألدە أتمە ایمکانلارئنئ یاراتمئشتئر. بو ایمکانلارئ قوللانمایانلار، اۇ نیعمتلرە اولاشمازلار.
اۇ شؤیلە بویورور:
… وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاءً لِلسَّائِلِينَ ﴿۱۰﴾ (سورة فصلت)
… غئدالارئنئن اؤلچۆسۆنۆ دؤرت گۆندە اۇلوشتوروپ آرایانلار ایچین دنگەلی بیر شکیلدە یایان اۇدور. (فوصصیلت سورەسی؛ 10)
کیم گرکلی چالئشمایئ یاپارسا، نیعمتلرە اولاشابیلیر. آللاە، کندیسینە شؤیلە سسلنمەمیزی ایستەمیشتیر:
… وَتَرْزُقُ مَنْ تَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ ﴿۲۷﴾ (سورة آل عمران)
… ترجیح أتتیگینە اۇرانتئسئز رئزئق وریرسین. (آلی عیمران سورەسی؛ 27)
ایمکانلار بۇل اۇلسا آما گرکلی گۆجە صاحیب اۇلمازساق وەیا گۆجۆمۆز اۇلدوغو حالدە چالئشمازساق ألیمیزە بیر شەی گچمز. بو سببلە گرکلی گۆجۆ ألدە أتمک وە چالئشماق گرکیر. قوراقلئق، آشئرئ یاغمور وە دپرم گیبی آفتلرە قارشئ گۆجۆمۆز یتمەیەجگی ایچین دە بۆتۆن تدبیرلری آلدئقتان سۇنرا آللاها توەککۆل أدیلملیدیر.
