2– سۇروملولوغو آللاها یۆکلەمە
بیرچۇق کیمسە یاپتئغئ یانلئشلارئن سۇروملولوغونو آللاها یۆکلەر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكْنَا وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ شَيْءٍ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتَّى ذَاقُوا بَأْسَنَا قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ ﴿۱۴۸﴾ قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ فَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ ﴿۱۴۹﴾ (سورة الأنعام)
مۆشریکلر دیەجکلردیر کی: “آللاە، کندینە تسلیم اۇلمامئزئ ترجیح أتسەیدی نە بیز شیرکە دۆشردیک، نە دە آتالارئمئز. بیر شەیی حارام دا قئلمازدئق.” اؤنجەکیلر دە بو یالانا سارئلدئلار وە سۇنوندا عاذابئمئزئ تاتتئلار. دە کی: “یانئنئزدا بیر بیلگی وار مئ کی، چئقارئپ بیزە گؤسترەسینیز. سیز سادەجە تاحمین یۆرۆتیۇرسونوز؛ سیز سادەجە آتیۇرسونوز.” دە کی: “سوستوروجو دلیل آللاهئنکیدیر؛ ترجیحی آللاە یاپسایدئ ألبتتە حپینیزی یۇلا گتیریردی.” (أنعام سورەسی؛ 148-149)
آیتلردە گچن “شاء” فیعیللری، اینسانئن ایمتیحان گرگی یاپتئغئ سچیملر وە اۇ سچیملرە گؤرە آللاهئن یاراتتئغئ شەیلر ایچین قوللانئلئر.
بونو گؤسترن آیت شودور:
وَرَبُّكَ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَيَخْتَارُ مَا كَانَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿۶۸﴾ (سورة القصص)
سنین راببین، اۇنلارئن سچمە حاقلارئ اۇلانلاردان سچەرک شەی حالینە گتیردیگینی یاراتئر. (قاصاص سورەسی؛ 68)
شو آیت، شەیین اۇلوشومونو آنلاتئر:
إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ﴿۸۲﴾ (سورة یس)
آللاە بیر شەیی ایرادە أتتیگیندە یاپتئغئ، اۇنون ایچین “اۇل!” دەمەسیدیر. آردئندان اۇ شەی اۇلوشور. (یاسین سورەسی؛ 82)
کیشی، بیر شەیی نییتینە قۇیار، آللاە دا اۇ شەیین شارطلارئنئ یاراتئرسا اۇ شەی اۇلوشور. آللاهئن یاپتئغئ دا، کیشینین یاپتئغئ دا “شاء” فیعیلی ایلە آنلاتئلئر.
بیر آیت شؤیلەدیر:
وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ ﴿۲۹﴾ (سورة التکویر)
سیزین بیر شەیی اۇلوشتورمانئز، آللاهئن دا اۇ شەیی اۇلوشتورماسئیلا مۆمکۆن اۇلور. (تکویر سورەسی؛ 29)
“آللاە، قوللارئنئن کافیر اۇلماسئنا راضئ اۇلماز”، آما اۇنلارئ ایمتیحان أتتیگی ایچین شیرکی ترجیح أدیپ گرکنی یاپانئن قالبیندە شیرکی یاراتئر. بو سببلە “شاء” فیعیلین تۆملجی، کیشینین ترجیحینە وە آللاهئن یاراتتئغئ شەیە گؤرە دگیشیر.
بیر شەیین اۇلماسئ ایچین، ایرادە یترلی دگیلدیر. آللاە بۆتۆن اینسانلارئن یۇلا گلمەسینی ایرادە أدر آما هرکس یۇلا گلمز. (نیسا سورەسی؛ 26) آللاهئن ایرادەسی، آنجاق “اۇل!” أمرینی ورمەسی ایلە گرچکلشیر. کیشینین ایرادەسینین گرچکلشمەسی دە آللاهئن “اۇل!” أمرینی ورەرک شارطلارئ یاراتماسئنا باغلئدئر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَقُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا ﴿۲۹﴾ (سورة الکهف)
دە کی: “دۇغرولار راببینیزدندیر. ایمانئ ترجیح أدن اینانسئن، کندینی دۇغرولارا قاپاتمایئ ترجیح أدن دە کافیر اۇلسون.” یانلئش یاپانلار ایچین، پردەسی ایلە اۇنلارئ قوشاتاجاق بیر آتش حاضئرلادئق. یاردئم ایستەرلرسە اۇنلارا، أریمیش ماعدن گیبی یۆزلری حاشلایان بیر سو وریلیر. نە کؤتۆ ایچەجکتیر اۇ؛ نە کؤتۆ یردیر اۇراسئ! (کهف سورەسی؛ 29)
آللاە تعالا، دین قۇنوسوندا باسقئ یاپمادئغئ گیبی، کیمسەنین باسقئ یاپماسئنا دا راضئ اۇلماز.
اۇ، بو قۇنودا موحاممدی (ع) شؤیلە اویارمئشتئر:
وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ ﴿۹۹﴾ (سورة یونس)
ترجیحی یۆجە راببین (صاحیبین) یاپسایدئ، یر یۆزۆندە کیم وارسا حپسی بیردن ایمانا گلیردی. ایمانا گلسینلر دییە اۇنلارا سن می باسقئ یاپاجاقسئن؟ (یونوس سورەسی؛ 99)
وَإِنْ كَانَ كَبُرَ عَلَيْكَ إِعْرَاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِيَ نَفَقًا فِي الْأَرْضِ أَوْ سُلَّمًا فِي السَّمَاءِ فَتَأْتِيَهُمْ بِآيَةٍ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدَى فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْجَاهِلِينَ ﴿۳۵﴾ (سورة الأنعام)
اۇنلارئن یۆز چەویرمەسی سانا آغئر گلدییسە، یردە کانال آچمایا وەیا گؤکتە مردیون بولمایا گۆجۆن یتیۇرسا بیر موعجیزە گتیریرسین. ترجیحی آللاە یاپسایدئ، بونلارئن حپسینی ألبتتە دۇغرو یۇلدا تۇپلاردئ. ساقئن جاهیللردن اۇلما! (أنعام سورەسی؛ 35)
آللاە تعالا، کندینی دۇغرولارا قاپاتانلارئ یۇلا گتیرمز.
اۇ، شؤیلە بویورور:
… إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ ﴿۶۷﴾ (سورة المائدة)
… آللاە، کندینی دۇغرولارا قاپاتان بیر تۇپلولوغو یۇلا گتیرمز. (مائیدە سورەسی؛ 67)
… وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ﴿۱۰۹﴾ (سورة التوبة)
… آللاە، یانلئشلار ایچیندە اۇلان بیر تۇپلومو یۇلا گتیرمز. (تەوبە سورەسی؛ 109)
… وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ ﴿۲۴﴾ (سورة التوبة)
… آللاە، یۇلدان چئقان بیر تۇپلولوغو یۇلا گتیرمز. (تەوبە سورەسی؛ 24)
آللاە سادەجە دۇغرو ترجیحتە بولونانلارئ یۇلا گتیریر.
یۆجە آللاە بو قۇنودا شؤیلە بویوریۇر:
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ﴿۴﴾ (سورة إبراهیم)
بیز هر ألچییی حالقئنئن دیلی ایلە گؤندردیک کی، اۇنلارا آچئق آچئق آنلاتسئن. سۇنرا آللاە، ساپئقلئغئ ترجیح أدنین ساپئقلئغئنئ اۇنایلار، هیدایتی ترجیح أدنی دە یۇلونا قابول أدر. گۆچلۆ اۇلان اۇ، دۇغرو قارار ورن اۇدور. (ایبراهیم سورەسی؛ 4)
یۇلا گلمک، ترجیحی دۇغرو یاپماقلا اۇلور.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنَابَ ﴿۲۷﴾ (سورة الرعد)
آللاە، ساپئقلئغئ ترجیح أدنی ساپئق سایار، دۇغرویا یؤنلنی دە کندینە یؤنلتیر. (راعد سورەسی؛ 27)
اییلیگی سۇنسوز اۇلان آللاە، یۇلا گلدیکتن سۇنرا یانلئش ایشلر یاپان بیر قولونو اویارمادان یۇلدان چئقماسئنئ اۇنایلاماز.
بو قۇنودا شؤیلە بویورور:
وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْمًا بَعْدَ إِذْ هَدَاهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ مَا يَتَّقُونَ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿۱۱۵﴾ (سورة التوبة)
آللاە بیر تۇپلومون یۇلا گلدیگینی اۇنایلادئقتان سۇنرا، ساقئنماسئ گرکن شەیی آچئقچا بیلدیرمەدن اۇنلارئن یۇلدان چئقئشئنئ اۇنایلاماز. آللاە هر شەیی بیلیر. (تەوبە سورەسی؛ 115)
ساپئتانلار، اویارئلارئ دیققاتا آلمایانلاردئر. بؤیلە بیر تۇپلوم، اؤنجە رفاها قاووشور، سۇنرا بکلەمەدیگی بیر آندا جزایا چارپتئرئلئر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً فَإِذَا هُمْ مُبْلِسُونَ ﴿۴۴﴾ (سورة الأنعام)
کندیسینە حاطئرلاتئلان یوموشلارلا ایلگیلنمەیینجە اؤنۆنە بۆتۆن قاپئلارئ آچارئز. وریلن نیعمتلرلە شئماردئغئ بیر سئرادا اۇنلارئ یاقالایئوریریز. حپ بیردن اوموتسوزلوغا دۆشرلر. (أنعام سورەسی؛ 44)
آللاە اویارئلمامئش بیر تۇپلوما جزا ورمز.
بو قۇنودا شؤیلە بویورور:
مَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا ﴿۱۵﴾ (سورة الإسراء)
یۇلا گلن کندی یارارئنا گلیر؛ یۇلدان چئقان دا کندی ضارارئنا چئقار. کیمسە کیمسەنین یۆکۆنۆ چکمز. بیز، بیر ألچی گؤندرمەدن عاذاب أتمەییز. (ایسرا سورەسی؛ 15)
